Gratis, maar niet goedkoop. Prima bedacht, het motto van Dagblad De Pers, na Metro en Sp!ts de derde gratis krant van Nederland. Bovendien weer een tabloid erbij. In het buitenland is dit formaat kranten al heel lang usance. In Nederland zijn ze de laatste jaren ook niet meer weg te denken. Traditionele broadsheets beginnen een curiositeit te worden.

De vraag is of met name gratis toekomst heeft. RTL-baas Fons van Westerloo voorspelde onlangs in diens Machiavelli-lezing dat de gratis tabloids op den duur zullen verdwijnen. Dat valt nog te bezien. Wel krijgt ook deze categorie kranten het zonder nadere maatregelen een stuk moeilijker. Mogelijk met slachtoffers. Wegbereider Metro wellicht als eerste.

Meer kwaliteit
Gratis, maar niet goedkoop. Geen verwijzing naar de miljoenen euro’s vergende opstartkosten van de nieuwe krant. De slogan is uiteraard bedoeld om lezers duidelijk te maken dat zij met Dagblad De Pers een gratis tabloid in handen hebben die met een glimlach meer kwaliteit biedt dan de concurrenten Metro en Sp!ts. Volgens uitgever en bedenker Cornelis van den Berg biedt De Pers meer eigen analyses, achtergronden en op termijn zelfs primeurs.

Een geheel nieuwe invulling van het gratis tabloid concept is dit, anders dan Van den Berg doet geloven, niet. De oorspronkelijke Zweedse bedenkers van het Metro-concept, journalisten pur sang, afkomstig van gerespecteerde dagbladen in hun land, dachten er exact zo over. En Metro in Nederland is eveneens zo begonnen. Van den Berg, weliswaar nog jong, had dat kunnen weten. Hij werkte tenslotte bij Metro Nederland.

Het uitgangspunt van Metro was in aanvang lezers door een makkelijk verkrijgbare en handzame krant binnen twintig tot dertig minuten serieus ‘bij te praten’ over het belangrijkste nieuws in de afgelopen 24 uur. Metro Nederland voegde daar dagelijks een herkenbare, actuele full spread (foto-) reportage in het hart van de krant aan toe plus de nodige artikelen (soms primeurs!) van eigen verslaggevers en correspondenten.

De verhouding persbureaukopij versus eigen materiaal week destijds in Metro niet veel af van wat Van den Berg c.s. voor ogen staan. Wel moet gezegd dat De Pers er in lijkt te slagen om ten opzichte van Metro in haar eerste jaren aan het begrip kwaliteit in woord en beeld nog beter, en meer in de Nederlandse traditie, invulling geven.

De vergelijking van De Pers met de huidige Metro valt zonder meer uit in het voordeel van de nieuwkomer. Metro is sedert enkele jaren onder invloed van snelle, internationale ondernemers en dito hoofdredacteuren ver verwijderd geraakt van wat oorspronkelijk de bedoeling was. De krant is een soort ‘talkshow op papier’ geworden, merkte Maarten van Rossem terecht op. Goed en logisch dat De Pers het door Metro (en Sp!ts) achtergelaten gat in de markt van de gratis dagbladen opvult, namelijk het zo goed mogelijk berichten over én duiden van relevante ontwikkelingen in de maatschappij.

Tabloidisering
Veel krantenuitgevers zijn sinds de introductie in 1999 van Metro en Telegraaf-dochter Sp!ts uit kostenoverwegingen (minder papier, minder inhoud, minder redactie) eveneens overgestapt op het half formaat dagblad of introduceerden zelfs een nieuwe uitgave in dit genre: Trouw, Het Parool, Algemeen Dagblad, de kranten van Wegener, nrc.next.

Het einde van deze tabloidisering is nog lang niet in zicht, verwachten ingewijden zoals Sp!ts-hoofdredacteur Bart Brouwers in zijn eigen krant op de dag dat De Pers het licht zag. Nieuwe spelers zijn, al dan niet gratis, in aantocht. Zoals mogelijk dit jaar nog in Rotterdam waar Geert Jan Laan en Jim Postma na het vertrek van het Rotterdams Dagblad kansen ruiken voor een nieuw krant. Vergis ik mij of wordt ook deze uitgave per definitie een tabloid?

Qua oplage lijken tabloids toekomst te hebben. Betaalde kranten daalden volgens oplage-instituut HOI van 4,2 miljoen lezers in 1999 naar 3,6 miljoen in 2005. Daar tegenover staan de oplages van met name de gratis tabloids Metro (ruim 500.000 exemplaren per dag), Sp!ts (450.000) en Dagblad De Pers (nu 250.000, later dit jaar wellicht al 600.000 exemplaren).

Gratis tabloids boeren dus goed. Maar beklijven ze ook? De veronderstelling dat freesheets het op basis van louter kwaliteit wel redden, is bijzonder risicovol. Hoe goed bedoeld en waardevol ook. Quality papers als NRC Handelsblad, de Volkskrant maar ook, op geheel eigen wijze, De Telegraaf, hebben het immers ook moeilijk. En niets wijst erop dat er spoedig een einde komt aan hun martelgang.

Differentiatie en vernieuwing
Van belang is veeleer of kranten in het algemeen en gratis tabloids in het bijzonder er in slagen om op het juiste moment bij de juiste doelgroep(en) de juiste snaar weten te raken. Kwaliteit is slechts één van die snaren. Kwaliteit heeft bovendien meerdere gezichten. Niet iedereen zit te wachten op diepgravende reportages of scherpzinnige commentaren.

Wat gratis tabloids binnen enkele jaren meer nog dan dat nodig hebben, zijn diversificatie én vernieuwing. Telkens weer én op verschillende manieren. Differentiatie in de vorm van meer regionale edities bijvoorbeeld. Al dan niet gekoppeld aan experimenten met huis-aan-huis bezorging. Negatieve ervaringen met die wijze van distributie in Denemarken betekenen niet dat het in (delen van) ons land niet zou lukken. Want Nederland is Denemarken niet. Met name de Randstad en Zuid-Nederland zijn veel dichter bevolkt. Een voordeel is ook dat je dan niet alleen drukke jongeren, werkend of schoolgaand, in hun schaarse tijd, in het openbaar vervoer, bij tankstations of in supermarkten bereikt.

Differentiatie ook vanwege voortschrijdende technische ontwikkelingen. Fons van Westerloo merkte terecht op dat steeds meer mensen zelfs het lezen van algemene gratis kranten in het openbaar vervoer vervangen door bijvoorbeeld het kijken of luisteren naar nieuws via de mobiele telefoon. In Zuid-Korea schijnt dat al in meerderheid het geval te zijn. Het nieuwe van gratis tabloids bekoort daar kennelijk al niet meer.

Moderne consumenten vasthouden lukt alleen nog met maatwerk. Een vreselijk dilemma voor gratis kranten. Want maatwerk betekent automatisch relatief kleine oplagen. En dat is waar de uitgevers van gratis kranten van gruwen, honderd procent afhankelijk als ze zijn van inkomsten uit advertenties. Gratis tabloids gedijen – vaak pas na jaren – bij een groot bereik. In Nederland minimaal enkele honderdduizenden exemplaren.

Concurrentie
De eerste scheuren in de tabloidhausse vertonen zich al. En niet alleen in Zuid-Korea. Metro International bijvoorbeeld stopte recent haar gratis uitgaven in Polen en Denemarken. Concurrenten elders besloten tot eenzelfde stap. Hun redenen? Gebrek aan adverteerders, gebrek aan voldoende mogelijkheden voor grootschalige distributie én, niet met zoveel woorden uitgesproken, maar toch: toenemende concurrentie.

Mede door het eveneens op NS-stations verkrijgbare Dagblad De Pers krijgt Metro in Nederland het een stuk moeilijker. Zo groot is de markt voor gratis kranten nu ook weer niet. Zodra Metro (ook) qua oplage beneden een zeker niveau zakt, zullen haar eigenaren niet schromen de stekker eruit te trekken. Elders in de wereld immers nog genoeg expansiemogelijkheden.

Dagblad De Pers krijgt het als zelfstandige onderneming ook niet makkelijk, hoezeer de krant van geldschieter Marcel Boekhoorn ook de gelegenheid krijgt zich te bewijzen. Want ook voor de jongste gratis tabloid geldt uiteindelijk de wet van de grote getallen. Een kwart miljoen exemplaren lijkt veel maar in de wereld van de gratis kranten is het peanuts.

Meer toekomst hebben gratis tabloids van concerns met andere uitgaven in hun portefeuilles. Inderdaad: vanwege de mogelijkheid van diversificatie. En vanwege de redactionele uitwisselbaarheid met andere concernuitgaven. Sp!ts is daarom eerder een blijvertje dan Metro, ook al vanwege haar beter uitgewerkte formule in het genre jong-jong-jong.

En De Pers? Die doet er goed aan zich alsnog te binden aan een grotere uitgever. Eerder werd samenwerking met PCM afgeblazen. Nu daar de snelverdieners van Apax zijn vertrokken, is wellicht toch weer een alliantie mogelijk. Hoofdaandeelhouder van PCM is alleen nog de Stichting Democratie en Media. Een stichting die de pluriformiteit van de pers belijdt. Daar horen de tabloids bij. Ook de gratis exemplaren.

Al 11 reacties — discussieer mee!