fifa2010logoZuid-Afrikaanse media maken zich zorgen om de persvrijheid rond het WK voetbal in eigen land, schrijven Evelien Hoekstra en Floor Milikowski. De accreditatievoorwaarden van de FIFA zouden in strijd zijn met de grondwet.

“Tijdens de apartheid hebben Zuid-Afrikaanse journalisten lang en hard gestreden voor vrijheid van pers. (…) Dat recht hebben we geschreven in steen in onze grondwet en we geven het voor niemand op – hoe groot je ook bent”, schrijft journaliste en blogger Gill Moodie op de kritische website Grubbstreet. Een treffende samenvatting van een hoogopgelopen conflict tussen de drie grootste mediaorganisaties in Zuid-Afrika en de wereldvoetbalbond FIFA.

Discutabele regel
Centraal in dit conflict staan de accreditatievoorwaarden voor het wereldkampioenschap voetbal van aanstaande zomer. Om toegelaten te worden tot de stadions en andere officiële WK-locaties, dienen leden van de pers zich te houden aan een waslijst aan regels. Over bijvoorbeeld de aanvraag van accreditatie, het gebruik van geluids- en videoopnames en over veiligheid. Onder dit laatste valt ook de discutabele regel dat:

Accredited Parties shall not engage in conduct which expresses racist, xenophobic, cause, charity or ideological concern [sic] related views, which could impair the enjoyment of the Fifa World Cup by other spectators, or detract from the sporting focus of the Fifa World Cup (…) or engage in other activities which could compromise public safety and/or harm the reputation of the FIFA World Cup

Ook mogen leden van de pers geen voorwerpen mee naar het stadion nemen met een vergelijkbaar schadelijk effect. Onoverkomelijke restricties, vinden de drie grootste krantenuitgeverijen van Zuid-Afrika, Avusa Media Limited, Independent Newspapers en Media 24. In een gezamenlijke brief hebben zij de FIFA laten weten dat de voorwaarden het de media onmogelijk maken om kritisch verslag te doen van het WK. Zodoende zijn de regels volgens hen in strijd met de grondwet.

Bovendien, zo stellen ze, heeft de FIFA een monopoliepositie in alle zaken gerelateerd aan het WK, waardoor de media gedwongen worden om zich bij hun werk aan de regels van de FIFA te houden. Als zij zich niet aan de regels houden, wordt hun accreditatie ontnomen en is het onmogelijk om goed verslag te doen van het WK.

Beperken van de persvrijheid
Het is niet voor het eerst dat de accreditatievoorwaarden onder vuur liggen. Rondom het WK in Duitsland, vier jaar geleden, raakte de World Association of Newspapers & News Publishers WAN-IFRA al in conflict met de wereldvoetbalbond. Onder druk van deze organisatie heeft de FIFA in 2009 daarom in het reglement laten opnemen dat:

“For the avoidance of doubt, nothing in these Accreditation Terms and Conditions is intended to be, or shall be interpreted as restricting or undermining the editorial independence or freedom to report and comment of Accredited Parties.”

Waarom zijn is de regel dan wel ingesteld? De FIFA laat weten dat het gaat om orde en veiligheid. “Het doel van de accreditatievoorwaarden is om het gedrag te reguleren van mensen in de WK stadions en, vooral, om de veiligheid van alle aanwezigen te garanderen. Het beperken van de persvrijheid is nooit de bedoeling geweest.”

Bang voor censuur
Aan de Nederlandse sportjournalistiek lijkt de commotie voorbij te gaan. Marina Witte, directeur van de Stichting Nederlandse Sportpers, blijkt niet van het bestaan van de voorwaarden te weten. “Nee hoor. Ik heb niets gezien.”

Gijs van Oosten, chef sport van het GPD, maakt zich vooralsnog geen zorgen. “Het komt steeds vaker voor bij dergelijke sportevenementen dat er voorwaarden worden gesteld aan accreditatie, maar ik denk dat de meeste journalisten zich daar niet eens bewust van zijn.” Hij ziet vooralsnog ook geen reden om bezwaar te maken tegen de restricties. “Die zou ik pas zien als in prakrijk blijkt dat er inderdaad censuur wordt toegepast door de FIFA.”

Begrijpt hij waarom zijn Zuid-Afrikaanse collega’s zich zo opwinden? “Het ligt daar denk ik wat gevoeliger. Ze hebben lang geen persvrijheid gehad en zijn echt bang voor censuur. Hier weten we toch wel dat de FIFA dat niet kan maken en hebben er ook vertrouwen in dat het rechtsysteem ons tegen censuur beschermt.”

Vertrouwen dat in Zuid-Afrika duidelijk ontbreekt. Trouwens niet alleen door de censuur in vroegere tijden, maar ook door de dictatoriale trekjes die ze al jaren menen te ontwaren bij de FIFA. Tijdens het WK gelden in het hele land speciale wetten die de rechten van de wereldvoetbalbond en haar commerciële partners beschermen en die ten kosten gaan van het land, de speelsteden en de bevolking. Dat ook pers zich in eigen land moet houden aan speciale FIFA regels is net een stap te ver, vindt “Het is schandalig waar de FIFA gewend is mee weg te komen,” aldus Thabo Leshilo van het South African National Editors Forum.

Vergaande implicaties
Hoewel de internationale belangenbehartiger WAN-IFRA na het opnemen van de nieuwe passage akkoord gaat met de accreditatievoorwaarden, gaat het niet van harte. Woordvoerder Larry Kilman zei tijdens het World Editors Forum zich zorgen te maken over de steeds grotere beperkingen bij sportevenementen. “Wat ooit een simpele aanvraag voor een perskaart was, is nu verworden tot een contract met vergaande implicaties. Ze zouden eigenlijk goed moeten worden bekeken door de uitgever of een chef van een krant.” Toch gelooft hij niet dat de persvrijheid in het geding is. “Die zorg is verholpen door de extra passage die hierover is opgenomen.”

Maar met deze passage nemen Avusa Media Limited, Independent Newspapers en Media 24 geen genoegen. Zij willen zeker weten dat de FIFA de reglementen niet eenzijdig kan aangrijpen om ongewenste journalisten te verwijderen of accreditatie te ontnemen en eisen hierover een schriftelijke verklaring van de bond. Blogger Goodie staat volledig achter haar collega’s van de grote mediahuizen: “Ook al zijn de bedoelingen van de FIFA goed, we willen zwart op wit hebben dat we vrij en eerlijk verslag kunnen doen.”

Evelien Hoekstra en Floor Milikowski schreven onlangs het boek ‘De droom van Zuid-Afrika; achter de schermen bij het WK 2010’.

Nog geen reactie — begin de discussie!