wijputtenDe verslaggeving over gemeenteraadsverkiezingen in lokale en regionale media laat veel te wensen over. Tot op het bot gesaneerde redacties maken meestal niet eens duidelijk wat de lokale strijdpunten zijn, en welke posities de partijen daarover innemen. Zij volgen hoofdzakelijk de agenda en publieke optredens van de politici. Dat blijkt uit onderzoek van Niek Hietbrink, Evert van Voorst en Binne Keulen van de School of Media van Hogeschool Windesheim. Hun bevindingen beloven weinig goeds voor de statenverkiezingen van 2 maart 2011. Daarom doen de onderzoekers zes aanbevelingen voor betere berichtgeving in de regionale media.

Ons onderzoek richtte zich op de laatste gemeenteraadsverkiezingen van 3 maart 2010 in vijf middelgrote gemeenten: Leeuwarden, Groningen, Zwolle, Deventer en Amersfoort. Wij analyseerden 1038 artikelen en items die in de aanloop naar de verkiezingen werden geproduceerd door lokale omroepen, huis-aan-huisbladen en de stadsredacties van de regionale dagbladen.

Verkiezingsproces

De uitkomsten stemmen niet bepaald vrolijk. Met meer dan duizend artikelen en tv-items kan het de inwoners van de genoemde steden onmogelijk zijn ontgaan dat er verkiezingen waren. Maar het ging in de berichtgeving voor een groot deel (60 procent) over het verkiezingsproces: folderende aanhangers, debatten, de organisatie rond de verkiezingen, de standaard-interviews met lijsttrekkers en andere info die wij aanduiden als ‘campagnenieuws’. Wel proberen journalisten uit te leggen waar de provincie voor staat, maar vooral niet te veel en niet te diepgravend.

Democratische opdracht

Of dat erg is hangt af van het perspectief van waaruit je er naar kijkt. De provincie is voor de gemiddelde burger een ver-van-mijn-bedshow en dan is alle aandacht meegenomen. Maar er is ook de democratische opdracht die de media zichzelf hebben meegegeven: er voor te zorgen dat de burger goed geïnformeerd is, betrokken raakt bij het democratisch proces, en zich een mening kan vormen op basis van inhoud. Zodat hij in het stemlokaal een onderbouwde keuze kan maken.

Strijdpunten

Niet duidelijk werd bijvoorbeeld over welke lokale strijdpunten de politici nu eigenlijk stréden, welke onderwerpen er nu echt toe deden. Of een onderwerp haalde wel de kolommen, maar het bleef dan onduidelijk welke partijen nu vóór of tegen waren. Alleen in Groningen was er een onderwerp dat als lokaal ‘strijdpunt’ bestempeld zou kunnen worden: de komst van de RegioTram. Maar ook bij dit onderwerp waren de lokale verslaggevers verre van volledig wat de inhoudelijke informatievoorziening betreft.

Institutioneel nieuws

Ook blijkt dat de berichtgeving voor een belangrijk deel bestaat uit ‘gemakkelijk’ nieuws: heel veel korte (pers)berichten en verder nog wat nieuwsverhalen en interviewtjes met standaardvragen. Genres die meer tijd vragen – achtergrondverhalen, overzichtsartikelen, analyses – waren weinig te vinden.

Verder waren de redacties sterk volgend in hun berichtgeving over de raadsverkiezingen, met veel institutioneel nieuws. Politieke bijeenkomsten, bezoekjes van politici en uitspraken van lijsttrekkers waren steevast goed voor media-aandacht. Een eigen agenda daarentegen hebben we bij de regionale en lokale media nauwelijks kunnen ontdekken.

Tenslotte viel het ons op dat de redacties, wat vertel- en presentatievormen betreft, veel mogelijkheden onbenut laten. De standaardgenres – bericht, verslag, interview – overheersen. Samengestelde producties, infographics, bullets, lijstjes, kaders en andere vormen die bijdragen aan de leesbaarheid, waren schaars.

Krimpende budgetten

Er zijn natuurlijk verzachtende omstandigheden, zoals het feit dat de marges van de regionale en lokale journalistiek nogal smal zijn. Redacties hebben al jaren te maken met krimpende budgetten, en drie vaste journalisten op een huis-aan-huisblad geldt anno 2010 als een royale bezetting. Wat kun je dan verwachten van die eerder genoemde democratische opdracht van de journalistiek? Als er (te) weinig menskracht is, leidt dat bijna vanzelf tot het volgen van de politieke agenda in plaats van het zelf agenderen van onderwerpen.

Verder is het een gegeven dat tweederde van de burgers zich bij de raadsverkiezingen in meer of mindere mate laat leiden door nationale politieke thema’s. Voor wat betreft de statenverkiezingen zal dat aandeel zeker niet kleiner zijn. Een reden temeer daarom om niet te veel en te diepgaand over de provinciale taken en bevoegdheden te publiceren. Daar komt bij dat de provincie weinig sexy is: de onderwerpen zijn nogal abstract en het gaat vaak over procedures.

Aanbevelingen
Toch doen we in ons eindverslag een oproep aan de redacties om de verkiezingsberichtgeving eens kritisch tegen het licht te houden. We hebben zes aanbevelingen geformuleerd, die parallel lopen aan het journalistieke stappenplan waarmee veel journalisten tijdens hun opleiding groot zijn geworden:

Onderwerpkeuze
Bepaal als redactie zelf de thema’s en onderwerpen die aan de orde moeten komen, en volg minder de agenda van politici, bestuurders en instanties. Liever een paar eigen onderwerpen die er voor de burger echt toe doen, dan de zoveelste aankondiging van een verkiezingsdebat of weer een foto van een landelijk politicus-op-tournee.

Planning en aansturing
Pak de verkiezingen planmatiger aan: welke thema’s en onderwerpen komen aan de orde, hoe verdelen we die over de beschikbare redacteuren, en wanneer publiceren we verhalen daarover? Houd er rekening mee dat de lezer of kijker niet alles onthoudt en dus steeds ‘bijgepraat’ moet worden.

Verzamelen van informatie
Wees meer divers en evenwichtiger wat betreft brongebruik. Hoe meer relevante gezichtspunten rond een kwestie, hoe beter. Probeer meer aandacht te geven aan inhoudelijke argumenten en minder aan de ‘vox pop’.

Selectie
Houd de regie over een thema of onderwerp, en laat die minder afhankelijk zijn van anderen – bijvoorbeeld politici. Bepaal zelf wie of wat wanneer en hoe aan de orde komt.

Informatie-ordening
Bied meer variatie wat invalshoek betreft. Dus bijvoorbeeld ook de (voor)geschiedenis, oplossingen, inzicht, overzicht en opinie.

Presentatie
Wees veelzijdiger in het gebruik van vertel- en presentatievormen. Er zijn meer genres denkbaar dan het lineair geschreven bericht, verslag en interview. Denk ook eens aan lijstjes, kaders, het vraag-antwoordformat, of de samengestelde productie. Of zet bij een gevoelig of omstreden onderwerp eens de verschillende partijstandpunten naast of onder elkaar.

Oog en oor van de regio

In ons onderzoek gaat het over de lokale media en de raadsverkiezingen. Maar de oproep tot zelfreflectie geldt eveneens de verslaggeving rond de komende statenverkiezingen. Ook hier valt, met de aanbevelingen in de hand, nog heel wat winst te behalen.

De regionale journalistiek heeft tenslotte de pretentie oog en oor van de regio te zijn. Het onderzoek naar het verkiezingsnieuws maakt duidelijk dat de media op dit moment zeker niet in de haarvaten van de lokale democratie zitten en dat de lokale democratie ook nauwelijks wordt ondersteund door lokale media. Hier ligt daarom een grote journalistieke uitdaging. Nu de statenverkiezingen in beeld komen, ook voor de regionale journalistiek.

Het volledige onderzoeksverslag van Binne Keulen, Niek Hietbrink en Evert van Voorst is te lezen via de volgende link:

Eindverslag Media en de Raadsverkiezingen 2010

Al 3 reacties — discussieer mee!