tippexJe levert je stukje (zonder kopsuggestie, want dat is te veel moeite) in bij de eindredacteur. Die wikt, weegt, corrigeert en herschrijft de ganse avond, plaatst een kop en stuurt het naar lay-out. Die componeert van al die stukkies een pagina. Vervolgens gaat de corrector er nog eens overheen, voor de punten en komma’s, afbreekfouten en andere stommiteiten. De redactiechef geeft als laatste zijn zegen aan het artikel, en vervolgens mag het eindproduct richting drukkerij en lezer.

Dat was decennialang (en is nog steeds) de werkwijze op vrijwel alle kranten- en tijdschriftenredacties. Goed, de corrector is inmiddels op de meeste plekken wel wegbezuinigd. Maar de eindredactie is verder nog steeds in stand. Die starre bedrijfscultuur is één van de redenen waarom de oude media het in deze nieuwe tijd zo lastig hebben. Wie daar nog niet van overtuigd is, moet maar eens Clay Shirky’s betoog over het ineenstorten van complexe businessmodellen lezen.

Shirky noemt een voorbeeld uit het midden van de jaren negentig, wanneer vrienden die werken bij telecombedrijf AT&T hem vragen hoe het kan dat concurrenten webhosting aanbieden voor 20 dollar per maand. AT&T ging er prat op 99,999% betrouwbare servers te hebben, met voor gebruikers aparte testomgevingen waar ze veranderingen en vernieuwingen aan hun websites afgeschermd van het publiek konden uitproberen. Shirky vertelde zijn vrienden wat voor een webhosting hij zelf had: een erg goedkope, met servers die af en toe crashten. Zonder aparte testomgeving, veranderingen aan zijn site waren meteen voor bezoekers te zien. Bij AT&T snapten ze niet dat consumenten met zo’n lage kwaliteit genoegen namen. Vanuit hun cultuur was het onbegrijpelijk. Maar voor Shirky en vele andere klanten was de goedkopere service goed genoeg.

Weg met de eindredacteuren
Trek de vergelijking even door met kranten en tijdschriften. Die gaan, bijvoorbeeld in het geval van de Volkskrant en NRC Handelsblad, prat op de kwaliteit die ze bieden. Dat levert inderdaad mooie producten op, alleen ook een hoger kostenniveau. En dat is in de huidige neergaande markt steeds moeilijker te verkopen aan de directie.

Een goede maatregel om mee te beginnen is in theorie simpel: weg met de eindredacteuren. Het levert al snel een fte-reductie van twintig procent op. In de praktijk is dat heel lastig bij oude media, omdat ze qua denkpatroon vast zitten in hun in decennia gegroeide cultuur. Maar wat het begrip ‘kwaliteit’ inhoudt voor redacties, kan voor de lezers iets heel anders zijn. Is het echt zo erg als in de krant of in het tijdschrift een paar tik- en spelfouten staan? Bovendien staan die er toch wel in, zelfs met uitgebreide eindredacties. Ik vermoed dat er amper een lezer is die de eindredacteuren gaat missen.

Begrijp me niet verkeerd, er zijn vele zeer deskundige eindredacteuren. Maar hun toegevoegde waarde is alleen groter dan hun kosten bij hele lange verhalen (boeken, tijdschriften en de weekendbijlagen van kranten). Daar leiden hun ingrepen tot substantieel betere verhalen, in die gevallen kunnen ze blijven. In alle andere gevallen moeten redacteuren zelf zorgen dat ze foutloze kopij aanleveren, in ieder geval vrijwel zonder tik- en spelfouten. Wie dat niet kan, hoort simpelweg niet thuis in de journalistiek. En zulke mensen zijn zeker niet geschikt om nog veel ingrijpender en noodzakelijker herstructureringen in de mediasector te overleven, want dit is mijns inziens pas het begin.

Al 38 reacties — discussieer mee!