De multiculturele samenleving is elke dag in het nieuws: integratie, islamkritiek, aantal moslims in Nederland, etc. Meestal is de journalistieke aandacht gericht op wat er niet goed gaat. Die moeizame verhoudingen in multicultureel Nederland weerspiegelen zich ook in de journalistiek zelf. “Culturele en etnische diversiteit in de reguliere media komen slechts moeizaam tot stand”, schrijft Andra Leurdijk in een recent verschenen essay over mediabeleid en culturele diversiteit. De journalistiek worstelt nog steeds met de vraag hoe te berichten over de multiculturele samenleving. Kun je hier met de gebruikelijke journalistieke bagage uit de voeten?

Het project ‘Boschveld 55’ is een poging een wijkgerichte benadering te combineren met interculturele journalistiek. De journalistieke formule zou een mix van participerende journalistiek, civiele journalistiek en misschien hier en daar ook nog een vleugje burgerjournalistiek in een multiculturele context genoemd kunnen worden. Het door de provincie Noord-Brabant gesubsidieerde project is een initiatief van Mira Media, Omroep Brabant, Palet en Fontys Hogeschool Journalistiek.

Boschveld is een oude wijk in Den Bosch, achter het station naast de nieuwe wijk Paleiskwartier. Vier studenten van Fontys Hogeschool Journalistiek woonden hier vijftien weken lang en namen deel aan het sociale leven van de autochtone en allochtone wijkbewoners. Ze berichtten hierover in uitzendingen op radio en televisie onder de naam ‘Boschveld 55’. Omroep Brabant zond de programma’s uit. Het radio- en televisiemateriaal waarvoor tijdens de uitzendingen geen ruimte was, werd op de site (http://www.boschveld.nieuwsbedrijf.nl/) gepubliceerd. Dit alles leverde een multimediaal project op over het dagelijkse leven in een kleurrijke Brabantse oude stadswijk. De begeleiding van de studenten was in handen van de Tilburgse journalistenopleiding en van Omroep Brabant.

Een positief wijkgevoel
Het project is een combinatie van wijkgerichte journalistiek en samenlevingsopbouw in een multiculturele wijk. De journalistieke doelstelling lag vooral in het laten zien van de alledaagse werkelijkheid in een multiculturele wijk die bovendien aan de vooravond staat van een grootschalige sloop en renovatie. Uitgangspunt hierbij was om niet steeds te willen problematiseren, zonder de problemen uit de weg te gaan overigens. Daarnaast was er de intentie om de sociale cohesie, de binding van de bewoners met hun directe leefomgeving, te versterken en zo bij te dragen aan een positief wijkgevoel. Bovendien wilde men, vooral bij het allochtone deel van de wijkbewoners, de drempel naar de media verlagen en hen vertrouwd maken in het hanteren van de media, zodat ze dat in de toekomst zelf kunnen.

De uitzendingen hadden in feite twee doelgroepen: het ging niet alleen om de wijkbewoners zelf, maar ook om het brede publiek van Omroep Brabant. De kijker en luisteraar kon kennis maken met de leefwereld en de gewoonten van de wijkbewoners. Door het dagelijkse leven in de wijk en de mensen die er wonen te laten zien, zou een realistisch beeld van de wijk worden geschetst, zo hoopten de initiatiefnemers. Daarnaast was het project natuurlijk een perfecte gelegenheid om jonge journalisten te laten kennismaken met deze vorm van journalistiek en hen te laten ervaren wat er speelt in een multiculturele wijk.

Engagement en journalistieke distantie
Het project leverde naast enthousiasme en waardering natuurlijk ook vragen en kanttekeningen op. Welke zijn de kenmerken van deze nieuwe vormen van journalistiek (als daarvan al sprake is)? Zijn er nieuwe vormen nodig om mogelijke blinde vlekken in de berichtgeving zichtbaar te maken? En zijn deze vormen het middel om bestaand wantrouwen tegen de journalistiek te verminderen? Voor wie maak je dit type programma’s: voor de wijkbewoners of voor het grote publiek? Of voor allebei, maar kan dat wel? Hoe gaan engagement en journalistieke distantie samen? Levert dat op sommige momenten spannende situaties op? Zijn de traditionele professionele standaarden hier onverkort van toepassing? Is het de taak van de journalist of programmamaker om een positief, niet stereotype-bevestigend, beeld te schetsen van een kleurrijke wijk? Kan het een taak zijn van de journalistiek om een bijdrage te leveren aan sociale cohesie in een multiculturele wijk?

Het is bepaald niet de eerste keer dat journalisten berichten vanuit een van de oude wijken in de grote steden. Het programma Premtime bijvoorbeeld doet dat al langer en met succes. Ook civiele journalistiek heeft in ons land al een traditie in de dagblad- en omroepwereld. Niets nieuws onder de zon dus? Wij denken van wel. Het Boschveld-concept was in zijn opzet uniek vanwege de combinatie van civiele en interculturele journalistiek. Of het in alle facetten geslaagd is, is een ander punt. De vraag is of we hier een concept te pakken hebben dat navolging verdient. Onderscheidt Boschveld 55 zich van eerdere en andere programma’s? Waarin dan? Levert de journalistieke aanpak van Boschveld 55 inzichten op, waarmee de rest van de journalistiek haar voordeel kan doen? Waar zit dan de journalistieke winst?

De kenniskring ‘Interculturaliteit en journalistieke kwaliteit’ van Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg houdt in het najaar op een nader te bepalen tijd en plaats over deze vragen een expert-meeting. Tijdens deze bijeenkomst kan worden gedebatteerd over vormen van journalistiek die meer recht doen aan wat de burger bezighoudt. Concreet zullen initiatieven besproken worden die een nuttige aanvulling kunnen zijn voor de gangbare journalistiek. Ook zal er aandacht zijn voor interculturele journalistiek: welke mogelijkheden zijn er om het wij-zij perspectief te doorbreken? Elke journalist of programmamaker die belangstelling heeft voor deze kwesties, wordt hierbij voor die bijeenkomst uitgenodigd. Reacties zijn welkom bij de schrijvers van dit artikel: Huub Evers (lector), Jan Breugelmans en Joop Fleuren (leden van de kenniskring).

Al 4 reacties — discussieer mee!