Stichting Democratie en Media (zie korte beschrijving eind artikel) koestert als grootaandeelhouder een hardnekkige genegenheid voor PCM maar ontvangt nauwelijks liefde terug. Wat gaat er mis? En waar moet het met het bedrijf naar toe? Joost Ramaer en Theo van Stegeren praten over misverstanden, ergernissen, multimediale aspiraties, beursgang en splitsing met penningmeester Caspar Broeksma, die bij alle recente strategische bewegingen van het concern betrokken was en commissariaten bij Delta Lloyd, Ballast Nedam en Blauwhoed Holding vervult.

Hoe vaak komen de aandeelhouders bijeen?
Tot voor kort één keer per jaar, sindsdien, mede op ons verzoek, twee keer per jaar.

Maar dat is toch veel te sporadisch om wezenlijke invloed te kunnen uitoefenen?
Ja, maar je moet niet vergeten: aandeelhouders hebben bitter weinig te vertellen binnen Nederlandse structuurvennootschappen. Daar maken bestuurders en commissarissen de dienst uit. En dan is er nog iets. Ik zit nu tien jaar in het bestuur van deze stichting – de geboorte van PCM uit Perscombinatie (de Volkskrant, Het Parool, Trouw) en Dagbladunie (NRC Handelsblad, Algemeen Dagblad) heb ik nog net meegemaakt. Al die tijd heb ik van commissarissen, bestuurders, hoofdredacteuren, redactieraden, ondernemingsraden nooit iets anders gehoord dan: van die stichtingen moeten we af.

Ik (JR) werk ik al bijna dertien jaar bij de Volkskrant en ik heb ook nooit iets anders gehoord dan dat geluid. Maar u had toch een campagne van dialoog en informatie kunnen beginnen om te proberen die partijen op andere gedachten te brengen?
Ik geloof niet dat dat dat veel zou hebben uitgehaald.

Als we een vergelijking mogen maken: de families achter kranten als de New York Times en de Washington Post met hun prioriteitsaandelen spelen inderdaad eenzelfde soort rol als Stichting Democratie en Media (SDM). Maar die families leveren ook managers aan het bedrijf. Zij hebben een gezicht, en zijn betrokken bij de uitgave van hun dagbladen. SDM heeft geen gezicht.
Dat is waar. Maar realiseer je wel dat er in Nederland nog zoiets als een redactiestatuut tussen zit. Ik denk dat de journalisten van de New York Times zouden opkijken als ze morgen een redactiestatuut als dat van de Nederlandse kranten kregen. Stel dat wij als aandeelhouder zouden besluiten om invloed te willen hebben à la de NYT, dan stuit je achtereenvolgens op de beperkingen van de Nederlandse structuurvennootschap, de Nederlandse tradities en de redactiestatuten.

Is het een issue geweest dat de stichting meer invloed wilde, en dat de anderen zeiden: daar komt niks van in?
Uit de overlevering weet ik dat er wel de drang is geweest tot bemoeienis vanuit die aandeelhoudersrol. Maar in mijn leven heb ik altijd gemerkt: als een bepaalde houding er eenmaal is, kun je daar met campagnes heel weinig aan veranderen.

Wat houdt de beschermende rol van de Stichting nu precies in? Wat hebben jullie bij voorbeeld gedaan om de teloorgang van Het Parool binnen PCM te stuiten?
Wat je daar als aandeelhouder aan kúnt doen: vragen stellen in de aandeelhoudersvergadering.

Hebben jullie daar dan geen frustratie aan overgehouden? Jarenlang vragen gesteld in de aandeelhoudersvergadering, alsmaar gebeurde er niets? Het beeld dat u schetst, getuigt wel van een héél grote afstandelijkheid ten opzichte van wat er binnen PCM gebeurt.
Wij hebben geen verstand van kranten en we moeten vooral ook geen illusies in die richting koesteren. Als je nou een groot aantal mensen had . . . een bureau, een curatorium, een raad van advies . . . maar wij zitten met een beperkt aantal mensen, en de meesten van hen hebben gewoon geen verstand van kranten. Als de raad van bestuur en de raad van commissarissen beslissingen nemen, moet je dan in hemelsnaam de illusie hebben dat jij het beter weet?

Maar jullie hadden begin jaren negentig toch kunnen zeggen: luister, Het Parool kwakkelt nu al een jaar of tien . . .
Als je het daar inhoudelijk over wilt hebben: de keuzes die Het Parool en de Volkskrant in het Vietnam-tijdperk maakten, hebben een gigantische invloed gehad op het lezersaantal. Als wij ons als aandeelhouder toen met die keuze hadden bemoeid . . . Ten eerste kan dat niet, ten tweede: had iemand binnen het concern dat op prijs gesteld?

Maar dat is veertig jaar terug. We hebben het over tien, twintig jaar geleden. Jullie hadden toen toch kunnen zeggen: Het Parool kwakkelt nu al zo lang, we horen geen goede ideeën over wat daaraan te doen, uit het management niet, van de hoofdredactie niet – het wordt tijd de voorzitter van de raad van bestuur te vervangen.
Dat kan dus niet!

Maar als jullie dat kenbaar maken, wordt er echt wel naar jullie geluisterd. En als jullie je zin niet krijgen, kun je altijd nog zeggen: dan verkopen wij die aandelen.
Ja. Stemmen met je voeten: dat kan wel. Daar kun je hele bomen over opzetten.

Wat is de overweging van al die kranten en redacteuren om toch binnen PCM te willen blijven?
(Lange stilte.) Dat moet je aan die mensen vragen. Mijn argument is altijd: als je tegenwicht wilt bieden aan de monotitel De Telegraaf, moet je meerdere smaken op de markt hebben. Een goed scala tegenover die andere stem. Als je als medewerker van bijvoorbeeld de Volkskrant dat niet vindt, nou . . . dat is dan jammer maar daar kan ik niks aan doen.

En als een van die titels minder goed gaat, zijn de andere sterk genoeg om hem te steunen.
Als alle titels tegelijkertijd afkalven, moet je misschien iets anders bedenken. Maar die situatie heeft zich de afgelopen vijftig jaar nog nooit voorgedaan. Laten we eerlijk zijn, een concern met Volkskrant, NRC en Algemeen Dagblad kon zich een Parool best permitteren. Als je kijkt naar de doelstelling van onze Stichting – pluriformiteit van de media – zeg je: jongens, hoe groot zijn die verliezen bij Het Parool? Of bij Trouw, dat zit nu zo’n beetje op de nullijn. Voortreffelijke krant. Wij als SDM zullen Trouw natuurlijk zo lang mogelijk in leven houden.

Maar er is wel een wezenlijk verschil: bij Trouw gebéurt nu wat. De krant is overgegaan op tabloid, inhoudelijk ook veranderd, en nu groeit hij weer. Langzaam, maar hij groeit. Dat is wel wat anders dan: we gaan door met het dragen van een klein verliesje. Dat lijkt me de foute houding.
Maar als je ziet wat er allemaal bij Het Parool is gebeurd – dat is ook niet niks. En dat die krant pas bij de Persgroep een tabloid is geworden – ik denk dat Trouw nooit als eerste PCM-krant naar tabloid had kunnen gaan als Het Parool nog in het concern had gezeten. Het is natuurlijk wel zo dat het vertrek van Het Parool heeft gewerkt als een soort schoktherapie binnen PCM. Heel veel mensen zijn gaan denken: hé – zijn wij de volgende?

Iets anders. U vindt dat die verhalen over dat PCM zich voor Dagbladunie zwaar in de schulden moest steken, nergens op gebaseerd zijn.
Ja. Hier heb ik een recent verhaal van uw collega Jan Vergroesen in de Volkskrant. ‘Rampzalige krantenfusie was voorbode eindeloze saneringen’, luidt de kop. Daar staan zó-veel onjuistheden in. Hij heeft zó niet gesnapt waar het over gaat.

Maar het is wel waar dat het concern zich voor Dagbladunie zwaar in de schulden heeft moeten steken.
Ja, maar acht jaar later waren al die schulden afgelost. In acht jaar tijd is de hele acquisitie, die buitengewoon duur was, helemaal geabsorbeerd.

Maar die schulden zijn toch pas afgelost door het instappen van Apax?
Neeneenee! Als Vergroesen de moeite had genomen de jaarrekening 2003 erbij te pakken toen hij zijn stuk schreef, dan had hij gezien dat de financiële positie in dat jaar riant was. Er was financieel totaal geen noodzaak een andere aandeelhouder erbij te vragen.

U zegt: er was geen financiële noodzaak voor een nieuwe aandeelhouder. Als u het voor het zeggen had gehad, was u dan doorgegaan met alleen de stichtingen als aandeelhouders?
Dat had gekund. Maar als je de strategie van basisverbreding ondersteunt – en dat doen we – , dan is het belangrijk een partij in huis te halen die meer geld heeft dan wij. Het grappige van de situatie nu is, dat wij als stichtingen (zie uitleg aan eind artikel) met 47,5 procent, mede dankzij Apax en doordat de Nederlandse wetgeving rond de structuurvennootschap een beetje is veranderd, meer te zeggen hebben dan vroeger met 100 procent. In de grote raad van commissarissen hadden wij een van de negen, nu een van de vijf. En we hebben meer geld. Dus als het concern nu naar zijn aandeelhouders komt met een investeringsvoorstel, zijn wij ook in een positie om mee te doen.
Onze algemene reserve spenderen we enerzijds aan subsidies en bijdragen aan goede doelen – daarin deden we vorig jaar ongeveer één miljoen, dit jaar zal dat zo’n anderhalf miljoen zijn. De rest is beschikbaar voor, bijvoorbeeld, overnames door PCM. Stel bijvoorbeeld dat De Telegraaf failliet dreigt te gaan. Dan zullen we daaraan vanuit onze pluriformiteitsdoelstelling, zij het met lange tanden (hahaha), toch iets moeten doen.

Van die 85 miljoen heeft u dus nog heel veel over.
Ja! Ik zeg als penningmeester altijd tegen mijn medebestuurders: we hebben geen haast. Wij geloven niet in een stichting met een groot bureau met allemaal mensen die subsidies gaan lopen uitdelen. Ons voltallige personeelsbestand zit hier (wijst naar chef de bureau Pat Beerman). Dat willen we graag zo houden. Het moet natuurlijk niet zo zijn dat je doelstelling in gevaar komt doordat je teveel op je geld blijft zitten. Maar onze doelstelling wordt uitstekend gediend door onze participatie in PCM. Het is beter na rijp beraad ergens dertig miljoen in te investeren dan het snel uit te geven aan allerlei internet-activiteiten of zo. Het kwijtraken van 85 miljoen is namelijk helemaal niet moeilijk.

Nee, daar kan PCM over meepraten. Er is de afgelopen jaren heel veel geld vermorst – aan de nieuwe drukkerij, aan de internetdochtermaatschappij PIM . . .
Ik denk niet dat PCM het tijdens de internethype slechter heeft gedaan of meer geld heeft verloren dan andere krantenconcerns. Je kon je niet veroorloven om niets te doen. Maar geen enkel vergelijkbaar bedrijf, zelfs de New York Times niet, is er tot dusver in geslaagd om geld te verdienen aan internet. Vorig jaar hebben wij brainstormsessies georganiseerd waar wij mensen van buiten de stichting hebben gevraagd: wat vinden jullie dat wij moeten doen met ons geld? Dat waren buitengewoon interessante avonden waar heel veel suggesties uit voortgekomen zijn waarvan we een aantal ook hebben overgenomen. Je kunt zeggen: een miljoen is niet zoveel, maar op ons gebied is het toch substantieel.

U kunt wel zeggen: PCM heeft niet meer verloren dan anderen aan de internethype. Maar kijk eens naar Guardian Unlimited. Dat is een website zonder weerga in de krantenwereld, en nog gratis voor de gebruikers ook. De PCM-kranten zijn nu eindelijk goed bezig met hun websites, maar dat is bij PCM allemaal wel laat en moeizaam op gang gekomen.
Daar loop je aan tegen de nadelen van de concernstructuur. De Telegraaf heeft het als ‘monogaam’ bedrijf makkelijker. Het zou echt onzin zijn geweest de Volkskrant, NRC, Trouw en Het Parool allemaal apart het web te laten opgaan, dus je probeert het te bundelen. Maar dat viel niet mee.

Is dat niet het grootste probleem waarmee PCM worstelt? De identificatie met de eigen krant is goed, de identificatie met het concern PCM slecht. En dat is wel het niveau waarop de stichting in PCM participeert.
Dan moet me toch even iets van het hart. (Toont de Financiële Telegraaf met het stuk over de beslaglegging door Multi Vastgoed.) ‘PCM in financiële problemen’: van de Telegraaf begrijp ik dat, dat is onze grootste concurrent. Maar ik begrijp niet waarom NRC dat ’s avonds overneemt, zelfs met een verwijzing naar de Financiële Telegraaf. De NRC neemt zelden iets uit De Telegraaf over! En gelijk hebben ze. Behalve als het . . . Dat lezen alle PCM-medewerkers en die denken dan natuurlijk: o jee!

Maar er is de afgelopen jaren heel slecht gecommuniceerd door PCM, ook over de eigen financiën. Ja. Het is ook opmerkelijk dat er met Bert Groenewegen nu voor het eerst een financiële man in de raad van bestuur zit. Nou ja . . . dat hóeft ook niet per se. Maar het is toch wel merkwaardig dat dat nu pas is gebeurd. Gelukkig hoeven we nu niet meer op zo’n Telegraaf-verhaal te reageren, want daarvoor hebben we Bert Groenewegen nu.

(het slot van dit interview volgt woensdag a.s.)

De belangrijkste feiten
Stichting Democratie en Media werd in 1944 opgericht als Stichting Het Parool. De doelstelling is altijd breder geweest dan die van de stichtingen De Volkskrant en Bevordering Christelijke Pers, die elk voor één titel, de Volkskrant resp. Trouw, op de bres staan. Stichting Democratie en Media zet zich in voor “de bevordering van de pluriformiteit van democratisch gezinde media onder andere als aandeelhouder van PCM Uitgevers NV”.
Toen Het Parool PCM verliet, ging Stichting Het Parool door onder de naam Stichting Democratie en Media. Voor Het Parool werd een nieuwe stichting opgericht, en de bestuurders verdeelden zich over beide stichtingen.
Het belang van SDM in PCM bedraagt 41,9 procent (samen met de andere twee stichtingen bedraagt het 47,5 procent).
Apax bezit eveneens 47,5% en heeft daarnaast stemrecht over de 5% aandelen die in handen van het management zijn. Ingrijpende besluiten over de dagbladen in het concern behoeven de instemming van de stichting.
Blijkens het jaarverslag 2005 leverde de verkoop van PCM-aandelen aan Apax de Stichting Democratie en Media bijna 418 miljoen euro op. Daarvan is een dikke 26 miljoen gestort als aandelenkapitaal in de nieuw gevormde PCM Holding. Resteert ruim 391 miljoen.
Het totale SDM-vermogen, groot 425,6 miljoen, is nu als volgt samengesteld: een ‘instandhoudingsreserve’ van 152 miljoen, een ‘herwaarderingsreserve’ van 188 miljoen, zijnde het bedrag waarop SDM zijn belang in PCM Holding nu waardeert, en een ‘algemene reserve’ van 85 miljoen die vrij besteedbaar is.

Al één reactie — discussieer mee!