Laurens Verhagen, hoofdredacteur van NU.nl
Laurens Verhagen, hoofdredacteur van NU.nl. Foto Mark Vos (NUfoto)

Binnen twee jaar van nul naar honderd miljoen pageviews per maand van mobiele gebruikers: de dominantie van NU.nl, vanaf het begin marktleider onder de nieuwsleveranciers op internet, neemt voorlopig alleen maar verder toe. Naar eigen zeggen is de site bovendien al jaren winstgevend. Daarom investeert NU.nl nu ook in achtergronden, analyses, opinies en onderzoeksjournalistiek. De (hoofd)redacties van vooral de Volkskrant en NRC Handelsblad kunnen de borst natmaken. Een interview met hoofdredacteur Laurens Verhagen, van huis uit filosoof en vertegenwoordiger van de tweede generatie webleiders. “Ik ben helemaal geen handige knutselaar met computers en software. Nooit geweest ook.”

Zestienhonderd woorden

Vraag Laurens Verhagen, de hoofdredacteur van NU.nl, om de nog immer groeiende impact van zijn nieuwsplatform te demonstreren, en hij kiest een voorbeeld dat je niet zou verwachten. Op zijn computer klikt hij een item aan. “Kijk,” zegt hij trots, “54 reacties en 117 positieve verwijzingen op Facebook. Dat is echt heel erg veel.”
De videoserie Strenge winter legt Nederland lam, met filmpjes van slippende auto’s en omkukelende bejaarden?
De developing story over Richard M. en zijn kinderpornonetwerk?
Nee. Het is een column van Arjan Dasselaar over Wikileaks. De lengte bedraagt liefst zestienhonderd woorden. “Daarover hebben we hier onderling wel even ge-heen-en-weerd,” vertelt Verhagen. “Maar dit stuk had zoveel woorden gewoon nodig. En kennelijk weerhoudt het de mensen ook niet van lezen.” Nog een opmerkelijk detail: de column is niet geschreven à la “hup, knudde één, knudde twee, knudde drie”, de zelfverklaarde manier waarop Ferry Hoogendijk in een grijs verleden zijn columns voor Elsevier schreef. Integendeel.

Paramilitaire journalistiek

Dasselaar bejubelt noch verkettert Wikileaks, zoals zoveel commentatoren de afgelopen weken. Hij laat de lezer volop delen in zijn eigen twijfels. Hij behoort “niet tot de fans” van Wikileaks, schrijft hij, maar is evenmin “per se tegen”. Wikileaks betekent een “complete revolutie” – en daarin schuilt nu net het probleem. Want de site heeft de duizenden vertrouwelijke documenten die hij heeft gepubliceerd, “niet op een ‘normale’ manier gekregen”. Als de journalistiek dus iets van Wikileaks kan leren, “is het: inbreken”. Waarop Dasselaar vrijelijk fantaseert over “paramilitaire journalistieke organisaties” naar het voorbeeld van de Britse en Duitse commando-eenheden SAS en GSG 9. “De journalist van de toekomst is in dat geval Jason Bourne,” de moordmachine uit de gelijknamige thrillers in boek- en filmvorm.

Het mandaat van de kiezer

“Wikileaks omarmen is haar methodes omarmen,” concludeert Dasselaar. En “niet Wikileaks heeft het mandaat om de samenleving radicaal te veranderen en van overheden openheid te eisen, ja: die zelfs proberen af te dwingen. Dat mandaat heeft de kiezer.” Openheid van de overheid moet “met legale middelen” worden afgedwongen, niet via de methode-Bourne. “Wikileaks is dus pas echt geslaagd als ze kan stoppen.”
Dasselaars column is geen incident, benadrukt hoofdredacteur Verhagen (41). “NU.nl is meer dan het louter doorpompen van nieuws. Wij maken de selectie voor onze lezers. Wij vervullen een gidsfunctie.”

Razendsnelle ontwikkeling

Pardon? Een ‘gidsfunctie’ voor een platform dat hoofdzakelijk nog altijd is zoals het begon: een doorgeefluik voor niet of nauwelijks veredelde ANP-berichten?
Ja, toch wel – NU.nl mag in veel opzichten zijn gebleven wat het altijd is geweest, van stilstand is geen sprake. De nieuwssite en zijn gebruikers behoren beide tot een nieuwe generatie, voor wie internet de primaire bron is. Beide ontwikkelen zich razendsnel in de manier-waarop en de onderwerpen-waarvoor, en NU.nl blijft succesvol zolang het dat tempo weet bij te benen.

Ministerie van Bladen

Dat laatste spreekt geenszins vanzelf. De site is opgericht in 1999 door een groepje webfanaten van het eerste uur, onder wie Kees Zeegers, broer van de huidige tv-beroemdheid Chris. In het begin groeide NU.nl domweg omdat het de eerste in zijn soort was, en lange tijd bleef. Krantenuitgever PCM begon En.nl en trok er luttele maanden later de stekker weer uit. NU.nl kon mede floreren bij gebrek aan concurrentie. Binnen een jaar verkochten Zeegers en de zijnen de site aan wijlen VNU, destijds de grootste tijdschriftenuitgeverij van Nederland, bijgenaamd ‘het Ministerie van Bladen’.

Bijna de stekker eruit

Het heeft niet veel gescheeld of ook VNU had de stekker uit NU.nl getrokken. De site trok wel steeds meer gebruikers, maar bleef ook verlies maken. In 2000-2001 leurde VNU met NU.nl langs potentiële kopers, maar niemand hapte toe: de dotcom-zeepbel was net geklapt. In arrenmoede besloot de uitgever de site te houden. De redactie werd teruggesnoeid van twaalf naar drie journalisten – en vanaf dat moment kwam de groei pas goed op gang. Laurens Verhagen werd hoofdredacteur in 2006; de site was inmiddels eigendom van Sanoma Magazines, onderdeel van het Finse uitgeefconcern dat het ‘Ministerie van Bladen’ had overgenomen, compleet met internetdochters.

Een doctoraalscriptie over het Nu

Ofschoon NU.nl toen pas zeven jaar bestond, vertegenwoordigde Verhagen al een nieuwe generatie webleiders. Hij was er wel redelijk vroeg bij, maar min of meer bij toeval. Niet als een apostel van het eerste uur, zoals Rop Gonggrijp, Michiel Frackers en Francisco van Jole. “Ik ben wel een beta van oorsprong,” vertelt Verhagen, “maar helemaal geen handige knutselaar met computers en software. Nooit geweest ook.” Na probeersels met econometrie en Nederlands studeerde hij af als filosoof aan de Universiteit van Amsterdam. Op een scriptie over het Nu – toeval bestaat immers niet – aan de hand van het werk van Friedrich Nietzsche en Emmanuel Lévinas. “Erg leuk om te doen,” vond hij, “maar zo’n ding wordt door misschien zes mensen gelezen. In ieder geval niet door je vrienden en familieleden. Voor hen is zo’n tekst te moeilijk.”

De begintijd van het web verslaan

Dat besef versterkte een voornemen waarmee hij toch al rondliep: journalist worden, en een groot publiek bedienen. Zijn eerste ervaring deed hij op als medewerker van MUG, een maandblad voor uitkeringsgerechtigden. “Ik heb daar met plezier gewerkt en heel veel geleerd.” Bovendien deed hij een cursus ICT, om naast het doctoraal filosofie ook wat kansen op de arbeidsmarkt te verwerven. Zo kwam hij terecht bij IDG Nederland, uitgever van vakbladen over computers en software. “Daar ben ik begonnen als webmaster, maar dat was niets voor mij.” Algauw begon hij te schrijven voor IDG’s onlineblad Webwereld, vanaf 1998. Eerst in zijn eentje, luttele jaren later aan het hoofd van een complete redactie. “Bij Webwereld deden wij verslag van de begintijd van het internet. Fantastisch om mee te maken.”

De voorpagina van NU.nl op maandag 3 januari 2011
De voorpagina van NU.nl op maandag 3 januari 2011

Het merk verbreden

Maar na acht jaar was hij wel toe aan iets nieuws – het aanzoek van Sanoma kwam precies op tijd. NU.nl was al marktleider toen Verhagen overkwam, en maakte inmiddels ook winst: de redactie bestond nog steeds uit slechts drie mensen in vaste dienst. “Maar de ontwikkeling van het medium stond een beetje stil,” vond de kersverse hoofdredacteur bij zijn komst. Dat kon een webmedium zich toen al niet permitteren. Het was de tijd waarin de NOS serieus zijn vleugels uitsloeg op het web. NOS.nl stak binnen de kortste keren Telegraaf.nl voorbij en werd, met een bereik van 16 procent van alle internetgebruikers, de tweede nieuwssite achter NU.nl. Verhagen: “Ik wilde ons merk verbreden zonder het ‘oude’ NU.nl geweld aan te doen.” De lay-out van de site, ooit ontworpen voor de technisch gebrekkige beeldschermen van 1999, liet hij vrijwel ongemoeid. “Hij werkt,” zegt Verhagen. “En lezers zijn nu eenmaal heel conservatief.” Hij zocht de vernieuwing in zogenoemde extensies: NUzakelijk, NUsport, NUfoto, NU&toen over het verleden en, wellicht de belangrijkste, NUjij.

“Een succes zonder weerga”

De laatste is Verhagens antwoord op de ontsporing van hét unique selling point van webmedia: de mogelijkheid voor lezers om meteen na publicatie te reageren op artikelen. Bijproducten zijn de enorme hoeveelheid en het vaak ranzige karakter van die reacties. “Veel lezers willen helemaal niet reageren, laat staan de reacties van anderen lezen.” Verhagen besloot artikelen en reacties van elkaar te scheiden. Sindsdien is NUjij het exclusieve terrein voor de lezers die wél hun eigen ei willen kunnen leggen. Daarvoor hebben zij twee mogelijkheden: zelf een reactie schrijven, en een stem uitbrengen. “Soms komen lezers via NUjij ook met aanvullingen op en verbeteringen van onze artikelen.” In de interactiviteit met de lezers claimt Verhagen “een succes zonder weerga”, al blijkt dat niet direct uit de cijfers bij de NUjij-verhalen: nul reacties en één stem is wel zo’n beetje de norm.

Een onoverbrugbare voorsprong

Maar door de bank genomen is het regime-Verhagen zeker succesvol. Vandaag de dag trekt NU.nl 1,6 à 1,7 miljoen unieke gebruikers per dag, veel meer dan NOS.nl en Telegraaf.nl. Van alle internetgebruikers brengt gemiddeld 37 procent minstens eens in de maand een bezoek aan de site. NU.nl is niet alleen marktleider gebleven, maar heeft zijn achtervolgers ook op een niet meer te overbruggen achterstand gezet. Volgens Verhagen maakt de site bovendien winst zolang hij er werkt, al valt dat niet te controleren: moeder Sanoma houdt de financiële prestaties van haar dochters geheim en moffelt die weg in de concernresultaten. NU.nl wordt door Sanoma behandeld als een relatief nietig onderdeel van de tijdschriftenpoot, met 1,1 miljard euro veruit de grootste bijdrager aan de concernomzet van 2,8 miljard in 2009. De enige indicatie van de vorderingen – of het gebrek daaraan – op webgebied is de concerndoelstelling voor de omzet uit online media. Die moet in 2012 240 miljoen euro bedragen. Vorig jaar kwam Sanoma slechts tot de helft van dat bedrag.

“We geven ieder jaar fors meer uit”

Het deert Verhagen allerminst. Binnen Sanoma Magazines behoort NU.nl tot de groeiers, en daarom mag hij investeren. “We geven ieder jaar fors meer uit.” Aan de inkoop bij toeleveranciers. “Het ANP is veel duurder geworden. Daarnaast hebben we abonnementen genomen op de beeldbanken van Getty Images en AFP.” En aan uitbreiding van de redactie. Die omvat nu twaalf man in vaste dienst – zeven bij NU zelf, drie bij NUzakelijk en telkens één bij de extensies NUjij en NUfoto – en een dikke dertig ‘vaste’ freelance medewerkers.
Sinds enige tijd beschikt NU.nl over een eigen politiek redacteur in Den Haag, Lucas Benschop, en een eigen onderzoeksjournalist. Brenno de Winter maakt veel gebruik van de Wet Openbaarheid van Bestuur. Onder meer via WOB-verzoeken kwam hij met primeurs over de OV-chipkaart en de banden tussen minister van Defensie Hans Hillen en de tabaksindustrie. Om te laten zien wat NU.nl tegenwoordig vermag, liet Verhagen de beste artikelen over de recente Kamerverkiezingen en kabinetsformatie bundelen tot een boekje. “Goede journalistiek is een verantwoordelijkheid, vind ik,” zegt Verhagen. “Als je groeit en succes hebt, moet je ook daarin investeren.” Om er meteen aan toe te voegen: “En het is goed voor je merk. Het mes snijdt aan twee kanten.”

Een zekere kleurloosheid

Dat is Laurens Verhagen ten voeten uit. Vraag hem naar zijn mening over het vernieuwde nrc.nl, en hij verwijst naar de massale kritiek van de vaste NRC-lezers. Wat hij er zelf van vindt, houdt hij liever voor zich. Richard M. consequent ‘het monster van Riga’ noemen, zoals de Telegraaf doet? “Tja – dat is wat de lezers van die krant verwachten. Wij zouden dat nooit doen.” Net als het nieuwsplatform dat hij leidt, cultiveert de hoofdredacteur een zekere kleurloosheid. In zijn eigen bijdragen aan NUblog neemt Verhagen van tijd tot tijd zijn concurrenten onder vuur, de wereld van de gevestigde media, vanwege hun hang naar beschermende regels en gebrekkige innovatievermogen. Maar NU.nl kiest nooit positie in grote politieke en maatschappelijke kwesties, zoals bijvoorbeeld de Telegraaf wel regelmatig doet. De site beperkt zich tot de publicatie van opinies van anderen, zoals Arjan Dasselaar.

“Nieuws is een nationale volkssport”

Die neutraliteit past bij de generatie die met NU.nl is opgegroeid en de site groot heeft gemaakt. Noem hen de Nieuwe Mediawijzen. Hun primaire interesse is het allerlaatste nieuws; dat nemen zij tot zich met een mengeling van competitiedrift en serieuze belangstelling voor wat er in de wereld gebeurt. Zij scheppen er een eer en een plezier in als eerste een gebeurtenis te kunnen melden aan hun digitale netwerk van vrienden, bekenden en familieleden, waarna die weer inhaken met eigen verrijkingen en toevoegingen. “Nieuws is vermaak geworden, een nationale volkssport,” constateert Verhagen. “Het is nooit genoeg. Op het web speelt iedereen voor ANP.” Hij merkt het ook aan zijn eigen redacteuren, allemaal begin-twintigers. “Zij zijn niet uit op hun eigen verhaal. Hun focus is: het nieuws als eerste brengen, ook al scheelt het maar dertig seconden met de concurrentie.” De snelheid van dit gezelschapsspel neemt nog maandelijks toe. Vooral Twitter heeft voor nieuwe acceleratie gezorgd.

Een plus van 1421 procent

Snelheid – de eerste willen zijn – drijft Team NU niet alleen in de jacht op het nieuws, maar ook in de ontwikkeling van de site. “Onze iPad-app was te koop vanaf 23 juli, de dag dat de iPad in Nederland op de markt kwam,” zegt Verhagen. NRC en Volkskrant kwamen pas onlangs met eigen iPad-apps. Beide kranten lanceerden recentelijk ook ingrijpend vernieuwde websites. Verhagen wil de resultaten eerst zien voor hij ze gelooft. “Volkskrant.nl schommelt al jaren rond de 12 procent marktaandeel, NRC.nl komt zelfs niet verder dan 5 procent.”
Blijvende stilstand betekent verdere achteruitgang ten opzichte van NU.nl. Ook het gebruik via desk- of laptop neemt nog steeds gestaag toe, maar de echte groei haalt de site vooral onder mobiele gebruikers. Inclusief de bezitters van een iPad zijn die inmiddels goed voor eenderde van het totale aantal bezoekers. “Wij hebben nu zo’n honderd miljoen mobiele pageviews per maand, waarvan tien miljoen op de iPad,” vertelt Verhagen. “Twee jaar geleden was dat nog vrijwel nul.” Het verkeer op NU.nl via Facebook is het afgelopen jaar toegenomen met liefst 1421 procent. Vanaf bijna nul, wederom – dat dan weer wel.

De eerste willen zijn, in alles

Wacht eens – zo zijn ook de dagbladen ooit begonnen, meer dan een eeuw geleden. Met de eerste willen zijn. In het nieuws, in kleurendruk, in nieuwe vormen van distributie, in nieuwe oplossingen voor adverteerders. In alles, eigenlijk. Sinds NU.nl heeft bewezen in dat kernbedrijf duurzaam geld te kunnen verdienen, mag Verhagen investeren. In zijn extensies, de moderne pendanten van de kleurenmagazines en van de extra katernen Economie, Media, Reizen, Opinie & Debat en Kunst & Cultuur, waarmee de hoofdredacteuren van de Volkskrant en NRC Handelsblad in de jaren tachtig en negentig hun kranten verrijkten. In eigen politieke verslaggeving, eigen onderzoeksjournalistiek en eigen opinieleiders, zoals Arjen Dasselaar over Wikileaks.

De inertie van de grote kranten

Met andere woorden: NU.nl breidt uit in achtergronden, analyse en opinie, jachtterreinen waar vooral de kwaliteitskranten zich nog altijd heer en meester wanen. De site groeit omdat hij domweg de snelste is, niet omdat de inhoud anders of simpeler zou zijn. De (hoofd)redacties van de Volkskrant, NRC Handelsblad en nrc.next kunnen de borst natmaken. Laurens Verhagen blijft zich verbazen over de inertie van de grote kranten. “Ondanks alle saneringen hebben ze nog steeds omvangrijke redacties. En daar komt nog steeds weinig uit.”

Al 13 reacties — discussieer mee!