Krantenredacties krimpen, maar hetzelfde aantal pagina’s moet worden gevuld. Dat gebeurt vaak met de inzet van freelancers. Hoeveel freelancers er precies in de journalistiek werken, is lastig te zeggen. Het ligt in de aard van de werkzaamheden dat e

en strakke registratie ontbreekt. Van de ruim 9000 NVJ-leden heeft 21 procent zich als freelancer opgegeven. Het vermoeden is dat het aantal zzp’ers (zelfstandigen zonder personeel), net als in andere branches, stijgt. Wat betekent dat voor kranten en voor de nieuwsgaring? Wat is de rol van freelancers? Is er sprake van de opkomst van een nieuw redactiemodel, met een kleine kernredactie en meer freelance journalisten? DNR polste een aantal dagbladredacties en betrokkenen.

In NRC Handelsblad stonden enige tijd geleden twee opiniërende artikelen over freelancers. In het ene hekelt Menno van der Veen de freelancemoraal die volgens hem steeds vaker opgeld doet in de samenleving. Freelancers hoppen van opdracht naar opdracht en investeren niet in organisaties of bedrijven. Dat leidt tot minder rust en reflectie. Over de media zegt hij: ‘In de media leidt de freelancemoraal tot een afkalving van kranten en zendgemachtigden als morele instituties.’

In het andere artikel (niet terug te vinden op nrc.nl, maar wel hier) pleit Arjan van den Born juist voor meer freelancers bij grote organisaties. Freelancers zijn volgens hem gelukkiger met hun werk en leven dan vaste medewerkers. En uiteindelijk komt dat organisaties ook weer ten goede. Het vernieuwt de sector en houdt de ideeën fris.

Die twee standpunten vatten de worsteling van krantenredacties samen. Hoe blijf je fris en houd je tegelijk het geheugen in stand?

Bezuinigingsmaatregel
Bianca Rootsaert, voorzitter van sectie Dagblad van de NVJ, ziet bij dagbladen een verschuiving naar kleinere kernredacties. ‘Dat concept gaat steeds meer groeien. Maar je ziet het nog meer bij tijdschriften. Het risico is voor kranten groter. Een krant moet elke dag vol. Voor de newsy journalistiek zijn freelancers minder geschikt.’

Rootsaert constateert een tweedeling tussen hoofdredacties. ‘Een aantal kiest voor een nieuw model met minder vaste redacteuren. Misschien ook wel gedwongen, zoals het AD. Maar een ander deel wil juist zijn medewerkers op de vloer hebben. Het is moeilijk om freelancers aan je krant te binden. Het kan wel, maar dan moet je ze goed betalen en dat gebeurt meestal niet. Het wordt vaak als bezuinigingsmaatregel ingevoerd. Dan werkt het niet.’

Geheugen van de krant
Ook al freelancet Tijs van den Boomen, auteur van het Handboek Freelancen, zelf regelmatig voor dagbladen, hij is geen pleitbezorger van kleinere kernredacties. Hij ziet het model steeds meer opkomen. ‘Voor het geheugen van de krant en goede nieuwsgaring heb je een vaste kern nodig. Het risico van meer outsourcen is dat het nieuws nog hyperiger wordt, dat het ten koste gaat van de eigen koers en onderzoeksjournalistiek.’

Dat wil niet zeggen dat freelancers altijd voor erosie zorgen binnen een organisatie. Van den Boomen: ‘Het ideaal is dat kranten vaste freelancers aan zich binden. Zelfstandigen waar je een actieve band mee onderhoudt, omdat ze bijvoorbeeld specialist zijn op een gebied dat ontbreekt in de kernredactie. De meeste freelancers hebben ook een rijtje in hun hoofd van opdrachtgevers waar ze een

lange termijn relatie mee hebben tot incidentele opdrachtgevers.’

Het is volgens hem voor freelancers moeilijk om onderzoeksjournalistiek te bedrijven. ‘Een redactie heeft een grotere financiële buffer. Een freelancer loopt meer risico, maar je moet voorkomen dat je hoe dan ook moet publiceren om betaald te krijgen. Ik vind dat een chef de grootsheid moet hebben om de kosten van een onderzoek te delen als het halverwege vastloopt. Dat gebeurt soms ook wel, maar het verschilt per opdrachtgever.’

45 cent
Volgens Van den Boomen zijn freelancers veel goedkoper dan vaste redacteuren. ‘Vaste medewerkers betaal je ook als ze ziek, zwak en misselijk zijn.’ Hij berekende in 2004 voor De Journalist dat een vaste medewerker omgerekend bijna een euro per woord verdient, terwijl voor freelancers een glazen plafond van 45 cent geldt.

Ben Rogmans, hoofdredacteur van De Pers, rekent voor de vuist weg voor dat de kosten van een vaste medewerker ongeveer gelijk zijn aan die van een freelancer. ‘Wij betalen onze freelancers tussen 30 en 40 cent per woord, maar ze kosten 50 tot 60 cent per woord. Je moet de kosten van een bureauredacteur die redigeert en zet erbij optellen. Met 900 woorden per pagina kost een freelancer dan 450 euro per pagina. Een redacteur schrijft ongeveer twee pagina’s per week. Tussen die salarissen zit weinig verschil.’

De Pers koos vorig jaar bij de oprichting volgens Rogmans heel bewust niet voor een kleine kernredactie. ‘We willen een krant met een ziel maken. Freelancers hebben te weinig binding. Het lukt mij bijvoorbeeld niet om goede binding met mijn columnisten te hebben. Daar heb ik geen tijd voor. Dat is erg jammer.’ Tussen 20 en 30 procent van de krant wordt door freelancers gevuld.

Rogmans: ‘Als De Pers groter wordt, zullen we meer freelancers gaan aannemen. Dat zorgt ervoor dat je makkelijk kunt meebewegen met het economisch tij. Mocht het weer minder goed gaan, dan kunnen we snel terug naar onze huidige omvang. Van veel oude kranten, zoals de Volkskrant en NRC Handelsblad zijn de vaste redacties erg groot, waardoor de organisatie log is. Ik wil voorkomen dat er permanente reorganisatieronden moeten komen, waarbij je met de kaasschaafmethode steeds een aantal mensen moet wegsturen.’

Specialisten
Het Parool heeft, nadat het onafhankelijk werd van uitgever PCM, ook een afgeslankte redactie overgehouden. Adjunct-hoofdredacteur Rob Siebelink schat dat de krant gebruikmaakt van ongeveer vijftig freelancers die regelmatig wat schrijven, op een redactie van 80 fte. Columnisten niet meegerekend. ‘Freelancers zijn nou eenmaal goedkoper en je hebt niet met salarisopbouw te maken zoals bij vaste werknemers, hoe ouder die zijn hoe meer kosten je hebt. We gebruiken freelancers vooral voor specialismen, het is bijna niet te doen om je eigen specialisten in dienst te hebben.’

Siebelink is niet enthousiast over de ontwikkeling. ‘Ik heb het gevoel dat er vooral vanuit de uitgeverijen een trend is om met kleinere redacties te werken en die zal zich waarschijnlijk voortzetten. Ik moet er niet aan denken om een kleinere redactie te hebben. Het gaat uiteindelijk ten koste van de continuïteit van de krant. Het is nog niet makkelijk om een capabele freelancer te vinden. En als die met lekker weer in het Vondelpark wil zitten, kan ik hem niets maken. Een freelancer kun je vragen om een stuk te schrijven, je eigen mensen kun je zeggen dat ze een stuk moeten schrijven.’

Het AD, dat na de fusie in 2005 met kleinere redacties ging werken, wil niet reageren op vragen over de rol van freelancers in hun organisatie. Volgens de hoofdredactie is de informatie bedrijfsgevoelig.

Nog geen reactie — begin de discussie!