Dat twee prominente journalisten – na Jan Meeus nu Jan Blokker – van de Volkskrant naar NRC Handelsblad overstappen, is geen toevallige samenloop van omstandigheden maar laat zien dat er een kloof tussen de twee kranten is gegroeid die menig Volkskrant-journalist aan het denken (en in sommige gevallen: kiezen) zet.
Lange tijd konden Volkskrant-redacteuren zich troosten met het idee dat de collega’s in Rotterdam weliswaar geborneerd genoeg waren om hun produkt “kwaliteitskrant” te noemen maar dat zij er zelf in stilte óók een maakten. Die gedachte valt niet meer vol te houden. Op deze markt-in-crisis hebben de kranten zich wezenlijk verschillend gepositioneeerd. NRC Handelsblad vervolgt haar koers van onderzoek en diepgang, hier en daar wat lucht en (modieus geachte) multimediale toeters en bellen toevoegend. De Volkskrant volgt het omgekeerde procédé. Niet alleen werd naast het robuuste “M” van NRC Handelsblad een vederlicht Volkskrant magazine geparachuteerd, er is en wordt ook veel energie in vorm-gedreven crossmediale vernieuwing gestoken. Ook is bij de Volkskrant een te grote afhankelijkheid van het ANP-nieuws en, mede daardoor, luiheid in eigen nieuwsgaring ontstaan.
De gehele Volkskrant als “oppervlakkig” wegzetten zou de kwaliteit van veel individuele bijdragen miskennen. Het gaat me om het accent waarmee de krant zich profileert, en daarin wint vorm het vaak van inhoud. Voorzover er binnen en buiten de redactie nog aan dat accent getwijfeld kon werden, werd die weggenomen toen de hoofdredactie zelf de publiciteit zocht met de ook in boekvorm uitgebrachte “Bernhard-interviews” – vraaggesprekken waarin de ijdelheid van de auteurs en de prins het ruimschoots won van journalistieke waarheidsvinding.Welk signaal werd daarmee aan de eigen redactie afgegeven?

Leuk om hersenen te laten kraken

Wie de oplage-ontwikkeling bekijkt, ziet dat de Volkskrant in zes jaar tijd 16% van haar oplage heeft verloren, terwijl het verlies bij NRC Handelsblad op 6% ligt (waarbij ik de aanwas door nrc.next niet heb meegerekend).
Ik zou niet willen beweren dat dit opmerkelijke verschil geheel verklaard wordt door de verschillen in redactionele koers, oftewel: dat de lichtheid van de Volkskrant meer belangstellenden verjaagt of afschrikt dan de diepgang van NRC Handelsblad. Ik denk dat, globaal gesproken, de lezers van NRC Handelsblad verstoktere krantenlezers zijn dan die van de Volkskrant ondat zij het nu eenmaal intrinsiek leuk vinden hun hersenen te laten kraken en in een omgeving leven of werken waar een schrandere opmerking over politieke, wetenschappelijke of economische actualiteit op grotere waarde wordt geschat.
Maar de Volkskrant wist door haar “kwaliteitskrant”-streven ook altijd lezers aan zich te binden die een soort NRC-in-de-ochtend wilden, en die lezers zijn de laatste jaren bepaald niet verwend.
Veel Volkskrant-redacteuren zullen nu niet alleen beseffen dat de krant die zij maken “hun krant” niet meer is, maar ook dat hun plek op de arbeidsmarkt misschien zekerder is bij een krant waarvan de lezers – mocht het ooit zover komen – de laatsten zullen zijn die op de dagbladenmarkt het licht uitdoen.

Al 22 reacties — discussieer mee!