mexico_rel97Zesenvijftig doden. Acht vermisten. Een chronisch gebrek aan politiebescherming en een juridisch systeem dat nauwelijks functioneert. De journalistiek in Mexico lijdt zwaar onder het geweld van de drugsoorlog, die sinds 2006 in volle hevigheid woedt. Dit jaar alleen vielen er al tien slachtoffers. Mexico is het gevaarlijkste land van het Westelijk halfrond voor journalisten en er is weinig hoop dat hier snel verandering in gaat komen.

Victor Garza, hoofdredacteur van de lokale krant El Tiempo de Durango, in de hoofdstad Durango van de gelijknamige Mexicaanse deelstaat, klinkt moe en bedrukt over de telefoon. Geen wonder. Voor de tweede keer dit jaar moet hij de begrafenis van één van zijn redacteuren bijwonen. Vladimir Antuna García, 39 jaar oud, werd zondagavond 1 november levenloos gevonden. Gewurgd door onbekenden. Bittere ironie: hij had net een lokaal ziekenhuis bezocht.

Volgens getuigen werd hij eerder die avond door onbekenden uit zijn auto gesleurd en in een Jeep Cherokee meegenomen. Op zijn lichaam werd een briefje gevonden met de tekst: ‘Dit is er met me gebeurd, omdat ik informatie aan soldaten heb doorgespeeld en teveel heb geschreven’. Antuna’s trieste lot volgt op dat van zijn collega Carlos Ortega Samper (eveneens van El Tiempo de Durango), die op drie april dit jaar ook al dood werd aangetroffen. Ook Ortega was kort daarvoor ontvoerd en doodgeschoten. “Ik hoorde van Vladimir’s dood de volgende ochtend,” verzucht Garza. “Verslaggevers in dienst van de politie hadden zijn truck ’s avonds verlaten gevonden en al snel was duidelijk dat hij op gewelddadige wijze om het leven was gekomen. Zijn dood toont eens te meer aan hoe kwetsbaar journalisten zijn in Mexico. Er is geen veiligheid, geen gerechtigheid.”

Hel
Durango wordt door Reporters Sans Frontiéres een ‘hel voor journalisten’ genoemd, maar die term zou evengoed voor heel Mexico kunnen gelden. Sinds 2000 zijn zesenvijftig Mexicaanse journalisten op gewelddadige wijze om het leven gekomen, dit jaar staat de teller al op tien. Daarmee neemt Mexico bijna een derde van het wereldwijde aantal vermoorde journalisten (34) voor zijn rekening. Bovendien zijn acht verslaggevers domweg verdwenen. Er is weinig kans dat ze nog in leven zijn. Op de laatste graadmeter van wereldwijde persvrijheid van RSF bungelt Mexico dan ook op de 137ste plaats van 175 landen.

Mexico wordt sinds 2006 overspoeld door een golf van extreem geweld, sinds de zittende president Felipe Calderón dat jaar besloot een enorme legermacht van vijftigduizend soldaten in te zetten tegen de epidemische drugshandel in het land. De territoriumstrijd tussen de drugskartels escaleerde en met name het noorden van land, waar cocaïne, marihuana en crystal meth worden gesmokkeld naar de Verenigde Staten, geldt sindsdien alleen officieel niet als een oorlogsgebied. De trieste cijfers: bijna vijftienduizend doden. De meeste slachtoffers behoren tot de kartels zelf, maar ook soldaten, leden van de federale en regionale politie en burgers vallen ten prooi aan dagelijkse executies, onthoofdingen, aanslagen en ontvoeringen. Journalisten zijn in die situatie, vanwege hun werkzaamheden, loslopend wild.

Corruptie
Ook voor de drugsoorlog uit de hand liep, werden journalisten al vaak het slachtoffer van gericht geweld. Verslaggevers, met name van regionale kranten, halen zich door hun onderzoeken naar georganiseerde criminaliteit de woede op de hals van zowel drugshandelaren als corrupte politieagenten en bestuurders. Aanvallen op journalisten zijn zelden toeval: Vladimir Antuna bijvoorbeeld was bezig met een onderzoek naar corruptie onder lokale politiechefs. Zijn lotgenoot Ortega schreef over corruptie onder lokale bestuurders. Hun dood is exemplarisch voor wat er gebeurt in het hele land. Of het nu om de geteisterde drugsstad Ciudad Juárez, het toeristische Yucatán of het dunbevolkte Sonora gaat, overal worden journalisten die als lastig worden gezien ontvoerd, gemarteld en vermoord door drugshandelaren. Het leger, caciques (Mexicaanse regionale machthebbers) en met name corrupte politieagenten gebruiken daarnaast de war on drugs nog wel eens als excuus om journalisten om te brengen dan wel gevangen te laten zetten. Zo werd in Cancún vorig jaar een journaliste maandenlang zonder aanklacht vastgezet, omdat ze een porno-ring onder lokale politici had ontdekt. Een Indiaans radiostation in de deelstaat Michoacán werd januari dit jaar onder het mom van ‘illegale activiteiten’ gesloten.

Bureaucratie
“Steeds als er een journalist wordt vermoord roept de hele wereld hier om gerechtigheid, maar helaas leven we in een land dat die gerechtigheid niet kan bieden,” zegt Victor Garza. “Neem Durango, waar wij werken. Het is in oppervlakte de vierde staat van Mexico en er wonen ruim twee miljoen mensen. Maar er zijn hier slechts duizend soldaten, een stuk of zestig federale agenten en een paar honderd regionale politieagenten. Die kunnen zichzelf niet eens beschermen tegen een zwaargewapende drugsbende, laat staan journalisten.”

Bovendien wordt er zelden tot nooit serieus onderzoek gedaan naar de moord op journalisten. Geen enkel land heeft meer overheidsdiensten om de persvrijheid te beschermen, maar de crux ligt hem juist in het feit dat al die verschillende diensten en kantoren elkaars pogingen het recht te laten zegevieren teniet doen, zo schrijft Reporters Sans Frontiéres in een recent rapport. Mexico is een federale staat met een verstikkende bureaucratie. Onderzoek naar geweld tegen journalisten begint vaak wel met goede wil, maar door de vele bestuurslagen, een chronisch gebrek aan middelen en incompetentie van ambtenaren verdwijnen onderzoeken snel naar een bureaulade.

Daar komt nog bij dat verschillende instanties die zich met criminaliteit bezighouden, vaak verschillen van mening over om wat voor misdaad het nu precies gaat. Het gevolg is dat zaken ‘naar boven’ worden doorgeschoven, naar de Procuraduría General de la República, Mexico’s Openbaar Ministerie, waar de zaak uit verwarring of gebrek aan interesse verder wordt gelaten voor wat hij is. Dit probleem zou kunnen worden aangepakt, als de Mexicaanse regering haar belofte zou nakomen misdaden tegen journalisten een federaal misdrijf te maken. Van dit voornemen is echter al lang niets meer vernomen. De politieke wil ontbreekt.

Fragmentatiegranaten
Al deze factoren samen zorgen ervoor dat de persvrijheid in Mexico zwaar onder druk staat. Victor Garza ziet weinig redenen om positief te zijn. “Kritische journalistiek in Mexico bestaat niet,” stelt hij kort en bondig, “Het heeft niet alleen maar te maken met de drugsoorlog. Iedereen die zich gegriefd voelt kan een journalist aanvallen, het gebrek aan bescherming door de autoriteiten doet de rest.” In het noorden van Mexico, het epicentrum van de drugsoorlog, hebben vele lokale media zich een verregaande mate van zelfcensuur opgelegd; alleen oppervlakkige feiten worden nog gepubliceerd, diepgravende onderzoeksjournalistiek wordt nauwelijks meer gebezigd. Het enkele medium dat zich daar nog wel mee bezighoudt, zoals het weekblad Zeta in Tijuana of de regionale krant El Mañana de Nuevo Laredo, aan de grens met Texas, moet zijn activiteiten soms zelfs bekopen met aanvallen door fragmentatiegranaten en anti-tank wapens.

Wat te doen in een dergelijke onhoudbare situatie? Reporters Sans Frontières hamert er in zijn rapport vooral op dat bestaande regels moeten worden gehandhaafd en aangescherpt: strenger toezicht op het functioneren van onderzoeksinstanties, vaker en consequenter toepassen van programma’s die journalisten moeten beschermen en de grondwettelijke vrijheid en diversiteit van de pers moeten door de overheid op krachtige wijze worden toegepast. Victor Garza zucht nog eens diep. “Dat is bij lange na niet voldoende. Het geweld tegen onze beroepsgroep hangt direct samen met de uit de hand gelopen strijd tegen de georganiseerde misdaad in Mexico. Slecht getrainde politieagenten, gebrek aan geld, de constante stroom wapens uit de Verenigde Staten, dat allemaal moet écht bestreden worden. In het huidige klimaat regels handhaven kan gewoon niet. Er moet meer geld komen, meer kennis, meer mankracht.” Zolang dat niet gebeurt, blijft journalist zijn in Mexico één van de gevaarlijkste beroepen ter wereld. En zal er iedere maand weer een levenloze Vladimir Antuna opduiken, ergens in een greppel in Ciudad Juárez, Durango, Nuevo Laredo of Tijuana.

Al 4 reacties — discussieer mee!