Column no. 13 van Charles Groenhuijsen

Mooie journalistieke discussie hier in de VS over de vraag of NBC zo uitgebreid de foto’s en filmpjes van de moordenaar van Virginia Tech moest uitzenden. Het was zo schokkend voor de families en andere nabestaanden. En er is het risico van ‘copy cats’. Andere gekken die het voorbeeld van Cho Seung-Hui graag opvolgen. Smakeloos om zo gebruik – lees: misbruik – te maken van dit drama.

De argumenten waarom je dat níet moet uitzenden zijn overzichtelijk en begrijpelijk. Maar niet overtuigend.

Lijk gestrekt op zijn rug
Welke foto herinner ik mij het beste van de moord op Pim Fortuyn? Natuurlijk die ene schokkende opname van het lijk gestrekt op zijn rug op dat pleintje van het Hilversumse Mediapark. Veel boze reacties kreeg bijvoorbeeld het Algemeen Dagblad destijds omdat de foto in kolossale afmetingen op de voorpagina stond. Ook toen vielen woorden als smakeloos en sensatiezucht. Net als later bij Theo van Gogh met dat mes in zijn borst.

Wat moet je dan laten zien? Het lijk onder een laken? De bloemen en kaarsen? Zelfs dat niet? Wanneer is de schokwerking wel en waanneer niet meer aanvaardbaar? En moet je bijvoorbeeld bij televisie rekening houden met het uitzendtijdstip? Ik herinner me discussies bij de NOS over wat het Jeugdjournaal wel of niet mocht uitzenden. Hoeveel schokkender mag het bij het ‘grote mensen’-Journaal?

Journalisten moeten zich houden aan wetten van fatsoen en goede smaak. Zend geen lijken uit als de familie nog niet is geïnformeerd. Selecteer beelden zo dat close-ups niet herkenbaar zijn (daarom was de Fortuyn-foto publicabel). Maar voor de rest? Het leven is soms niet mooier dan het is. De dood ook niet.

Hoeveel zien we nu echt?
Ik zou het raar vinden als we van de massamoord in Virginia de dader niet zouden kennen. Die gestoorde jongen is de hoofdpersoon. Zijn fanate filmpjes en uitspraken zijn ‘breaking news’ waar je niet om heen kunt.

Journalisten wereldwijd zijn al zo voorzichtig. Bang om te shockeren. Bij commerciële televisie spelen vaak zakelijke belangen een rol. Boze kijkers zijn slecht voor de omzet. Neem de Irak-oorlog. Hoeveel zien we nu echt? Bijna niks toch. Irak is de oorlog van de bloedvlekken in het zand. Het is veel erger dan we op televisie zien. De oorlog ziet er niet meer als oorlog uit. Het zijn statistiekjes geworden. Zoveel doden, zoveel gewonden. Schieten we als journalisten te kort? Ik vind van wel.

Ik herinner me discussies van vijften jaar geleden over de Golfoorlog. Die was ‘sanitized’. De schijn van de schone oorlog. De PR-machine van de Amerikanen draaide op volle toeren. Het was de oorlog van de superieure Amerikaanse technologie. Ze konden de slimme bommen bij de bunkers van Saddam Hussein naar keuze door het raampje van het heren- dan wel damestoilet naar binnen schieten! Lachen was dat! Best leuk eigenlijk zo’n oorlog.

Wat die glimmende technologie aanrichtte zag je niet. Camera’s werden op afstand gehouden. Daar zorgden de legerwoordvoerders wel voor. Daar werd toen veel over geklaagd. “Censuur”, riepen de kritici. Nu leggen we onszelf inmiddels zonder veel discussie dezelfde beperkingen op en tonen we niet wat de brute zelfmoordcommando’s in Irak onder hun medeburgers aanrichten. Zélfcensuur dus.

Kijk eens naar foto’s van de Eerste Wereldoorlog of Vietnam. Daar zie je écht wat een oorlog aanricht. In het tijdperk van de 24×7-nieuwsfabriek denken we alles te weten en te zien. Niet dus. We zien steeds minder.

Geweldslawine indammen
De discussie over de Virginia-berichtgeving moet ook niet gaan over het shockerende effect van de filmpjes van de dader. Daar ligt immers niet de oorzaak van dit drama. Het moet gaan over de vraag of het verdedigbaar is dat je in de VS zo makkelijk vuurwapens kunt kopen. En over de ononderbroken stroom geweld in TV-series en computerspelletjes.

De TV-bazen bieden berouwvol excuses aan voor de Virginia-filmpjes. Maar ze proppen tegelijk fluitend hun uitzendschema vol met geweldsseries en – films.

Ik ben dol op maatschappelijk verantwoord gedrag van TV-stations.

Maar wees dan ook consequent. Nu wordt de discussie beheerst door hypocriete politieke correctheid:

Echt geweld is taboe: Hoe minder hoe beter.
Verzonnen geweld mag wel: Hoe meer hoe beter.

Raar. En niet erg consequent.

PS. Oh, en dan nog iets: Er is een simpele manier om echt én verzonnen geweld op TV te vermijden. De ‘uit’-knop.

Al 11 reacties — discussieer mee!