krantontbijt“De kosten bij de gemiddelde krant bestaan grosso mode voor ongeveer vijftig procent uit drukken en bezorgen.” Dat gegeven tekende de Commissie Brinkman afgelopen juni op in het adviesrapport De Volgende Editie. Voor kranten in nood lijkt het dan ook aanlokkelijk om in die kosten te snijden. De radicaalste manier is simpelweg geen kranten meer drukken. Die stap zette bijvoorbeeld de Amerikaanse krant Christian Science Monitor in april 2009. Een jaar eerder zette The Capital Times al een punt achter het dagelijks bedrukken en bezorgen van papier. Beide kranten zijn echter niet verdwenen, ze hebben hun leven voortgezet op internet. Zonder die loden last van druk- en distributiekosten. De vraag is natuurlijk: is dat een slimme zet? Kan je op die manier wel je hoofd boven water houden? En welke journalistieke gevolgen heeft het?

Ook in Finland besloot een krant een punt te zetten achter het papierwerk. Na een papieren bestaan van tien jaar koos het financiële dagblad Taloussanomat ervoor om eind 2007 de persen te stoppen. De reden: afkalvende lezersaantallen en forse financiële verliezen. Neil Thurman en Merja Myllylahti deden onderzoek naar de gevolgen van deze stap.

Eerst enkele belangrijke feiten over Taloussanomat op een rij:

  • Tussen 2001 en 2006 daalde de oplage van 88.000 naar 72.000 exemplaren
  • Tussen 2001 en 2006 groeide het aantal wekelijkse sitebezoekers met 1180%
  • Op 28 december 2007 rolde de laatste papieren uitgave van de persen
  • Sitebezoek: Gemiddeld 291.966 unieke bezoekers per week in 2008
  • De tweede site van Finland met financieel nieuws
  • De vijfde nieuwssite van Finland
  • Redactie bestaat medio 2008 uit 16 redacteuren
  • Onderdeel van mediabedrijf Sanoma

Bezoekcijfers
Als de gedrukte krant stopt, mag je als uitgever en redactie hopen dat je abonnees voortaan je website vaker bezoeken en meer webpagina’s bekijken. Het stoppen met papier zou dan kunnen leiden tot meer en intensiever sitebezoek. En dat is weer voordelig om advertentiegelden binnen te halen. Maar gebeurt dat ook?

Bij Taloussanomat in beperkte mate: in vergelijking met de vier weken voordat de gedrukte krant stopte, boekt de Taloussanomat-site aanvankelijk een bescheiden groei van zo’n 10%. Na vijf maanden begint het aantal unieke bezoekers echter te dalen. Begin juli 2008 trekt de site liefst 22% minder bezoekers dan in december 2007 (de week voor de krant voor het laatst op papier verscheen). De oorzaak is een restyling van de site die blijkbaar slecht valt bij het publiek.

Vanaf juli trekken de bezoekcijfers weer rap aan en in oktober 2008 staat de site op een bezoekersgroei van 13% ten opzichte van december 2007. Geen al te slechte score zou je zeggen, maar in vergelijking met andere nieuwssites is het bescheiden. De concurrerende en grootste Finse site met financieel nieuws, Kauppalehti, groeit in die periode iets harder, namelijk met 18%. Britse nieuwssites groeiden nog harder, bijvoorbeeld The Guardian met 32% en TimesOnline met 60%.

Het aantal bekeken webpagina’s vertoont een vergelijkbaar patroon: eerst een groei van 30%, vervolgens een daling die in juli 2008 resulteert in 11% minder pageviews dan in december 2007. Maar daarna schiet het aantal pageviews de lucht in. In oktober 2008 scoort de site 97% meer bekeken pagina’s dan in december 2007.

Het is lastig om uit deze gegevens harde conclusies te trekken. Allereerst fietst een restyling van de Taloussanomat-site door de cijfers heen. Die restyling heeft blijkbaar nogal wat invloed gehad op het sitebezoek, waardoor het onmogelijk is om te bepalen wat het effect van het beëindigen van de papieren editie is geweest op het sitebezoek.

Daarnaast geven de onderzoekers geen nauwkeurige cijfers over bezoekersaantallen en pageviews van andere Finse nieuwssites. Daardoor is het omogelijk om de ontwikkelingen bij de Taloussanomat-site te vergelijken met concurrerende sites, zodat je ook niet kan beoordelen of er opmerkelijke verschillen zijn te constateren.

Derhalve kunnen we niet meer dan een voorzichtige conclusie trekken: geen noemenswaardige groei in het aantal unieke bezoekers, maar wel een toename in het aantal bekeken webpagina’s. Of dat laatste een gevolg is van het stoppen met de papieren editie, is niet te zeggen op basis van het onderzoek.

Opbrengsten
De belangrijkste reden om te stoppen met de gedrukte krant waren de verliezen die Taloussanomat leed. Het elimeneren van druk- en distributiekosten leverde een riante besparing op van 52%. Daar staat tegenover dat er behoorlijk wat inkomsten verdwenen. Om precies te zijn: een afname van 75% door het wegvallen van abonnementsgelden en opbrengsten van printadvertenties.

Door ook nog wat personeelsleden te ontslaan boekte men nog wat extra besparingen. Uiteindelijk bleken de totale besparingen groter dan het verlies aan inkomsten, dus per saldo verbeterde de financiële positie van Taloussanomat. Hoewel men ook zonder dure druk- en distributiekosten nog steeds verlies draait. Online reclame brengt immers minder geld in het laatje dan printadvertenties.

Journalistieke veranderingen
Na de overgang naar puur online bleef een kleinere redactie over. Dus moest het journalistieke werk voortaan door minder mensen gedaan worden. Je zou zeggen dat de redactie daardoor minder eigen verhalen ging produceren. Maar de leidinggevende redacteuren vertelden de onderzoekers dat hun redactie nog steeds volop eigen verhalen bleef maken. Ze schatten dat zo’n 85% van de bijdragen op de site uit de pen kwam van de eigen redacteuren.

Dat bleek wat erg liberaal gerekend, want toen de onderzoekers doornamen wat de redacteuren aan eigen stukken schrijven, bleek dat 80% van die stukken was gemaakt op basis van persbureaukopij of berichten van andere nieuwssites of kranten. Het is natuurlijk een kwestie van interpretatie: de stukken waren inderdaad zelf geschreven door de redacteuren, maar wel volledig op basis van informatie van persbureaus, nieuwssites of kranten.

Het voorgaande verraadt het al: een belangrijke verandering voor de journalisten was dat ze niet meer buiten de deur kwamen voor eigen nieuwsgaring. Vrijwel al het werk vond voortaan plaats vanachter het bureau. Alleen de multimediajournalist verliet met regelmaat het pand om videomateriaal te schieten voor de site.

Waar de redactie enorm aan moest wennen: voortaan was de hele dag een permanente deadline. Toen ze nog voor de krant schreven werkten de redacteuren de hele dag aan hun stukken; aan het eind van de dag waren ze klaar met schrijven en leverden ze hun artikelen in. Toen de website hun core business werd, werden ze geacht de hele dag door content aan te leveren. Dat betekende dat ze op een andere manier moesten omgaan met nieuws. Niet de hele dag informatie verzamelen en aan het einde van de middag een mooi stuk schrijven, maar meteen publiceren en in de loop van de dag steeds aanvullen als nieuwe informatie binnenkomt. Dat ging niet vanzelf, het vergde een omslag in mentaliteit. Een aantal journalisten vond het enorm lastig om verhalen te publiceren die naar hun idee nog niet af waren.

Ook in een ander opzicht bracht de overstap naar een volledig online opererende nieuwsredactie veranderingen teweeg. Opeens werd de druk sterker om permanent hoge bezoekersaantallen te scoren. Dat had volgens de redactie zijn weerslag op de selectie van nieuws. Een van de journalisten op de redactie vertelde de onderzoekers dat op het moment dat de bezoekcijfers tegenvallen, de newsdesk een populistisch verhaal – “like a story about David Beckham’s underwear” – online zal zetten om de bezoekersaantallen wat op te krikken.

Beter zonder papier of niet?
Al met al kan je je afvragen wat het stoppen met de papieren krant voor goeds heeft gebracht voor de Taloussanomat. In journalistiek opzicht zijn er weinig hoopgevende conclusies te trekken: minder eigen nieuwsgaring, meer ‘voorverpakt’ nieuws en een populairdere insteek bij de selectie van nieuws. Kortom, vanuit journalistiek oogpunt lijkt de site van minder waarde dan in de tijd dat de papieren editie ook nog verscheen. In financieel opzicht kan je concluderen dat de verliezen weliswaar zijn teruggebracht, maar rendabel is de titel nog steeds niet.

Het is jammer dat er nogal wat haken en ogen aan dit onderzoek zitten. Zo hebben de onderzoekers zoals eerder gezegd geen goede systematische vergelijking gemaakt tussen bezoekcijfers van de Taloussanomat-site en andere Finse nieuwssites. Zo is niet vast te stellen in hoeverre Taloussanomat het beter of slechter dan andere nieuwssites heeft gedaan in het trekken van publiek.

Bovendien hebben de onderzoekers hun observaties op de redactie pas gedaan nadat de papieren krant was beëindigd. Daardoor kunnen ze ook niet goed en betrouwbaar een vergelijking maken van de belangrijkste veranderingen op de redactie. Daar komt nog bij dat ze hun observaties deden in juli 2008. En juli is voor de meeste redacties niet echt een maand die representatief is voor de gemiddelde werkmaand.

Het onderzoek van Neil Thurman en Merja Myllylahti met de titel ‘Taking the paper out of news‘ is onlangs gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Journalism Studies. Het officiële artikel is alleen tegen betaling te raadplegen, maar een proefdruk van het artikel is gratis te downloaden.

Alexander Pleijter

Hoofdredacteur

Alexander Pleijter is hoofdredacteur van De Nieuwe Reporter. Hij werkt als universitair docent Journalistiek en Nieuwe Media aan de …
Profiel-pagina
Al 2 reacties — discussieer mee!