Peter Vandermeersch (49), de nieuwe hoofdredacteur van NRC Handelsblad - Foto Vincent Mentzel
Peter Vandermeersch (49), de nieuwe hoofdredacteur van NRC Handelsblad - Foto Vincent Mentzel

De Vlaming Peter Vandermeersch, elf jaar lang hoofdredacteur van De Standaard, is sinds 1 september de nieuwe journalistieke leider van NRC Handelsblad. Is hij de grote hervormer of het paard van Troje van de nieuwe aandeelhouders? Vandaag het eerste deel van een gesprek met de man die dé kwaliteitskrant van Nederland uit de versukkeling moet halen. Deel twee verschijnt vrijdag 8 oktober op De Nieuwe Reporter. Donderdag 7 oktober staat het volledige interview in De Groene Amsterdammer. Vandermeersch’ eerste prioriteit: vernieuwing van de zaterdagkrant.

Ruggenprikken

Op de grote tafel in de werkkamer van Peter Vandermeersch, sinds een maand de hoofdredacteur van NRC Handelsblad, ligt de krant van zaterdag 25 september. ‘Drie keer zoveel ruggenprikken bij bevallingen’, luidt de kop boven het openingsverhaal. Het was een primeur die het hele weekend rondzong in zowat alle andere media. “Ik was daar heel blij mee”, zegt Vandermeersch. Nieuws wordt “vreemd genoeg” vaak ondergewaardeerd door de NRC-redacteuren, weet hij inmiddels. Ter illustratie doet hij ze na: “Nieuws? Doen we daar nog aan dan? Wij zijn toch een krant voor opinie en reflectie?”

Te laat

Op de sportpagina staat een follow-up van de column van Johan Cruijff in de Telegraaf, waarin hij vernietigend oordeelde over het hedendaagse Ajax. De conclusie van het NRC-stuk: Cruijffs kritiek op de roemruchte jeugdopleiding van Ajax is terecht. Die brengt geen goede aanvallers meer voort, alleen nog maar verdedigers. Om dit verhaal heeft Vandermeersch dagenlang “lopen zeuren”. Vergeefs: het verscheen pas een week na de geruchtmakende column van Cruijff. “Te laat”, vindt hij.

“Gód-ver-dómme!”

Dan bereikt hij al bladerend Economie op pagina 14. ‘Nederland ontbeert een duidelijke fiscale visie’, luidt de kop boven een paginagroot verhaal van de emeritus hoogleraar Fiscale Economie Leo Stevens. Vandermeersch begint een alinea voor te lezen over de villabelasting. ‘Daarin wordt dit jaar in box 1 een verhoogd percentage van 0,8 procent geheven over de WOZ-waarde boven 1.010.000 euro. Dit percentage loopt in jaarlijkse stappen op tot 2,35 procent in 2016. De effectieve druk over het surplus … ’
Dan geeft hij op. “Gód-ver-dómme!”, roept hij uit. Het komt uit zijn tenen.
Al een paar dagen vraagt hij aan zijn redacteuren: “Wie heeft dit verhaal gelezen?” Niemand. “Waarom staat het dan in de krant?” Antwoord: “Stevens schrijft ieder jaar zo’n artikel”. De hoofdredacteur heft de handen ten hemel. “So what?! Fiscaliteit is een fundament van de democratische rechtsstaat – een fantastisch onderwerp. Maar dit is een afschuwelijk stuk! Het is een bekorte versie van een verhandeling voor het Weekblad voor Fiscaal Recht. En daar hoort het ook thuis!”

Gedrevenheid

Woede én enthousiasme verraden de passie van Peter Vandermeersch, een gedrevenheid die de laatste tijd soms ver te zoeken is in de kolommen van wat decennialang dé kwaliteitskrant van Nederland was. NRC Handelsblad is in de versukkeling geraakt. De krant maakt nog altijd winst, maar de oplage daalt de laatste jaren sneller dan die van de Volkskrant, de ochtendkrant die de NRC-redactie als zijn grootste concurrent beschouwt. De meeste redacteuren wilden het niet zien en bleven behaaglijk schurken tegen vergane glorie. Koeltjes wezen zij Christian Van Thillo de deur, toen deze even gedreven collega-Vlaming van Vandermeersch wilde komen vertellen waarom NRC Handelsblad goed af zou zijn met zijn Persgroep als nieuwe eigenaar. Liever zochten zij hun eigen weg, los van de Volkskrant en los van PCM, de failliete krantenuitgeverij die door de Persgroep was overgenomen. Dan zoeken ze het ook maar zelf uit, besloot een diep beledigde Van Thillo vrijwel ter plekke.

Euforie

Onder toezicht van kartelwaakhond NMa verkocht hij NRC Handelsblad en nrc.next voor zeventig miljoen euro aan de mannen achter de tv-zender Het Gesprek (20 procent van de aandelen) en de private equity investeerder Egeria (80 procent). De euforie bij de NRC-redactie over de herwonnen zelfstandigheid duurde niet lang. Kort na de overname traden hoofdredacteur Birgit Donker en uitgever Gert-Jan Oelderik plotseling af. De twee hadden onderling ruzie gekregen over wat des uitgevers was en wat des hoofdredacteurs, en Derk Sauer kon hen niet meer tot elkaar brengen. Oelderik werd opgevolgd door Sauers goede vriend Hans Nijenhuis, oud-NRC-redacteur en de eerste hoofdredacteur van nrc.next.

Ontnuchterend

Nijenhuis trakteerde de redactie in mei van dit jaar op een ontnuchterende speech. Volgens hem zegden jaarlijks 30.000 betalende lezers NRC Handelsblad op. “En niet omdat ze tevreden over ons zijn”. Iedere drie minuten beëindigde iemand zijn abonnement, zo rekende hij de verschrikte redacteuren voor. Even bellen met de correspondent in Parijs over een artikel: vijf lezers minder. Nijenhuis trok meteen de stekker uit nrc.tv en het nieuwe kwartaalblad Focus, twee kostbare projecten van de hoofdredactie-Donker. Uit de winst van de kranten, legde hij uit, wordt eerst belasting betaald, dan de rente op de schulden van de uitgeverij, en dan het dividend voor de nieuwe aandeelhouders. Pas wat er daarna nog overblijft, is beschikbaar voor investeringen in de kranten. Áls er daarna nog wat overblijft: “Als de winst van twaalf naar negen miljoen daalt, of zelfs naar zeven, dan daalt ons eigen winstdeel misschien wel naar nul”. Voor de redacteuren die het niet eens waren met de nieuwe koers kwam er een vrijwillige vertrekregeling. Tot 1 januari 2011 zouden zij daarvan gebruik kunnen maken. Wat er daarna zou gebeuren, zei Nijenhuis er niet bij.

Belazerd

Zijn speech sloeg in als een bom. Veel NRC-redacteuren voelden zich grotelijks belazerd door hoofdredactie en uitgever. Waarom hadden die niet eerder aan de bel getrokken, en zo lang, tegen beter weten in, volgehouden dat het juist heel goed ging met de kranten? De toespraak maakte de journalistieke geesten rijp voor een nieuwe aanpak, een nieuwe waarheid. Voor een nieuwe journalistieke leider, van buiten de krant liefst, die orde op zaken zou stellen.

Wegbereider

Tot de bieders die mistastten tijdens de veiling van de NRC-kranten behoorde Corelio, uitgever van De Standaard, het NRC Handelsblad van Vlaanderen. Peter Vandermeersch (49) was sinds 1999 hoofdredacteur van De Standaard, en sinds 2006 ook van Het Nieuwsblad, de meer populistische massakrant van Corelio. Daar zag men hem node vertrekken. Onder zijn leiding ging De Standaard over op het tabloidformaat, en groeide de krant gestaag. Tussen 2005 en 2009 nam de oplage toe van een dikke 80.000 tot net iets minder dan 90.000 exemplaren, waarmee de krant concurrent De Morgen van de Persgroep ver achter zich laat. Bovendien loopt de krant voorop in nieuwe media. De Standaard Online bereikt 12,3 procent van alle surfende Belgen, maar weinig minder dan het Nederlandse online-marktaandeel van de veel grotere Volkskrant (14,7 procent).
Vandermeersch’ benoeming bij NRC Handelsblad lijkt dan ook een meesterzet van de nieuwe eigenaren. Investeerders zoals Egeria houden een belegging als NRC Media doorgaans niet langer dan een jaar of vijf in portefeuille. Dan verkopen zij die weer door, hopelijk met een forse winst.
Aan Corelio bijvoorbeeld, met Vandermeersch als wegbereider.

Een enorm risico

Alleen is het zo niet gegaan, bezweert Peter Vandermeersch. “Ik ben gebeld door NRC-redacteur Greta Pama, lid van de vertrouwenscommissie die de zoektocht naar de nieuwe hoofdredacteur begeleidde. Ik bleek door enkele redacteuren te zijn voorgedragen. Of ik kandidaat wilde zijn”. Nou, dat wilde Vandermeersch wel. Er volgden vier gesprekken met de redactieraad van NRC Handelsblad, die uiteindelijk één kandidaat moest voordragen. Dat werd Vandermeersch. Pas toen sprak hij Hans Nijenhuis, de nieuwe directeur-uitgever. En pas nadat Vandermeersch door de voltallige redactie vrijwel unaniem was gekozen, sprak hij voor het eerst met Derk Sauer van Het Gesprek en met Egeria-directeur Peter Visser.
Vóór de stemming door de redactie had Vandermeersch twee mailtjes achtergelaten waarvan zijn secretaresse er één meteen na de uitslag moest rondsturen aan de redacteuren van De Standaard. De eerste luidde: ik vertrek omdat ik de nieuwe hoofdredacteur word van NRC Handelsblad. En de tweede luidde: ik vertrek omdat ik niet de nieuwe hoofdredacteur word van NRC Handelsblad. “Want ook in het laatste geval had dat nieuws hooguit een half uur later De Standaard bereikt”, geeft Vandermeersch als verklaring. “Dan was mijn positie daar evengoed onhoudbaar geworden”. De Belg liep een enorm risico door de omslachtige en lekgevoelige Nederlandse benoemingsprocedure. “Zoiets kun je eigenlijk niemand aandoen. Maar ja, ik had het er wel voor over”. Leiding geven aan NRC Handelsblad – dat is toch zo’n beetje het hoogst haalbare in de Nederlandstalige journalistiek. “En als het niet was doorgegaan, had ik vast wel snel een andere nieuwe baan gevonden”.
De redactieraad van NRC Handelsblad studeert nu op een hervorming van het hachelijke benoemingstraject. De redactieraad, ja – niet de nieuwe eigenaren. “Die hebben bij de aankoop van NRC Media het redactiestatuut onderschreven”, zegt Vandermeersch. “Zíj hebben niet gevraagd om een andere procedure”.

Paard van Troje

Toch blijven velen de nieuwe hoofdredacteur zien als een paard van Troje, dat louter de financiële belangen van de nieuwe eigenaren dient. Ook in eigen land is Vandermeersch niet onomstreden. Als ‘overkoepelend hoofdredacteur’ van De Standaard en Het Nieuwsblad werd hij in 2007 uitgeroepen tot Marketeer van het Jaar. “Ja, vreselijk hè!”, zegt hij, sarcastisch gnuivend. “Ik heb die eer alleen aanvaard vanwege de motivering van de jury. Die prees mij vooral omdat ik het aantal opiniepagina’s had verdubbeld en de buitenlandverslaggeving had uitgebreid. Niet omdat ik meer kranten had verkocht door er gratis cd’s bij te doen”.

Keukentafelsyndroom

Dat is ook precies de koers die hem bij NRC Handelsblad voor ogen staat. “Ik ben een man van de inhoud”. Nieuws is en blijft de basis. “Ik ben bang van een krant die enkel commentaren en analyses bevat. Zonder eigen nieuws kun je zulke stukken helemaal niet schrijven”. Zijn eerste prioriteit: vernieuwing van de zaterdagkrant, eind dit jaar of begin 2011. “Dat is het uitstalraam waarmee wij bestaande lezers binden en nieuwe binnenhalen”. De nieuwe weekendkrant moet onder meer de losse verkoop opstuwen, die al jaren stagneert op een mager gemiddelde van 15.000 exemplaren per dag. Met een betere mix van informatie “voor het hoofd én voor het hart”. Zoals het magazine van 25 september: “Van alle kranten met Martin Bosma hadden wij het beste interview met die PVV’er, vond ik. En verderop stond ‘Het keukentafelsyndroom’, een verhaal over een veel lichter onderwerp, maar heel slim bedacht en opgeschreven”. Er liggen vier scenario’s op tafel; het magazine blijft sowieso bestaan. Alleen minder tweeslachtig, met meer “intelligente lifestyle” dan nu. “Dat woord wordt hier vaak slechts fluisterend uitgesproken”. Ten onrechte, vindt Vandermeersch. “Ook NRC-lezers lezen in het weekend anders dan door de week”.

Een biografie van Peter Vandermeersch is te vinden op Wikipedia. Daarin staan ook links naar zijn eigen publicaties over de rol van de journalistiek, en die van zijn Vlaamse critici.

Al één reactie — discussieer mee!