Burgerjournalistiek zal de tv-journaals of de dagbladen niet verdrijven, maar er een functie naast krijgen. Dat is de gedachte die overheerste op het symposium voor burgerjournalistiek in Zwolle. Georganiseerd door de School of Media, Hogeschool Windesheim.

Een voorbeeld van burgerjournalistiek is dat een voorbijganger toevallig een ongeluk filmt met zijn mobieltje en die opname vervolgens naar een website als geenstijl.nl stuurt. Piet Bakker, lector crossmedia content aan de Hogeschool Utrecht, stelde dat de ontwikkeling rond burgerjournalistiek een van de meest onverwachte ontwikkelingen binnen de media ooit is. ‘Al de voorgaande veranderingen werden afgedwongen door ontevredenheid binnen de mediawereld zelf. De komst van burgerjournalistiek is een verandering van buitenaf, door het publiek in werking gezet.’
‘Je kunt er niet omheen dat de burgerjournalistiek een steeds belangrijker rol krijgt. Zonder internet had er de dag na de moorden op de Finse middelbare geen foto van de schutter in iedere Europese krant gestaan,’ zei Bakker.

Immigratievraagstuk
Toch moet de rol van de burgerjournalistiek zeker niet overschat worden. Jan Kleinnijenhuis, hoogleraar communicatiewetenschappen aan de VU, onderzocht de functie van internet en nieuwe media. ‘Nog geen tien procent van het dagelijkse nieuws komt voort uit bijdragen van burgers, de rest wordt allemaal gedaan door de reguliere journalisten.’
Volgens Kleinnijenhuis beïnvloeden de reguliere media het denken en doen van het publiek in een veel sterkere mate dan het publiek (dus ook burgerjournalisten) de reguliere media. Dit onderzocht hij door verschillende fora over het immigratievraagstuk te bestuderen.
‘Opvallend was dat de bijdragen op de vooral rechts georiënteerde fora doorgaans niet verder kwamen dan wat botte verwensingen naar buitenlanders. Zolang het immigratievraagstuk op het nieuws kwam tenminste. Zodra prins Bernard overleed, gingen de gesprekken daar een week over,’ aldus Kleinnijenhuis. Verder hebben nieuwe media volgens de professor nog nooit voor meer nieuws gezorgd. ‘De burgerjournalistiek heeft vooral een entertainmentfunctie’.

Piet Bakker kon meegaan in de scepsis van zijn collega Kleinnijenhuis. ‘Cynisme over gewicht van burgerjournalistiek is voor een groot gedeelte op zijn plaats’, stelt Bakker. ‘We moeten oppassen dat we onszelf niet verliezen in utopisch denken. Al in de jaren twintig verwachtte men met de komst van de radio een enorme ommezwaai. Die is uitgebleven. Net zoals de komst van tv de dagbladen ook niet heeft verdreven. Reëler is een rol voor de burgerjournalistiek naast de reguliere media.’

Daarnaast erkende Bakker de wankeling van het begrip nieuws. ‘Internet en mobieltjes hebben nieuws maken laagdrempelig gemaakt. Iedereen is journalist en alles is nieuws. Maar dat betekent ergens ook: Niemand is journalist en niets is nieuws.’

16 miljoen journalisten
Een voorbeeld van burgerjournalistiek is ‘Skoeps’. Het is een platform op internet waarop mensen zelf foto’s en filmpjes kunnen uploaden. Die worden vervolgens gecheckt door een redactie. Hoofdredactrice Lian Kool vertelde in Zwolle dat Skoeps zo’n zesduizend mensen heeft die bijdrages leveren in de vorm van foto’s en filmpjes. Daarvan leveren tweehonderd mensen regelmatig bijdragen. ‘Dat zijn ons reporters. Ze hebben van ons een mobieltje met een goede camera gekregen in ruil voor vier filmpjes of foto’s per maand. Alles wat mensen nieuws vinden, plaatsen wij. Met uitzonderingen van zelfmoorden en afbeeldingen waar slachtoffers herkenbaar opstaan.’ Skoeps heeft 5000 bezoekers per dag.

‘5000 is niets’, merkte L1 eindredacteur Leo Hauben op. ‘Ik durf te wedden dat al de websites zoals Skoeps samen nog niet eens de helft van het aantal bezoekers van De Telegraaf-website krijgen.’ Zijn scepsis over de burgerjournalistiek ging nog verder: ‘Journalist zijn is een vak, laten we dat alsjeblieft zo houden en niet mensen die foto’s maken met hun mobieltje journalist noemen.’

Marcel Ermers van de NCRC daarop: ‘Opnames met mobieltjes kunnen enorm handig zijn. We juichen bijdragen van het publiek enorm toe. Maar mensen moeten niet proberen verslaggevertje te gaan spelen, daar moet je toch echt journalist voor zijn.’

De markt van internetmedia is enorm versnipperd. Dat is ook de reden dat websites als Skoeps geen serieuze bedreiging vormen voor het journaal op tv. ‘Toch moet je ze als groep serieus nemen’, stelde Piet Bakker. ‘Burgerjournalistiek past binnen de traditie dat mensen meer emotioneel nieuws en interactie willen. Burgerjournalistiek komt voort uit een drang naar zelfexpressie.’

Al 4 reacties — discussieer mee!