mulischPetra Tiemers is afgestudeerd als arts en is nog bezig voor een graad in de letteren. Ze wil wetenschapsjournalist worden, daarom koos ze journalistiek en nieuwe media als bijvak en zo rolde ze min of meer bij toeval in het checken van journalistiek werk. Nu levert Petra een bijdrage aan Nieuwscheckers. Bij het toetsen van wetenschappelijke nieuwsartikelen viel zij van de ene verbazing in andere. ‘De wetenschappers vonden vaak dat de essentie van hun onderzoek helemaal niet in het artikel was gekomen. In veel gevallen had de journalist helemaal geen contact gehad met de onderzoeker.’ Rare berichten, zoals ‘Mannen verliefd in 8,2 seconden’ waren klakkeloos uit buitenlandse glossy’s overgeschreven.

Haar tweede voorbeeld van slechte journalistiek betrof een artikel onder de pakkende kop: ‘Groente slecht voor rokers’. Dat bevreemdde haar, ze had per slot van rekening medicijnen gestudeerd en inderdaad: de kop dekte geenszins de lading. Uit onderzoek was gebleken dat groente een mens kan beschermen tegen darmkanker, maar dat roken aan die bescherming afbreuk doet. Zo leerde Tiemers dat ‘de aandacht pakken en die vasthouden’ zo belangrijk is, dat veel media de waarheid daaraan ondergeschikt maken.

Mulisch en Haasse
Bij de presentatie van het boek Journalistiek in diskrediet op 17 september in de kleine aula van de Radboud Universiteit in Nijmegen, voerde oud-journalist en bestuurslid van het Katholiek Instituut voor Massamedia (KIM), Kees Buijs, als eerste het woord. Hij schetste de context: ‘Het gaat niet om incidentele uitglijders, maar om structurele tekortkomingen van de journalistiek’. Onder druk van de commercie is er volgens Buijs steeds minder tijd om de feiten te checken en nader onderzoek te doen. Buijs riep de journalisten op om ‘uit hun schulp te kruipen’ en de morele aspecten van hun vak te erkennen. ‘Ze moeten kritischer kijken naar wat zich als nieuws aandient en ze moeten hun eigen vooroordelen vaker wantrouwen.’

Buijs schreef al eerder het boek Journalistieke kwaliteit in het crossmediale tijdperk. Nu begon hij zijn inleiding met de ernstige misser van NOS Nieuws om Hella Haasse en Harry Mulisch voortijdig dood te verklaren (Teletekst 5 september 2009). Buijs: ‘Een stagiair had dat op Teletekst gezet en het duurde een paar uur voordat het werd gezien en verwijderd.’ Als echte feitenchecker wist hij te melden dat Radio Rijnmond in 2002 had verklaard dat Jules Deelder aan de drugs was bezweken en dat Het Parool ten onrechte het overlijden van de econoom Jan Pen had gemeld, wat door de NOS en de GPD was overgenomen.

Tijdens de borrel uitte de voorzitter van de Nederlandse dagbladuitgevers, Kees Spaan, zijn ongenoegen over het generalistische karakter van deze kritiek op de journalistiek. ‘Er zijn grote verschillen in kwaliteit tussen redacties.’ Voor mij was de borrel een mooie gelegenheid om Kees Buijs even bij te praten over de toedracht achter de foutieve overlijdensberichten van Mulisch en Haasse. Dat er helemaal geen stagiair aan te pas was gekomen, maar dat er een onvolkomenheid zat in de automatisering van het content management systeem, was nieuw voor hem. Toch had een telefoontje naar de NOS hem op dat punt voor een fout kunnen behoeden.

Guikje Roethof is NOS Ombudsman. Zij bericht op de website van de NOS Ombudsman regelmatig – ten behoeve van de interne discussie bij de NOS – over nieuwe boeken of discussiebijeenkomsten. De Nieuwe Reporter neemt die bijdragen soms over. Bovenstaand artikel verscheen eerder op de website van de NOS Ombudsman.

Al 8 reacties — discussieer mee!