telegraafSjuul Paradijs kan er niet mee zitten als er maar één vinger de lucht in gaat wanneer er wordt gevraagd wie er later voor zijn krant wil werken. “Wij kunnen ook niet iedereen gebruiken, hoor, wij hebben echte Telegraafjournalisten nodig.” Het is een onderscheid dat Paradijs tijdens een gastcollege voor een nieuwe lichting studenten journalistiek aan de Universiteit Leiden, woensdagavond 9 september, een paar keer maakt. Het zijn de ondernemers tegenover de subsidietrekkers, de ‘liberaal-conservatieven’ tegenover links en het positieve tegenover het negatieve.

Paradijs ziet de grootste krant van Nederland – en straks de enige met een omroep – maar al te graag als buitenbeentje. Het buitenbeentje dat geen behoefte heeft aan subsidies (“Plasterk mag zijn staatsjournalisten houden”), niks heeft met de Raad voor de Journalistiek (“Je wordt beoordeeld door hoofdredacteuren van VPRO programma’s en vervolgens speelt dat een rol bij de rechter.”), zichzelf als de laatste echte Nederlandse krant ziet (“Bij ons stroomt het rood-wit-blauwe bloed nog door de aderen”) en geen behoefte heeft om in het journalistieke debat te treden (“Wij zijn een gesloten bastion, dit college is een uitzondering, normaal doen we dit soort dingen alleen als de krant of onze lezer er echt iets aan heeft”). Vooral dit laatste is jammer, want de punten die Paradijs aansnijdt lenen zich goed voor discussie – ook buiten een volle Leidse collegezaal.

Pleidooi
De avond draait om een door Paradijs voorgelezen pleidooi voor ‘zelfvertrouwen in de journalistiek’. “Ik ben niet van de dode bomen. Ik ben tegen het defaitisme en de sikkeneurigheid. Tegen de goeroes die zeggen dat we doodgaan. Nee, dit is een strijdbaar verhaal vol zelfvertrouwen.”

Het is echter hetzelfde als met het nummer ‘Word wakker Nederland’ van volkszanger Mick Harren dat Paradijs aan het begin van het college laat horen. Harren zegt daarover dat het een “lied met een positieve boodschap is”, maar wie naar de tekst luistert hoort een vrolijk klinkende klaagzang over Nederland. Ook het pleidooi voor zelfvertrouwen van Paradijs is gebaseerd op een klaagzang. Een klaagzang over de overheid, de uitgevers en de journalisten. De songtekst van Harren sluit dan ook naadloos aan op het pleidooi van Paradijs.

De overheid
Word Wakker Nederland - Mick HarrenWe werken dag en nacht, maar niemand die het ziet.
Door 100.000 regels, gaan we langzaam aan failliet.

Paradijs uit zijn voornaamste kritiek op de overheid, die met “het failliete mediabeleid en het financieren van de linkse staatsomroepen” de vrije journalistiek op allerlei vlakken belemmert. Overtuigend somt Paradijs de hindernissen op die de ambities van De Telegraaf al jaren in de weg staan: de mededingingsregels, de advertentiebudgetten naar de ‘linkse media’, het gesloten archief van de publieke omroep, de beschermde programmagegevens en het leger voorlichters en spindoctors dat de pers probeert te ‘muilkorven’.

Op de vraag of het niet een beetje wringt dat De Telegraaf nu met omroep Wakker Nederland nu juist deel wil gaan uitmaken van dat met belastinggeld gefinancierde publieke bestel, reageert Paradijs dat zij inderdaad al jaren vinden dat drie publieke zenders te veel zijn, maar dat het unieke geluid van de journalistiek van De Telegraaf nergens wordt gehoord. Volgende vraag.

Of De Telegraaf als producent van Wakker Nederland gaat optreden? “Ze zouden gek zijn als ze daar niet naar zouden kijken, maar of er echt geldstromen van Wakker Nederland naar De Telegraaf zullen gaan, dan zien we nog wel. Maar ik ben alleen de oprichter, dus kan er nu niet meer zoveel over zeggen.”

De uitgevers
Word Wakker Nederland - Mick HarrenWord wakker Nederland, het is tijd voor wat gezond verstand.
De nieuwe tijd ik weet het wel, maar je blijft mijn kikkerland.

Als het gaat om het veranderde medialandschap, uit Paradijs harde kritiek op de manier waarop uitgevers in Nederland daarmee zijn omgegaan. “Ze hebben dramatische fouten gemaakt. Ze zijn druk bezig geweest om bestaande markten te beschermen, maar hebben geweldige internetkansen te laat ontdekt. Zie Marktplaats.nl, Nu.nl en Hyves. Denk aan het broddelwerk van PCM met die investeringsmaatschappijen. Banksters zijn de nieuwe gangsters.”

“Overal zitten de technocraten, die praten over contentmanagers in plaats van journalisten. Maar de krant is geen pot pindakaas, nieuws komt niet van de lopende band rollen. Vervang die technocraten door ondernemers!”

Paradijs laat zijn eigen uitgever buiten schot, maar laat wel doorschemeren dat het betaald maken van de content op de websites van TMG nog geen uitgemaakte zaak is. “Niemand zal gaan betalen voor algemene online informatie zolang de staatsomroepen alles wel gratis op internet verspreiden. Maar hoewel we al geld verdienen met internet, willen we nog wel meer geld verdienen. Dus misschien werkt het voor de unieke content die we hebben, zoals de realtime beurskoersen die we aanbieden. Maar je moet wel blijven kijken naar wat je concurrenten doen.”

De journalisten
Word Wakker Nederland - Mick HarrenJij bent de ruggengraat, van onze samenleving
En het wordt de hoogste tijd, dat men je nu eens gaat waarderen.

Waar Harren lijkt te zingen over de gewone Nederlanders, maakt Paradijs zich druk om het imago van de journalist. Zo verzwakken journalisten hun positie zelf, door collega’s constant de maat te nemen. Het beste voorbeeld daarvan vind Paradijs het programma ‘De Leugen Regeert’. “Godzijdank is de VARA daarmee gestopt. Wat was dat een waardeloos Tv-programma. Journalisten die daar komen vertellen wat hun collega’s niet goed doen. Hoofdredacteuren die hardwerkende journalisten bekritiseren. Daardoor krijgen mensen een slecht beeld van journalisten. Dat klopt niet met de werkelijkheid, want het is heus niet zo dat ze altijd maar wat opschrijven.”

Waar kan de Telegraaf-lezer die zich benadeeld voelt, zich dan kan beklagen? “We hebben inderdaad geen ombudsman, maar mensen kunnen wel reageren op onze site.” Maar of de krant dan ook reageert? “Wij praten terug via onze kolommen.”

Zelfvertrouwen
Journalisten die elkaar bekritiseren. Het is volgens Paradijs tekenend voor het gebrek aan zelfvertrouwen. “De journalistiek moet zichzelf opnieuw uitvinden. Tot 2000 stroomde het geld binnen, daarna kroop de journalistiek in de slachtofferrol. Nu is de tijd gekomen voor zelfvertrouwen!”

Paradijs wil niet aan het idee van dode bomen, van (jonge) lezers die afhaken van een verloren strijd van de oude media.”Waarom ik optimistisch ben over de toekomst? Omdat ik denk dat er een toekomst is. Kijk naar al die gratis kranten die worden gelezen. Kijk naar onze krant die we al 116 jaar maken, naar wat wij doen op internet, naar onze tijdschriften, naar onze mobiele Sjuul Paradijs in Leidenapplicaties en als alles straks doorgaat naar onze omroep. Kijk hoe we mensen weten te binden door altijd de lezer centraal de stellen.”

“Maar het moet natuurlijk allemaal wel betaald worden,” zegt Paradijs na zijn betoog een keer tussen neus en lippen door. Het is het enige moment dat er wat twijfel klinkt in zijn zelfverzekerde en overdonderende presentatie. Het was jammer dat dat niet vaker gebeurde. Een te grote zelfverzekerdheid gaat op een gegeven moment ten koste van de geloofwaardigheid. Want hoe gaat De Telegraaf om met de problemen die hij zelf schetst? Welke fouten hebben zij gemaakt in de afgelopen jaren? En welke concrete plannen hebben zij de komende jaren? Het waren onderwerpen die Paradijs uit de weg ging, kritische vragen pareerde hij gemakkelijk. Of, zoals een student op een gegeven moment vroeg: “”Waarom vertelt u dit allemaal? Ik wil niet uw mening horen, maar hoe het er aan toegaat bij De Telegraaf!”

Inspirerend
Daarvoor was Paradijs echter niet naar Leiden gekomen. Het draaide om zijn pleidooi voor een hernieuwd optimisme in de journalistiek, gebaseerd op een kritische houding tegenover de huidige journalistiek. Een inspirerend onderwerp, waarvan je kan verwachten dat studenten journalistiek er welwillend tegenover staan – ondanks dat het komt van de hoofdredacteur van de krant waar bijna niemand wil werken. Ik ben dan ook benieuwd of dat na dit college veranderd is. Het lijkt er in ieder geval wel op. Of zou dat vooral komen door de gratis Mick Harren CD die Paradijs na afloop uitdeelde?

Lex Boon

Al 8 reacties — discussieer mee!