Herinnert u zich de zaak tegen Dick van Leeuwerden, de verpleger die een rijke, bejaarde dame huwde en haar vervolgens – zo luidde althans de aanklacht – door toediening van te veel alcohol om het leven zou hebben gebracht? Toen Van Leeuwerden voor twaalf jaar de cel in ging, vroeg een bevriende advocaat me of ik met hulp van hem en zijn collega’s een brochure over de, naar hun overtuiging onschuldige, verpleger wilde schrijven. Ik ben daar toen niet op ingegaan omdat ik het onverenigbaar vond met mijn positie als onafhankelijk journalist; ik wilde niet bij voorbaat in het kamp van de verdediging terechtkomen.

Twintig jaar na dato is het vrijwel zeker dat die advocaten wel gelijk hebben gehad. Niet alleen is Van Leeuwerden na 7 ½ jaar detentie door gratieverlening op vrije voeten gekomen, experts menen dat hij destijds ten onrechte achter de tralies is gezet. De medische onderbouwing van de veroordeling bleek ondeugdelijk en getuigen waren ontoelaatbaar onder druk gezet.

Terugkijkend zal Van Leeuwerdens erkentelijkheid niet naar de pers uitgaan. Er zijn namelijk nogal wat onwaarheden over hem geschreven. Dank is hij vooral verschuldigd aan een koppige medeburger – huisarts Henk Maarten Laane – die er alles aan heeft gedaan om zijn onschuld te bewijzen.

Hoeveel er inmiddels is veranderd, realiseerde ik me toen ik dit weekend de brochure Oordeel zelf van Maurice de Hond over de Deventer moordzaak las. Het zal weinigen ontgaan zijn dat fiscalist Ernest Louwes in de ogen van De Hond ten onrechte vastzit. Een lawine aan veronachtzaamde feiten, betoogt hij, wijst in de richting van andere verdachten.

Al voordat De Hond zich Louwes’ lot aanttrok, waren self-made handschriftdeskundigen en onderzoekers Ed en Wanda Waisvisz op eigen initiatief in de zaak gedoken. Zij kregen door een kritische analyse van het gebruikte bewijsmateriaal voor elkaar dat Louwes’ veroordeling ongedaan werd gemaakt (maar konden niet verhinderen dat de man daarna op grond van nieuw bewijsmateriaal toch weer werd veroordeeld).

Veranderd is in de eerste plaats de macht van de burger. Wie zich nu druk maakt over (vermeend) onrecht begint zelf een site, legt een online archief aan, publiceert cruciale documenten, zendt nieuwsbrieven rond, mobiliseert financiële steun en medestanders. Ook journalisten als Peter R. de Vries en Stan de Jong runnen redelijk goede eigen sites. Er is zo een schaduwopenbaarheid onstaan die er voorheen niet was.

Enigszins veranderd is ook de houding van de pers. Wakker geschud door de burgerinitiatieven, wellicht ook geïnspireerd door het baanbrekende werk van Peter R. de Vries, zijn journalisten minder afwachtend en gezagsgetrouw, verbergen ze zich niet altijd achter hun professionele distantie. Oordelen van de politie, het Openbaar Ministerie en zelfs de rechterlijke macht in gesloten of ‘duidelijke’ zaken kunnen nu op scepsis rekenen.

Nog steeds ontmoeten burger-onderzoekers hier en daar desinteresse of cynisme. Nog steeds kennen weinig verslaggevers de ‘never give up’ gedrevenheid van eigenwijze burgers als Henk Maarten Laane, Maurice de Hond, Ed en Wanda Waisvisz, Wim Dankbaar, Ton Derksen en Metta de Noo (zie mijn eerdere artikel). In de Deventer moorzaak komt freelance journalist Stan de Jong (HP De Tijd) daar nog het dichtst bij in de buurt. Maar dit falen van de pers is betrekkelijk, misschien ook begrijpelijk gezien alle bezuinigingen. Zolang zij het speurwerk van hun medeburgers maar met een open mind bekijkt en er op een faire manier aandacht aan besteedt.

Minder enthousiast ben ik over het gebrek aan “webintegratie”. Vooral bij kranten en tijdschriften wordt hoegenaamd niet gelinkt (voorzover je al zonder betaling bij de betreffende artikelen terecht komt; wat is overigens de zin van het laten betalen voor artikeltjes van 123 of 207 woorden?). Op de site van HP/De Tijd wordt zelfs niet gelinkt naar de site van de eigen medewerker en Deventer moordzaak-specialist Stan de Jong. Het is of men de bezoeker het zoeken van verdieping of terechtkomen bij de “concurrentie” wil tegenmaken. De sites van Nova, NOS-Journaal en KRO Netwerk springen er positief uit met links naar de sites van Maurice de Hond en anderen. Voor de rest zoek je nog vergeefs naar het bewijs dat de openbaarheid zich met de schaduwopenbaarheid wil verbinden.

 

Al 2 reacties — discussieer mee!