Zijn weblogs journalistiek? Maar in een klein deel van de gevallen, concludeert journalist Arjan Dasselaar die een scriptie schreef over het journalistieke gehalte van weblogs. Op basis van onderzoek onder 292 Nederlandse bloggers concludeert Dasselaar dat 17,5 procent van de blogs journalistiek is. In de Verenigde Staten ligt dat percentage een stuk hoger. Volgens Pew beschouwt 34 procent van de Amerikaanse webloggers het eigen blog als een vorm van journalistiek (PDF). Dat grote verschil is een kwestie van cultuur, vermoedt Dasselaar.

Makers van journalistieke blogs onderscheiden zich duidelijk van de rest van de Nederlandse webloggers, schrijft Dasselaar in zijn scriptie ‘The Fifth Estate – On the Journalistic Aspects of the Dutch Blogosphere‘ (PDF). Zo zijn zij veelal hoger opgeleid, maken zij meer gebruik van technische blogfunctionaliteiten, en zijn zij geneigd om in hun inhoud meer mediasoorten te gebruiken zoals illustraties, audio en video. Arjan Dasselaar licht de uitkomsten van zijn onderzoek toe.

Je schrijft dat de Nederlandse consensuscultuur de reden is dat er in Nederland minder journalistieke weblogs zijn dan in de Verenigde Staten…

Arjan Dasselaar: “Ja, die stelling moet ik in een promotieonderzoek nog een keer wetenschappelijk gaan bewijzen, maar het cultuurverschil zou een verklaring kunnen zijn. In Nederland schuwen we het debat. We zijn hier bang voor discussie. Dat merk ik ook op mijn eigen weblog. De meeste inhoudelijke reacties komen binnen via e-mail – met het verzoek om ze niet op de site te zetten. De Verenigde Staten daarentegen zijn een conflictueus land. Als je naar het Amerika van de negentiende eeuw kijkt, zie je dat je daar in de kleinste woestijnstadjes al twee, drie kranten had. Dat zegt iets over het land. Ze houden ervan om in discussie te gaan. Journalistiek is niet hetzelfde als een debat, maar het komt daar wel uit voort. Om een mening te kunnen onderbouwen heb je feiten nodig die de journalistiek kan aanleveren.”

Een andere verklaring voor de verschillen tussen Nederland en de Verenigde Staten zou de vraagstelling in de respectievelijke onderzoeken kunnen zijn. Pew heeft bloggers gevraagd of zij hun eigen blog als een vorm van journalistiek beschouwen. Waarom heb jij niet zo’n directe vraag gesteld?

“Ik wilde voorkomen dat mensen een door tradities beïnvloed antwoord zouden geven. Als je mensen een directe vraag stelt, kan het bijvoorbeeld zijn dat journalistieke bloggers antwoorden dat hun weblog geen journalistiek is, omdat ze niets met journalistiek te maken willen hebben. Andersom heb je natuurlijk mensen die graag een journalistiek weblog willen maken, maar dat in de praktijk niet doen. In de vragen die ik aan de bloggers heb gesteld, heb ik de term journalistiek om die reden vermeden.”

Hoe kom je er dan achter of een weblog journalistiek is?

“Dat heb ik proberen vast te stellen aan de hand van een aantal criteria. Ik heb de deelnemers aan het onderzoek bijvoorbeeld gevraagd of zij streven naar de waarheid. Je kunt webloggers wel vragen of ze aan hoor en wederhoor doen, maar daarmee sluit je wellicht mensen uit die op een andere manier de waarheid nastreven.”

Heb je nog overwogen om zelf een aantal willekeurige weblogs te onderzoeken op het journalistieke gehalte, dus zonder de webloggers te ondervragen?

“Ik heb 10 procent van de weblogs die meededen aan het onderzoek zelf gecontroleerd. De uitkomsten van die controle stemden goed overeen met de antwoorden van de webloggers. De verschillen waren uiterst marginaal.”

Een van de opvallende uitkomsten van het onderzoek was dat journalistieke bloggers veel meer gebruikmaken van technische mogelijkheden en verschillende mediasoorten. Heb je daar een verklaring voor?

“De makers van journalistieke weblogs willen verhalen vertellen en proberen dat zo effectief mogelijk te doen. Zij zijn geïnteresseerd in maximale overdracht en gebruiken daar meer media voor.”

Je hebt in je scriptie gebruik gemaakt van een licht gewijzigde versie van de definitie van journalistiek die Dick van Eijk gebruikte in zijn NRC-artikel over burgerjournalistiek.

“Ja, al is er wel een belangrijk verschil. De definitie van Van Eijk luidt: ‘Journalism is truth-seeking storytelling, primarily serving citizens, without a legal foundation.’ Met die laatste eis – de legal foundation – ben ik het niet eens. Daarmee sluit je journalistiek in bepaalde landen, waar wel een juridisch raamwerk voor de journalistiek bestaat, uit. Zelf heb ik daarom gekozen voor: ‘Journalism is truth seeking storytelling aimed at citizens, which is editorially independent’. Voor het opstellen van de definitie heb ik geleund op het onderzoek dat Bill Kovach en Tom Rosenstiel naar journalistiek hebben gedaan. Dat geldt overigens ook voor Van Eijk.”

Mark Deuze, die bij je scriptie als tweede lezer optrad, vindt definities niet meer van deze tijd.

“Dat ben ik niet met Mark eens. Als je niets kunt definiëren, waar heb je het dan nog over? Op die manier maak je elk onderzoek onmogelijk.”

Ik zag dat je op je eigen weblog bloggers had opgeroepen om mee te doen aan een onderzoek naar het journalistieke gehalte van weblogs. Denk je niet dat webloggers die hun blog journalistiek vinden in zo’n geval eerder reageren? Met andere woorden: hoe representatief is je onderzoek?

“Ik heb geprobeerd om de link met journalistiek zoveel mogelijk proberen te vermijden. De oproep om mee te doen aan het onderzoek heeft in verschillende media gestaan, waaronder de Volkskrant en De Telegraaf. Daar stond niet dat het om een onderzoek ging naar het journalistieke gehalte van weblogs. Uiteindelijk was er een grote verscheidenheid van de weblogs die hebben meegedaan in het onderzoek. Er zaten bijvoorbeeld ook mensen bij met een blog bij web-log.nl. Je weet natuurlijk niet wie er niet hebben meegedaan aan het onderzoek, maar daarin onderscheidt mijn onderzoek zich niet van ander Nederlands onderzoek.”

Dasselaar deed zijn onderzoek in het kader van een studie aan de Universiteit Leiden, in samenwerking met de Vereniging voor Onderzoeksjournalisten (VVOJ). Dasselaar is op 8 september cum laude afgestudeerd.

Maarten Reijnders

Al 6 reacties — discussieer mee!