fotograafMoet een fotograaf altijd de werkelijkheid in beeld brengen? Of mag een foto omwille van de attractiviteit of ter verduidelijking zo nu en dan in scène worden gezet of worden geregisseerd? Op de burelen van ANP Photo woedt momenteel een discussie over wanneer de werkelijkheid een handje geholpen mag worden. “De discussie over het al dan niet ensceneren van nieuwsfoto’s zit zelfs al in een afrondende fase”, aldus Leo Blom, nieuwsmanager bij ANP Photo.

Kort gezegd komt het er op neer dat de betrouwbaarheid van nieuwsfoto’s gemaakt door ANP-fotografen nooit ter discussie mag staan. Blom: “Daarom zijn de voorschriften vanaf nu helder: een nieuwsfoto mag niet geënsceneerd of bewerkt worden. Een ANP-foto moet de waarheid uitstralen, daar streven we althans naar. Tijdens een storm een voorbijganger vragen om even tegen de wind in te hangen, is dan ook uit den boze.”

De nieuwe richtlijnen bij het ANP betekenen volgens Blom niet dat een nieuwsfoto nooit meer bewerkt mag worden. “Soms is het noodzakelijk omwille van de articiteit of bruikbaarheid van een nieuwsfoto de kleur of diepte te bewerken.” Het fotograferen van portretten is een ander verhaal, erkent Blom. “Bij dit soort foto’s arrangeer je altijd.”

Over een aantal weken vindt er een discussiebijeenkomst plaats, georganiseerd door het ANP, waar fotografen in discussie gaan over de vraag waar de grens ligt van het in scène zetten of bewerken van nieuwsfoto’s. Tegen die tijd heeft het ANP het nieuwe beleid ook richting de freelance-fotografen gecommuniceerd. “Je mag voor ons werken, maar dan dien je je wel aan onze voorschriften te houden”, stelt Blom.

“Al jaren bezig”
Aanleiding voor de discussie bij het ANP over de manipulatie van nieuwsfoto’s is er een van de lange adem. “Met dit onderwerp zijn wij al jaren bezig”, legt Blom uit. “Bij het ANP werken tien fotografen in vaste dienst. Een aantal fotografen is er principieel op tegen om te ensceneren, aan de andere kant zijn er fotografen die daar minder moeite mee hebben. Die bandbreedte is voor ons te groot. Op de redactie ontstaan regelmatig discussies over dit onderwerp. Die willen we vermijden door nu met een eenduidig beleid naar buiten te treden.”

Hoe verhoudt het beleid van het ANP zich tot zogenoemde photo-events: bijeenkomsten waarop bijvoorbeeld iemand een lintje krijgt uitgereikt of het overhandigen door de burgemeester van een gouden plaat aan een zanger uit het betreffende dorp? Bijeenkomsten die soms alleen voor de pers op poten zijn gezet. Blom: “Goede vraag. Ik ben zelf van mening dat een foto nooit geregisseerd mag worden door de fotograaf, ook niet op bijeenkomsten die speciaal voor de pers zijn georganiseerd. Maar ik weet zeker dat er fotografen zijn die mij nu roomser dan de paus vinden. Dit zijn dan ook voorbeelden waarover nog zeker in discussie zal worden getreden binnen het ANP. Maar ik neig er naar om te stellen dat zelfs het opspelden van een lintje niet in scène mag worden gezet. Een foto moet echt zijn.”

Naast het ANP voert het Algemeen Dagblad, een krant die veel plek reserveert voor beeld, naar eigen zeggen eveneens een streng beleid ten aanzien van het ensceneren en regisseren van foto’s. “Als je iemand portretteert, ensceneer je altijd”, legt de plaatsvervangend chef Bart Hoogveld van de fotoredactie van het AD uit. “Maar in principe is ons beleid er op gericht dat wij niet ensceneren of fotoshoppen in de nieuwsfoto’s. Daar zijn wij redelijk streng in. Bij een foto over het vliegtuigongeluk bij Schiphol ga je geen details weglaten of toevoegen, laat staan in scène zetten.”

In de showbizzfotografie liggen de zaken iets anders volgens Hoogveld. “Foto’s van popsterren die wij van platenmaatschappijen toegestuurd krijgen, zijn bijna altijd geënsceneerd en bewerkt. Toch worden ze geplaatst. Bij nieuwsfoto’s is het beleid echter dat de fotograaf niet iets zelf gaat creëren. Nieuwsfotografie is toch een aparte tak van sport.”

“Geforceerd een foto maken
Jos Claassen, chef vormgeving bij De Gelderlander, is minder eenduidig over het al dan niet ensceneren van foto’s. “Bij ons in de krant tref je wel eens foto’s aan die in scène zijn gezet. Het gaat dan om verhalen waar nog even een foto bij moet worden geplaatst om de pagina attractiever te maken voor de lezer. In de regio-editie Achterhoek hadden we laatst een verhaal over een windfiets. De foto die de volgende dag in de krant stond afgedrukt was in scène gezet. Je wilt toch dat iemand even op de fiets gaat zitten en met de wind in de zeilen over het fietspad fietst. De kans dat een fotograaf iemand fietsend tegenkomt zonder het vooraf te hebben gevraagd, is natuurlijk klein. Maar ik moet zeggen dat ik dit geen passend voorbeeld vind van het ensceneren van een foto, het is meer geforceerd een foto maken. Bij het ensceneren van foto’s staat de waarheid ter discussie. Dat is bij dit soort foto’s niet aan de orde.”

Of er bij De Gelderlander iets concreets op papier staat ten aanzien van het ensceneren of regisseren van foto’s, is Claassen niet bekend. “Ik bekleed pas sinds kort deze functie, dus daar zou ik geen antwoord op kunnen geven. Over het algemeen is het zo dat wij dragende nieuwsfoto’s niet ensceneren en ook niet bewerken.” Claassen erkent dat er een grijs gebied bestaat tussen wat wel en niet door de beugel kan qua het manipuleren van foto’s. “Soms moet je een fotograaf op zijn woord geloven. Als een fotograaf tegen mij zegt dat de man op zijn foto tegen de storm leunt zonder dat hem dat is gevraagd, kan ik moeilijk het tegendeel bewijzen.”

Den Haag, 2003. Een fotojournalist geeft een stelletje aanwijzingen hoe te gaan staan - om de letters op het jack zichtbaar te maken - voor zijn foto tijdens een demonstratie voor 'vrije radiostations'. Foto: Thomas Schlijper.
Den Haag, 2003. Een fotojournalist geeft een stelletje aanwijzingen hoe te gaan staan - om de letters op het jack zichtbaar te maken - voor zijn foto tijdens een demonstratie voor 'vrije radiostations'. Foto: Thomas Schlijper.

Al 5 reacties — discussieer mee!