Tijdens dramatische gebeurtenissen moeten redacteuren razendsnel beslissingen nemen. Soms gaat dat grandioos verkeerd. In het geval van het vreselijke voorval in Virginia komt een activistische advocaat aan het woord die meer informatie lijkt te hebben dan ieder ander op dat moment: “It was a gamer, obviously”. Zijn reactie gaat de hele wereld over en zegt veel over zowel kwaliteiten van de nieuwszender Fox News die een platform biedt aan de man als over de onmiddellijke zoektocht naar een zondebok. In dit geval is de zondebok dat enge, door velen beminde, door weinigen goed begrepen ‘nieuwe’ medium van digitale spellen.

Natuurlijk schakelen nieuwszenders over de hele wereld meteen live over. CNN, BBC en Fox News komen met breaking news. Wat opvalt over de berichtgeving is dat er weinig nieuws naar buiten komt gedurende de avond. Is er een schutter of zijn er meer? Wat zou het motief van de dader kunnen zijn? Wie heeft hier schuld? Voor nieuwszenders die live gaan en voor ‘continuing coverage’ zorgen van een ‘developing story’ moet het lastig zijn geweest.

Een gevaarlijke dorpsgek
En er moet commentaar komen. Experts worden gebeld om de beelden te kunnen duiden. Voorspelbare, maar belangrijke vragen komen naar voren: Wat is hier aan de hand? Wie zit hier achter? Het is misschien een licht ontvlambare stelling, maar de cynicus onder de media critici zal zich afvragen hoe de berichtgeving verlopen zou zijn als er bekend zou zijn geworden dat een Amerikaanse student met een islamitische achtergrond betrokken zou zijn bij het drama. Het schietincident gebeurde in de ochtend en in de loop van de middag, Amerikaanse tijd, is er nog weinig bekend over de dader.

Op de middag van het drama maakt een commentator live op Fox News zijn opwachting. Het is advocaat Jack Thompson. Iedereen die een interesse heeft in nieuws over games weet wie hij is. Thompson trekt al jaren ten strijde tegen de, in zijn ogen, uitwassen van de populaire cultuur. In september 2005 schreef ik al eerder over Jack Thompson voor het UvA-weekblad Folia:

“Thompson begon eind jaren tachtig als letselschade-advocaat maar kwam al gauw tot de conclusie dat er meer geld en aandacht te verdienen viel met het aanklagen van rappers en spelontwikkelaars. Toen in oktober 2002 twee gestoorde gekken uit Washington D.C. lukraak onschuldige burgers met een sluipschuttersgeweer doodschoten, was Thompson er als de kippen bij om de link te leggen met het schietspel Halo. De seriemoordenaars zouden door dit spel vaak te spelen, hun gruwelijkheden van tevoren hebben kunnen oefenen. Deze conclusie werd mede getrokken nadat er een Playstation was gevonden in de vluchtauto van de twee. Het spel Halo is echter nooit op Playstation uitgebracht; de moordenaars hadden hun vaardigheden opgedaan in het Amerikaanse leger.”

Ik concludeerde destijds dat “Gekke Jack” veel weg had van een soort dorpsgek, maar wel een hele vervelende. Iedereen tolereert hem, maar niemand neemt hem echt serieus. Terugkijkend is die conclusie te mild. Jack is niet een vervelende dorpsgek, maar ook een gevaarlijke. En hij wordt ten overstaan van miljoenen zeer serieus genomen.

‘An expert in school shootings’
Waarom is hij zo gevaarlijk? Is het zo erg dat Fox, uit ideologische of populistische overwegingen, of uit tijdsdruk, een commentator opvoert met een duidelijke agenda? Ja, het ‘incident’ met Thompson is enerzijds tekenend voor het debat over nieuwe media als games en virtuele werelden en zegt anderzijds veel over veelbekeken zenders als Fox – een veel bekritiseerde zender waar miljoenen Amerikanen hun nieuws vandaan halen. Thompson krijgt geen noemenswaardige tegenspraak, zijn uitspraken worden als feiten gepresenteerd en zo wordt hij een belangrijke spreker in het debat over school shootings en daarmee, pijnlijk genoeg, over games en geweld. Aan het einde van zijn commentaar wordt hij geprezen: “So eloquent. Thank you Jack.”

Thompson wordt door Fox opgevoerd als ‘an attorney and an expert in school shootings’. Dat is op zich al opmerkelijk. De man heeft geen enkele bewezen achtergrond in dit soort zaken. Hij heeft een uitgesproken mening, maar daar is alles mee gezegd. Tijdens zijn minuten durende uitleg worden de grove leugens en halve waarheden nergens aan de kaak gesteld door de presentator. Het is aannemelijk dat dit komt door een gebrek aan kennis. Op een moment dat niemand, zelfs de politie niet, weet wat er nu precies aan de hand is, legt Thompson meteen de link met ‘die andere school shooting’ in Columbine waar de daders beïnvloed zouden zijn geweest door gewelddadige media. 9/11 wordt er bijgehaald. Na Columbine zou de wereld niet meer hetzelfde zijn. Thompson citeert een speech writer: “… that what our children are swimming in, that we call pop culture is actually raw sewage”. Oftewel onze populaire cultuur is een poel des verderfs en de schuld van de moorden in Virginia.

Fox is overigens niet de enige, later die dag laat MSNBC Thompson ook uitgebreid aan het woord. Live en unedited. Opiniemakers als Dr. Phil doen ook een duit in het zakje. Dr. Phil is te gast bij Larry King op CNN: “You cannot tell me – common sense tells you that if these kids are playing video games, where they’re on a mass killing spree in a video game, it’s glamorized on the big screen, it’s become part of the fiber of our society.”

Een leerzame casus
Het geval van Thompson is temeer interessant omdat het de verhouding duidelijk maakt tussen massamedia, in dit geval televisie, en de blogosfeer. Want hoewel de commentatoren Thompson kritiekloos aan het woord laten, springen met name bloggers er bovenop. Gamewebsite Kotaku komt met een informatieve lijst waarin feitelijk alles wat Thompson zegt onderuit wordt gehaald. In Nederland besteedt Iris van Schouten van gamer.nl aandacht aan het voorval: “Games als Grand Theft Auto en Doom noemt Jack als “moordsimulatorspellen” die tot deze gruweldaad hebben aangezet. Dat Jack Thompson een verschrikkelijke gebeurtenis als de schietpartij zo snel durft te gebruiken voor zijn eigen doeleinden, dat is pas een gruweldaad te noemen!”

Het is makkelijk om te zeggen dat het allemaal logisch is, want het is Fox News. Of, ‘Amerikanen zijn gek’. Ik zie een trend van vilificatie. In de trant van “Guns don’t kill people, games do”. NRC correspondent Meeus vraagt zich af, terecht vanuit een Nederlands perspectief, wat de rol van wapenbezit is. De dader zou legaal wapens gekocht hebben in zijn woonplaats blijkt uit voorlopig politie onderzoek. “Wapens zijn niet het probleem”, is de ondertitel van het stuk.

Voor mij is het geval van Thompson aan de ene kant sprekend voor de luiheid en inertie van (Amerikaanse) nieuwsredacteuren die opereren onder druk van een 24-hour newscycle. Met een simpele zoektocht op het web zouden de bewuste redacteuren de bedenkelijke reputatie van Thompson op het spoor zijn gekomen. Anderzijds is het zaak om af te wachten. Misschien, heel misschien, had een gewelddadig spel wel degelijk een doorslaggevende rol in het drama. Maar die conclusie is pas te trekken als de feiten op tafel liggen. Tenslotte is de keuze van de nieuwsredacteuren voor Thompson uiterst opportuun. Het is de makkelijke weg. Geen vragen over wapenbezit. Thompson weet het al voordat iedereen het weet en heeft een passend antwoord klaar. Het ligt aan games. Een daarmee geeft hij precies het antwoord wat de presentator wil horen. Dank je wel, Jack.

Al 9 reacties — discussieer mee!