3330306480_f237c0f3e5_mStel, je neemt een neutraal nieuwsbericht en je zegt tegen één groep internetgebruikers dat het bericht gepubliceerd is op de website van het AD Rotterdams Dagblad, tegen een andere groep dat het bericht afkomstig is van de website van het Havenbedrijf Rotterdam en tegen een derde groep dat het bericht op de website van Milieudefensie stond. Vervolgens vraag je de drie groepen om de betrouwbaarheid van het nieuwsbericht te beoordelen. Welk nieuwsbericht wordt dan het betrouwbaarst gevonden?

Het antwoord is ‘geen’. Het nieuwsbericht wordt door alle drie de groepen gemiddeld even betrouwbaar gevonden. Dit bleek uit mijn afstudeeronderzoek voor de master Journalistiek en Nieuwe Media aan de Universiteit Leiden.

Discussies over bedrijfsjournalistiek
“Bedrijfsjournalistiek vind ik een stom woord”, schreef mijn scriptiebegeleider Alexander Pleijter in 2008 op De Nieuwe Reporter. Toen ik aanschoof bij Maters & Hermsen Bedrijfsjournalistiek met plannen voor een onderzoek had ik dus wel eerst het een en ander uit te leggen.

Maters & Hermsen wilde graag weten in hoeverre het veelbesproken (hier, hier en hier) onderscheid tussen zogeheten onafhankelijke journalistiek en bedrijfsjournalistiek een rol speelt in de beoordeling van informatie door nieuwsconsumenten. Maakt het voor hen nog wat uit of een bericht gepubliceerd is in een krant of in een bedrijfsblad? Beoordelen ze de betrouwbaarheid dan anders? Het onderzoek stelt dus het oordeel van nieuwsconsumenten centraal: beoordelen zij berichtgeving van de zogeheten ‘onafhankelijke journalistiek’ anders dan die van de ‘bedrijfsjournalistiek’?

Het experiment
Om een antwoord te vinden op die vraag ben ik als volgt te werk gegaan:

1. Ik heb een neutraal ANP-bericht (met de kop: Milieudefensie staakt verzet tegen Maasvlakte) genomen dat ging over de strijd tussen Milieudefensie en het Rotterdamse Havenbedrijf over de toekomstige aanleg van de tweede Maasvlakte.

2. Ik heb de vermelding ‘ANP’ geschrapt en het bericht geplakt onder het logo van respectievelijk het AD Rotterdams Dagblad (een journalistiek medium), het Havenbedrijf Rotterdam (een semi-overheidsbedrijf) en Milieudefensie (een belangengroep).

3. Vervolgens zijn internetgebruikers uit de omgeving Rotterdam benaderd en willekeurig verdeeld over drie groepen. De groepen komen qua samenstelling overeen op leeftijd, inkomensniveau, opleidingsniveau en geslacht. In totaal deden 300 mensen mee.

4. Via een online vragenlijst kregen de internetgebruikers één van de drie versies te zien met de mededeling dat het nieuwsbericht onlangs was verschenen op de betreffende website, inclusief url. Na het lezen van het bericht kregen de deelnemers vragen over de betrouwbaarheid van het bericht.

Betrouwbaarheid meten
Betrouwbaarheid kom je in de wetenschappelijke literatuur meestal tegen als ‘credibility’, wat je ook zou kunnen vertalen als geloofwaardigheid. Om te meten of mensen bepaalde media of berichtgeving betrouwbaar vinden, grijpen onderzoekers vaak terug op journalistieke basisprincipes. In navolging van deze onderzoekers heb ik betrouwbaarheid gemeten door middel van een aantal stellingen:
• dit is een eenzijdig bericht
• dit is een partijdig bericht
• dit is een eerlijk bericht
• ik mis belangrijke informatie in dit bericht
Op een schaal van 1 tot en met 5 (van ‘helemaal oneens’ tot en met ‘helemaal eens’) konden mensen aangeven in hoeverre ze het eens waren met de betreffende stelling.

Goed nieuws?
De uitkomst van het onderzoek was opvallend: geen verschillen tussen de groepen in de gemiddelde scores op betrouwbaarheid, ook niet als je bijvoorbeeld alleen naar hoogopgeleide internetgebruikers kijkt, of alleen naar jonge internetgebruikers. Kortom, het maakt niet uit of het bericht op de site van het Algemeen Dagblad staat of op de site van het Havenbedrijf of die van Milieudefensie. In alle gevallen vinden mensen het bericht behoorlijk betrouwbaar.

Is dit goed nieuws? Ik weet het niet. Je zou kunnen concluderen dat internetgebruikers zich niet blind laten leiden door de bron, maar in plaats daarvan het nieuwsbericht zelf kritisch beoordelen. En dat was een neutraal geschreven, evenwichtig bericht van het ANP.

Maar je zou ook een negatieve conclusie kunnen verbinden aan de uitkomsten: wellicht letten mensen niet op de bron van een bericht, en daardoor zijn ze misschien ook wel makkelijk te manipuleren als PR-medewerkers hun werk slim doen.

Eigenlijk moet het onderzoek nog eens herhaald worden, maar dan met een gekleurd nieuwsbericht. Bijvoorbeeld een bericht waarin heel eenzijdig, vooral het standpunt van Milieudefensie aan de orde komt. Zou zo’n bericht wellicht tot andere uitkomsten leiden?

Scriptie Christel Vd Burgt (2010) Geloofwaardigheid

Al 13 reacties — discussieer mee!