Nieuws uit Amsterdam is onlangs begonnen om eigen foto’s onder Creative Commons (CC)-licentie op internet te zetten. Het aantal foto’s waar het om gaat is bescheiden, maar een interessante vraag is of meer media hun foto’s beschikbaar zullen gaan stellen.

Foto’s met een CC-licentie mag je gratis gebruiken mits je de bron vermeldt. Er kunnen aanvullende voorwaarden worden gesteld, bijvoorbeeld dat je het materiaal niet voor commerciële doeleinden mag gebruiken, of dat je het niet mag bewerken. Het publiceren van foto’s onder CC-licentie is niet onomstreden. Sommige professionele fotografen vrezen dat ze hun broodwinning verliezen als anderen hun foto’s gratis beschikbaar stellen. Hun zorg is begrijpelijk, maar het is een achterhoedegevecht nu bijna iedereen digitale foto’s kan maken en verspreiden via internet.

“Bevorderen van creatieve vrijheid”
Ook wordt erop gewezen dat er wel eens wat misgaat bij het gebruik van CC-licenties. Een bekend voorbeeld is Virgin Mobile, dat onder het mom van het ‘bevorderen van creatieve vrijheid’ CC-foto’s van de website Flickr haalde en ze gebruikte voor een advertentiecampagne. Zo gebruikte het een foto van de tiener Alison Chang uit Texas en zette er de tekst ‘Dump you penfriend’ bij (de redenering is blijkbaar dat je die niet meer nodig hebt als je goedkoop kan sms’en).

Niet leuk, vond Chang en ze sleepte Virgin voor de rechter. Virgin verdedigde zich: Justin Ho-Wee Wong, de jongerenconsulent van Chang’s kerk die de bewuste foto had gemaakt, had deze op Flickr gezet onder een CC-licentie die commercieel gebruik en bewerkingen toestaat.

Er is wel beweerd dat de Virgin-affaire tekortkomingen van CC blootlegt, maar dat is een beetje onzin. Wat er vooral wordt blootgelegd is een blunder van het reclamebureau van Virgin. Die had zich moeten realiseren dat het niet alleen te maken had met het auteursrecht van Wong, maar ook met het portretrecht van Chang. Daarnaast was het misschien slimmer geweest als Wong zijn foto’s met een wat strengere licentie had gepubliceerd.

Screenshot van Flickr-pagina
Een andere valkuil is dat mensen op Flickr de licentie van hun foto’s kunnen aanpassen. In theorie kan het gebeuren dat je in goed vertrouwen een CC-foto gebruikt, maar dat de maker daarna de CC-licentie intrekt en beweert dat je zijn auteursrecht schendt. Als je het zekere voor het onzekere wil nemen dan moet je maar een screenshot maken van de originele Flickr-pagina waarop de CC-licentie te zien is, zo luidt het advies van Flickr-eigenaar Yahoo.

Op Flickr zijn inmiddels tientallen miljoenen foto’s beschikbaar onder CC-licentie. Daar zitten foto’s tussen die prima als illustratie te gebruiken zijn, maar echte nieuwsfoto’s zul je er minder snel vinden. Mensen sturen hun nieuwsfoto’s eerder naar websites zoals Dumpert van GeenStijl of Gespot van de Amsterdamse nieuwszender AT5, waar ‘burgerjournalisten’ hun materiaal kunnen publiceren. Soms wordt dit materiaal weer als basis gebruikt voor ‘echte’ nieuwsitems.

De meeste nieuwsmedia houden de bijdragen van het publiek voor zichzelf: ze zetten hun eigen logo erop en stellen ze niet beschikbaar voor derden. Dat ligt anders bij de actiewebsite Indymedia, die een variant op CC hanteert: “Volgens ons zou een bijdrage door niet-commerciële initiatieven weer hergebruikt moeten kunnen worden. Mocht je dit niet willen, laat dan weten dat dit niet mag, of anders onder welke condities wel of niet”.

In het buitenland zijn er meer voorbeelden. Zo is er de overstap op CC door Wicked Local, een bedrijf met meer dan honderdvijftig ‘hyperlokale’ nieuwssites in het Amerikaanse New England, die veel gebruik maken van bijdragen van het publiek. En er is de Colombiaanse krant El Tiempo, die aan burgerjournalisten vraagt of ze hun teksten en foto’s willen aanbieden onder een CC-licentie.

In Nederland lijkt het ondertussen steeds normaler te worden dat reguliere media gebruik maken van foto’s en filmpjes die het publiek ze opstuurt. De recente brand bij de TU Delft was hiervan een goed voorbeeld. Een interessante vraag is hoeveel mensen uiteindelijk toch liever hun materiaal zullen aanbieden onder een CC-licentie en of nieuwsmedia – in navolging van Wicked Local en El Tiempo – die mogelijkheid zouden moeten gaan aanbieden. Als ze dat doen, dan zou het natuurlijk wel zo consequent zijn als ze ook hun eigen foto’s onder CC-licentie beschikbaar stellen.

Al 2 reacties — discussieer mee!