greenspanWordt de economische crisis verergerd door de media? Veel mensen hebben dat gevoel. Zo ook oud-Robeco-topman Jaap van Duijn. In het blad De Journalist wijst Van Duijn erop dat de media maandenlang hebben gespeculeerd dat de kredietcrisis overslaat in een recessie. Daar worden consumenten voorzichtig van en dat versterkt de crisis.

Snijdt die analyse hout? Natuurlijk, de media hebben in hun strijd om aandacht de neiging tot uitvergroten. Ook is het zo dat slecht nieuws meer ‘nieuws’ is dan goed nieuws. Maar dat ligt meer aan de menselijke aard dan die van journalisten. Als op oudjaar twintig mensen omkomen in een cafébrand is dat groot nieuws. Het feit dat zestien miljoen andere Nederlanders onbezorgd champagne dronken, is voor lezers en kijkers minder interessant.

Bovendien rijzen bij een cafébrand allerlei vragen over brandveiligheid, schuld en politieke verantwoordelijkheid. Dus niet alleen vanwege de sensatie, ook uit oogpunt van relevantie krijgt slecht nieuws meer aandacht.

Alan Greenspan
Zelf vind ik eerder het probleem van de journalistiek dat er te veel ‘goed’ nieuws wordt uitvergroot. De internetzeepbel spatte pas uiteen na jarenlange juichverhalen over de ‘nieuwe economie’. Het drama Ahold is uiteindelijk ook het verhaal van managers die jarenlang door de media op het schild werden gehesen totdat ze zelf gingen geloven dat ze de wekelijkheid naar hun hand konden zetten. En heeft deze crisis niet ook te maken met de kritiekloze berichtgeving over de recordwinsten in de financiële sector de laatste jaren en over de magische krachten van Alan Greenspan?

Anders dan de beeldvorming wil, rukken ‘goed nieuws’ verhalen de laatste jaren juist meer op dan veel journalisten lief is. En dat staat weer niet los van de afnemende macht van de media. Aan de ene kant heb je een forse uitbreiding en professionalisering van de voorlichtingsapparaten bij de overheid en het bedrijfsleven. De gemeente Amsterdam telt meer persvoorlichters dan Het Parool journalisten. Aan de andere kant zie je versplinterende media: dagbladen concurreren met gratis kranten, de publieke omroep met commerciële zenders en iedereen concurreert met gratis internet. Het betekent dat een krant, een tv- of radioitem met steeds minder mensen gemaakt moet worden. Steeds vaker komt de echte waarheid pas boven water in reconstructies achteraf, als ontslagen bestuurders hun straatje willen schoonvegen. Prachtig, maar het laat ook zien hoe effectief de beschermwallen waren toen ze nog in functie waren en hoe onmachtig de journalisten.

Te traag en te terughoudend
Terug naar de hamvraag, maken de media de crisis erger? Ik denk dat in dit geval de media juist nog te traag en te terughoudend waren. President Nout Wellink waarschuwde al ruim een jaar geleden dat de problemen in de financiële sector onvermijdelijk onze reële economie zouden raken. Dat nieuws werd gebracht, maar niet bepaald overdreven. Minister Bos kwam drie kwartalen later nog gemakkelijk weg met zijn feestbegroting.

Ook de ondergang van Fortis had niets met de media te maken. Bij de eerste reddingsoperatie gaven de media keurig de woorden van Bos door dat Fortis nu weer ijzersterk stond. In de week daarna ging Fortis ten onder omdat bedrijven massaal wegliepen. Maar juist daarover hadden kranten en televisie nauwelijks iets naar buiten gebracht. Van Duijn zegt dat de media de consument kopschuw maken. Maar juist de consumptie blijft tot nu toe nog aardig overeind.

Onlangs moesten Engelse journalisten zich in het parlement verantwoorden over hun negatieve berichtgeving. Een misplaatst initiatief. Beter ware het de journalisten te ondervragen waarom ze zo lang zo goedgelovig bleven tegenover de bankiers en de politici. Maar ja, dat is erg pijnlijk, voor iedereen.

Dit artikel verscheen eerder in Het Financieele Dagblad van dinsdag 10 februari en is met toesteming van de auteur en de krant overgenomen.

Al 3 reacties — discussieer mee!