VVOJ Congres 2010 onderzoeksjournalistiekOnderzoeksjournalistiek staat onder druk in Nederland. “Het aantal onderzoeksjournalisten is dun gezaaid. Dat komt niet door een gebrek aan interesse, maar door gebrek aan geld en uitzendtijd”, zo concludeerde Zembla-researcher Anique van den Bosch tijdens het jaarlijkse congres van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ).

Dat er steeds minder ruimte is voor onderzoeksjournalistiek wordt vooral zichtbaar door het onzekere voortbestaan van programma’s als Argos en Zembla. En als er al ruimte is voor onderzoeksjournalistiek, blijkt het vooral een kwestie van doorzettingsvermogen te zijn. Journalisten krijgen weinig medewerking, moeten in het geheim opereren of ze worden zelfs bedreigd. Uit de reacties op de onthullingen van Wikileaks blijkt volgens VVOJ-directeur Margo Smit dat het publiceren van onwelgevallige informatie niet altijd wordt gewaardeerd. “Hoewel de makers van Wikileaks zich geen journalisten noemen, hebben ze wel uniek materiaal openbaar gemaakt en worden ze mogelijk ook nog eens aangeklaagd wegens het publiceren van staatsgeheimen”, zei Smit zorgelijk.

Pro Publica
Desondanks zijn er altijd organisaties of bedrijven die tegen de stroom in weten te zwemmen. Zo is het Amerikaanse onderzoeksjournalistiekproject Pro Publica heel succesvol. Dit is een soort productiebedrijf voor onderzoeksjournalistiek. Het is tevens het eerste non-profitorganisatie die onderzoeksjournalistiek bedrijft, vertelde Pro Publica-oprichter Stephen Engelberg tijdens het congres.

Bij Pro Publica werken achttien mensen die onderzoek doen en de bevindingen vervolgens verkopen aan Amerikaanse media zoals The New York Times, 60 Minutes en de LA Times. En dat heeft ze al een keer de Pulitzer prijs opgeleverd.
Zo heeft de organisatie goed gescoord met een onthulling over welke Amerikaanse artsen geld aannamen van medicijnfabrikanten en wat ze in ruil daarvoor moesten doen. Pro Publica heeft die gegevens in een database gezet en doorzoekbaar gemaakt voor bezoekers van de website. “Zo kan elke Amerikaan van zijn eigen dokter opzoeken hoeveel geld hij heeft ontvangen en van wie”, aldus Engelberg.

Stroef
Naast de inspiratie die de aanwezigen kregen van dit succesverhaal en vele andere, werd tijdens het VVOJ-congres vooral een grote honger naar nieuwe tips en onderzoeksmogelijkheden bevredigd. En op het gebied van onderzoek en berichtgeving valt nog wel terrein te winnen, bleek uit een presentatie van curator Rutger Schimmelpenninck. Hij is onder meer bekend als de curator van de failliete DSB Bank.

Schimmelpenninck vindt dat de samenwerking met (onderzoeks)journalisten vaak stroef verloopt. Ze stellen de verkeerde vragen, hebben geen kennis van het juridische systeem of ze verdraaien de feiten. “Er zijn ontzettend veel journalisten die vluchtig te werk gaan en die hun onderzoeksplicht niet serieus nemen”, vindt Schimmelpenninck.

Vakprijs
Dat een aantal journalisten wel degelijk goed zijn huiswerk maakt en goede research doet, bleek volgens journalist en programmamaker Ad van Liempt wel uit ‘het hoge niveau’ van de genomineerden voor de vakprijs De Loep 2010. De Loep, die Van Liempt mocht uitreiken, is de prijs voor de beste producties op het gebied van onderzoeksjournalistiek van het afgelopen jaar. In de categorie audiovisuele producties won de uitzending ‘Vieze ziekenhuizen’ van Ton van der Ham, Anique van de Bosch en Manon Blaas van Zembla. Volgens het juryrapport (pdf) is het programma een voorbeeld van originele, laagdrempelige onderzoeksjournalistiek met bovendien een grote maatschappelijke impact.

In de categorie tekstproducties won het verhaal ‘Ontucht in de Rooms-katholieke kerk’ van Joep Dohmen van NRC Handelsblad en Robert Chesal van de Wereldomroep. De jury vond dat de toon van de berichtgeving heel zorgvuldig was en dat het duo bij het bewaken van de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen heel evenwichtig heeft geopereerd.

De prijs voor de beste producties op het gebied van onderzoeksjournalistiek bestaat uit een beeld (een gegrafeerde onderzoeksloep), een oorkonde en een bedrag van 1500 euro.

Nog geen reactie — begin de discussie!