3D-logo

Nieuwkomers en gevestigde uitgevers proberen in heel Europa nieuwe online vormen uit voor lokaal nieuws. Nederland staat nog maar aan het begin van deze ontwikkeling, zo bleek vrijdag 10 december tijdens de tweede dag van een werkconferentie over regionale mediacentra in Maastricht, georganiseerd door 3D – Designing the Daily Digital. Gevestigde omroepen en uitgevers komen in de meeste regio’s nog niet verder dan samenwerking op projectbasis. Misschien nog veelzeggender: voor de toekomst geven zij de voorkeur aan samenwerking met en onder elkaar, via gesloten platforms. Een discussie tussen webondernemers, dagbladmakers en omroepmanagers. “Als we spijkerbroeken zouden maken, zouden we veel meer weten over onze gebruikers.” Dit is het tweede en laatste deel van het verslag van de 3D-werkconferentie. Deel I verscheen dinsdag 14 december op De Nieuwe Reporter.

De urgentie van samenwerking

Het debat over regionale mediacentra werd in 2009 aangezwengeld door de Tijdelijke Commissie Innovatie en Toekomst Pers (commissie-Brinkman). Deze media-experts brachten een advies uit aan de toenmalige minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Ronald Plasterk. Tal van factoren, waaronder krimpende budgetten, de veranderende consument, convergentie en differentiatie van organisaties verklaren de urgentie van structurele samenwerking. Maar is de oplossing te vinden in regionale mediacentra? Als aftrap voor de discussie schetste Jan Bierhoff, conferentievoorzitter en associate lector Infonomie & Nieuwe Media aan de Hogeschool Zuyd, een vijftal scenario’s voor samenwerking tussen nieuwkomers, bestaande uitgevers en andere belanghebbenden bij lokaal en regionaal nieuws:

1. Islands in the stream. De bestaande structuur blijft behouden, er wordt ad hoc samengewerkt en er is geen gezamenlijk platform.
2. The winner takes all. Het meest innovatieve medium domineert, en er is alleen een titelgebonden platform.
3. Publishing is for pro’s. Regionale kranten en omroepen sluiten een alliantie. Zij bouwen een gesloten platform en zetten hierbij in op structurele samenwerking.
4. All together now. Regionale en lokale spelers zetten een gezamenlijk platform op en komen tot een functionele taakverdeling.
5. We, the people. Er wordt een geheel nieuw info-ecosysteem opgebouwd, gebaseerd op een open platform. Allerlei verschillende partijen en ook gebruikers leveren informatie en er ontstaat een nieuwe vorm van openbaarheid.

Richard Janssen - Foto Ruben Logjes
Richard Janssen - Foto Ruben Logjes

Nederland staat nog maar aan het begin

Onder leiding van Richard Janssen, docent strategie aan Nyenrode Business Universiteit, verkenden de deelnemers de positie waarin ze nu verkeren en het voor hun situatie meest wenselijke scenario voor de toekomst. Hoewel er hier en daar al wel geëxperimenteerd wordt met samenwerking, bevinden de meeste regio’s in Nederland zich nog in scenario 1: samenwerking op projectbasis. Regionale kranten en omroepen zien scenario 3 vooralsnog als het meest wenselijke voor de toekomst, terwijl nieuwe spelers in het veld hard werken aan scenario 5.

De nadelen van samenwerking

Hoewel de meeste deelnemers aan de discussie samenwerkingsprojecten zijn gestart, vinden zij wel dat er nog veel ‘haken en ogen’ aan zitten. Samenwerking kost bijvoorbeeld, zeker in de beginfase, eerder meer geld dan dat hij financiële winst oplevert. De samenwerking tussen publieke omroepen en commerciële kranten levert nog steeds problemen op, aangezien de omroepen geen geld mogen verdienen met hun activiteiten, terwijl kranten (op termijn) winst maken juist een randvoorwaarde vinden. Ook de vragen rond redactionele verantwoordelijkheid zijn nog niet afdoende beantwoord. Een ander punt waar de deelnemers aan de discussie aan refereerden, was de meerwaarde qua pluriformiteit. Levert samenwerking wel voldoende verschillende invalshoeken op? Concurrentie is goed, en samenwerking zou kunnen leiden tot uitholling van de pluriformiteit.

De voordelen van samenwerking

Anderzijds had Piet Bakker op de eerste dag van de werkconferentie laten zien dat de pluriformiteit juist sterk kan toenemen door de komst van elektronische media. Al met al overheerste de indruk onder de deelnemers aan de discussie dat samenwerken kan leiden tot een betere positionering van regionale media, zodat zij weer leidend kunnen worden in de maatschappelijke informatievoorziening.

Samenwerking moet dus zeker geen defensieve strategie zijn, en ook niet louter kostenbesparing. De komende tijd zullen nog heel wat heilige huisjes afgebroken moeten worden om tot vernieuwende en meer structurele vormen van samenwerking te komen. Een heet hangijzer bij de regionale media die deelnamen aan de discussie blijft het bestaan van aggregatiesites. Sommigen noemen aggregeren stelen, terwijl anderen zich gematigder tegenover deze sites opstellen. Duidelijk wordt in elk geval dat deze categorie aanbieders moet werken aan onderscheidend vermogen, en zich moet profileren als betrouwbare bron. Gespreksleider Janssen gaf als tip mee dat vooraf alle partijen openheid moeten geven over de doelstellingen van gezamenlijk optrekken. Alleen dan kan samenwerking een succes worden.

De hyperlocals

Lokale media bevinden zich in de haarvaten van de maatschappij. Ook al is samenwerking met groepen vrijwilligers soms lastig, er zouden nu al genoeg regionale partijen zijn die profijt kunnen hebben van deze grote groep lokale nieuwsgaarders. En samenwerking zou niet veel hoeven kosten. RTV Rijnmond is bijvoorbeeld al een project gestart met lokale omroepen in de regio Rotterdam. De lokale omroepen mogen materiaal van RTV Rijnmond kosteloos gebruiken en lokale vrijwilligers fungeren af en toe als verslaggevers voor de regionale omroep. Ook zou de omroep graag een krant aan deze samenwerking toevoegen, maar tot nu toe is er weinig interesse voor samenwerking uit die hoek. Dagblad De Gelderlander bedacht ter plekke dat een reizend redactieteam locatiebezoeken zou kunnen laten voorbereiden door lokale-omroepmedewerkers.

De gebruikers

Tijdens de discussie werd opgemerkt dat de informatiegebruikers in de discussie over regionale samenwerking gemakkelijk ondergesneeuwd raken. “Als we spijkerbroeken zouden maken, zouden we veel meer weten over onze gebruikers,” aldus een deelnemer. Regionale nieuwsaanbieders zouden meer moeten nadenken over de nieuwsbehoeften van mensen. Daarnaast neemt het gebruik van sociale media alleen maar toe. Burgers zijn daarmee, naast consumenten van nieuws, ook bronnen geworden. Over de toegevoegde waarde van deze gebruikers zijn de meningen van de discussiedeelnemers verdeeld. Toch vinden de meesten dat zij hun ogen niet kunnen sluiten voor deze ontwikkeling. De rol van de journalist is hierdoor aan verandering onderhevig. Zeker in een tijd waarin redacties krimpen, zouden sociale media het journalistieke proces kunnen vergemakkelijken en het gebrek aan mankracht kunnen compenseren.

Jaap den Ouden - Foto Ruben Logjes
Jaap den Ouden - Foto Ruben Logjes

De community manager

Onder leiding van Jaap den Ouden, community manager bij OverWoerden (binnenkort Dichtbij Woerden), werd tijdens de middagdiscussie verder gepraat over het betrekken van gebruikers bij regionale nieuwsproductie. Het opbouwen van een community kost veel tijd en kan ook niet vanaf een centraal punt worden geforceerd. Een community ontstaat organisch. Volgens Den Ouden is een community pas succesvol als er regelmatig nieuws uitkomt, mensen terugkomen voor een vervolgbezoek en als er concrete projecten ontstaan. Idealiter zouden alle regionale nieuwsmedia een community manager in dienst moeten nemen. Deze zou de reacties uit de gemeenschap kunnen organiseren en de mensen kunnen activeren en betrekken. Ook het introduceren van deze bronnen bij professionele redactieleden is dan een mooie taak. Inspireren, vertrouwen winnen en verbindingen leggen zijn hierbij speerpunten. Een community manager is de brug tussen oude en nieuwe journalistiek.

Een witboek als basis voor de toekomst

Als afsluiting van de werkconferentie en de levendige discussies gedurende beide dagen wordt besloten actie te ondernemen om het thema verder vorm te geven. De regionale-omroepvertegenwoordigers suggereren de inrichting van een kenniscentrum voor regelmatige informatie-uitwisseling. ROOS en OLON, de clubs van respectievelijk regionale en lokale omroepen, zouden aan zo’n centrum kunnen bijdragen, evenals vermoedelijk de NVJ. Momenteel werkt 3D-partner Infonomics & New Media van de Hogeschool Zuyd aan een rapport over lopende vormen van regionale samenwerking. Zodra dit gereed is (in februari 2011), zal een nieuwe bijeenkomst worden georganiseerd met de belangrijkste beroepsorganisaties met als doel het schrijven van een witboek. In dat document zullen vertegenwoordigers van de journalisten vastleggen onder welke voorwaarden, en met welke vormen van steun, doorgewerkt wordt aan structurele samenwerking tussen media in de regio.

De presentaties van de werkconferentie zullen later deze week op de 3D-site worden gepost.

Mijke Slot is promovenda aan de Erasmus Universiteit en als onderzoeker verbonden aan TNO Informatie- en Communicatietechnologie. Hier vind je haar eigen website.

Nog geen reactie — begin de discussie!