vvoj-conferentieHet medialandschap is aan het veranderen. In deze economisch moeilijke tijd staan niet alleen de inkomsten van de media onder druk, ook daalt het aantal lezers/kijkers en is de geloofwaardigheid aan het afkalven, zo bleek tijdens het jaarlijkse congres van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) in Utrecht.

Volgens een Amerikaanse studie gelooft nog maar één op vier mensen de berichten die de algemene nieuwsmedia verspreiden. Bovendien zijn de redacties geslonken en lekt er sinds een aantal jaren talent weg van de media, vertelde Mark Lee Hunter, journalist en adjunct-professor aan het INSEAD Social Innovation Centre, tijdens het congres. De media zoeken vootdurend naar de juiste koers.

“Probleem is echter dat de mensen die aan het hoofd van de nieuwsmedia staan, bijna allemaal slechte strategen zijn. De afgelopen twintig of dertig jaar hebben ze bijvoorbeeld flink geïnvesteerd in iets dat ‘people journalism’ wordt genoemd omdat ze dachten daarmee geld te kunnen verdienen. En wereldwijd zie je de cijfers van die media alleen maar verder terugzakken. En zelfs nu na al die jaren blijven ze hierin investeren terwijl steeds meer publiek wegloopt”, merkte Lee Hunter op.

Algemene media die succesvol willen zijn, moeten zich niet richten op het algemene publiek. Steeds meer publicaties gaan zich richten op een bepaalde community. “Het publiek bestaat uit verschillende mensen met verschillende informatiewensen”, stelde Lee Hunter. Mediamagnaat Rupert Murdoch heeft dit volgens hem goed begrepen. “Ik houd niet van wat Murdoch publiceert, maar hij weet als geen ander hoe je geld moet verdienen met het verkopen van media.”

Objectief
“De publicaties van Murdoch zijn gericht op een bepaalde community en bovendien zijn ze niet objectief. Die mensen noemen hun berichtgeving eerlijk en gebalanceerd, maar ze zeggen niet dat ze objectief zijn.” Het zijn echter wel de media die volgens Lee Hunter steeds belangrijker worden voor het publiek.

“Het is een ouderwets idee om neutraal te berichten en het grote algemene publiek te willen bereiken.” Lee Hunter spreekt ook wel over de ‘stakeholder media’ als hij het heeft over media voor bepaalde gemeenschappen. Greenpeace is hier een goed voorbeeld van. Maar ook een zender als Fox News vertoont sterke overeenkomsten met de stakeholder media, vindt Lee Hunter.

Het voornaamste doel van stakeholder media is het publiek van een bepaalde gemeenschap te informeren. Stakeholder media zijn transparant in wat ze doen, richten zich op een selecte doelgroep, nemen standpunten in en vertellen tot slot wat de lezer moet doen.

Dergelijke media proberen niet, net als de objectieve media, alleen een probleem aan het licht te brengen. Ze zeggen ‘dit is een probleem en hier is de oplossing’, aldus Lee Hunter. Zijn advies aan de media is dan ook om opnieuw de taak als waakhond op zich te nemen, maar dan binnen een bepaalde community en waarde aan het nieuws toe te voegen door informatie te selecteren en de leugens eruit te filteren.

Crowdsourcing
De scheidslijn tussen communities (lees: het publiek) en journalisten wordt trouwens steeds dunner, zo bleek tijdens het congres. Media zetten de kennis van hun publiek in bij hun onderzoek of bij hun verhalen. Dit laten participeren van het publiek wordt ook wel crowdsourcing genoemd. En het is geen nieuw fenomeen, maar het wordt wel steeds vaker ingezet door kranten. Twee Deense verslaggevers van de krant Berlingske.dk vertelden onder meer over hun ervaringen met crossmediaal onderzoeken en berichten. Zij doken in een moordzaak en wisten met hulp van lezers aan te tonen dat het bij de Deense politie een chaos was waardoor er regelmatig te laat of helemaal niet werd gereageerd op noodoproepen. Dankzij de hulp van de lezers kon de krant ervaringen verzamelen en een beeld schetsen van het politieoptreden in het algemeen. In de voorbereiding van een nieuw onderwerp stellen zij zich nu de vraag hoe ze hun onderzoek interessant kunnen maken zodat mensen er interactief aan kunnen meewerken. En hoewel het altijd een risico blijft om op basis van reacties van lezers te publiceren, blijkt het toch een toegevoegde waarde voor het verhaal te hebben.

De Vlaamse krant Het Nieuwsblad/De Gentenaar heeft soortgelijke ervaringen opgedaan met crowdsourcing. De krant voerde eerder dit jaar een enquête uit onder de lezers over de kwaliteit van het Vlaamse treinverkeer. Dit leverde ongeveer tienduizend reacties op. Samen met wat onderzoek van het dagblad zelf leverde dit een ervaringsonderzoek met zeer waardevolle resultaten op, vertelde Vincent Douchy van de Belgische krant. Transparantie is een woord dat menigmaal valt. De krant heeft aan het begin het spoorbedrijf gebeld en uitgelegd wat voor onderzoek ze wilden doen. “Dit is wat we gaan doen, je houdt ons niet tegen, maar jullie kunnen wel meedoen.” Het advies van Douchy: ‘Wees open over wat je doet en geef de betrokkenen de mogelijkheid tot wederhoor’.

Prijzen
Naast de vele presentaties en workshops is het VVOJ-congres ook ieder jaar het moment om de sterkste staaltjes van onderzoeksjournalistiek van het afgelopen jaar te belonen met een prijs, de zogeheten Loep. In de categorie beste tekstuele productie ging De Loep dit jaar naar Jeroen Smit, auteur van het boek ‘De Prooi’ over de overnamestrijd rond ABN-AMRO. Bij de audiovisuele media wonnen Thomas Blom en Sinan Can van televisieprogramma Zembla met hun uitzending over de gijzeling van een wethouder in Almelo.

Nog geen reactie — begin de discussie!