In een tijd waarin geschreven media moeilijk het hoofd boven water houden, drijven zij steeds meer op de flexibiliteit van freelancers. Freelancers hebben de gaten opgevuld die zijn ontstaan door het gedwongen vertrek van vaste werknemers. Je zou verwachten dat freelancers hierdoor gunstigere tarieven en voorwaarden kunnen bedingen. Niets is minder waar: de freelance journalist levert meer dan ooit in.

Enkele grote dagbladuitgevers hebben freelancers de afgelopen twee jaar contracten voorgeschoteld waarin ze de tarieven terugschroeven, tegelijkertijd exclusiviteit bedingen en freelancers ook nog eens schaamteloos vragen afstand te doen van hun auteursrecht. Onlangs nog kondigde een landelijk persbureau aan zijn (freelance) correspondenten niet meer een vast honorarium te betalen maar de artikelen per stuk af te nemen. Dit wordt verkocht onder het mom van efficiëntie, maar lijkt toch gewoon een bezuiniging.

Prijsafspraken
Media die kosten willen besparen, doen dat eenvoudig door hun freelancers af te knijpen. Freelancers zijn nauwelijks georganiseerd, weinig zakelijk en weten doorgaans niet wat ze waard zijn. Tekenend is dat ze jarenlang voor dat laatste naar de tarievenkaart van de NVJ keken. Totdat de NMa ingreep omdat de tarievenkaart riekte naar het maken van prijsafspraken. Sinds vorig jaar is er de tarievencalculator om freelancers uit de brand te helpen. De tarievenkaart en de tarievencalculator hebben hetzelfde probleem. Ze hebben heel weinig te maken met de tarieven die freelancers in de praktijk bedingen.

De keuze is aan de freelancers: profiteer van bezuinigingen of ga eraan ten onder. Dat opdrachtgevers het onderste uit de kan halen, is niet meer dan logisch. Zelfstandig journalisten moeten daar hun eigen zakelijkheid tegenover stellen. Veel freelancers zien zichzelf als maatschappelijk geëngageerde creatieveling in plaats van gedreven ondernemer. Een houding die freelancers zich echt niet meer kunnen permitteren nu in de journalistiek elke cent telt.

Van freelancer maar ondernemer
Om van de bezuinigingen te profiteren, moeten freelance journalisten zich als ondernemer gaan gedragen. Afstand nemen van de term freelancer is een goed begin. Sir Walter Scott gebruikte in Ivanhoe voor het eerst de term ‘freelance’ voor middeleeuwse huursoldaten, letterlijk ‘vrije lans’. Deze militaire avonturiers boden tegen betaling hun wapen en diensten aan, ongeacht aan welke meester en ongeacht voor welk doel. Opvallend dat veel zelfstandige journalisten zich vandaag de dag nog net zo opstellen als deze huursoldaten, terwijl zij wél kunnen bepalen voor wie ze werken en onder welke voorwaarden.

In andere beroepsgroepen, waar ook veel zelfstandigen werken, wordt de term freelance nauwelijks gebruikt. Wie heeft ooit van een freelance advocaat, notaris of huisarts gehoord? Met het verdwijnen van het predikaat freelancer, neemt de zakelijkheid kennelijk flink toe. In deze sectoren worden goed presterende krachten gewaardeerd en betaald naar wat ze waard zijn. Bij hen gaat de teller meteen lopen zodra ze worden ingeschakeld. Die zakelijke instelling zou voor freelance journalisten als voorbeeld kunnen dienen.

Behoefte
De roep om meer zakelijkheid onder freelancers is niet nieuw; de NVJ voert deze strijd al jaren. Als freelancers er al vele jaren niet in slagen op te komen voor hun rechten, kunnen ze dat gevecht dan niet beter opgeven? Dat bestrijd ik ten zeerste. De behoefte aan betrouwbare freelancers met kennis van zaken die tegenwicht kunnen bieden aan de weggesaneerde (vaak ervaren) collega’s in vaste dienst is groot. Zelfs groter dan het aanbod. (Er wordt wel eens betoogd dat door alle reorganisaties een batterij aan ervaren journalisten op de markt komt, maar slechts een heel klein percentage daarvan wordt freelance journalist). Juist nu de onderhandelingspositie van goede freelancers sterker is dan ooit, is het nonsens om de handdoek in de ring te gooien.

Freelancers staan op een tweesprong. Vinden zij zichzelf een deadlinebestendige journalist die werk van kwaliteit aflevert, dan zeggen ze nee tegen wurgcontracten en tariefverlagingen. Zijn ze het credo: ‘Voor jou tien anderen’ gaan geloven? Dan nooit meer mopperen!

Al 19 reacties — discussieer mee!