“Met Lebesque.”

“Ah, de voorzitter van de Raad voor de Journalistiek zelve?”

“Daar spreekt u mee.”

“Mooi. Afgelopen zaterdag las ik in Het Parool iets over nieuwe statuten voor de Raad, maar mij was niet duidelijk wat er gaat veranderen.”

“Geen wonder, dat was een abominabel slecht stuk.”

“Daarom bel ik. Wat is nu precies de vernieuwing?”

“De Raad voor de Journalistiek gaat zich voortaan ook uitspreken over burgerjournalisten en bloggers.”

“Pardon? Dus elke willekeurige Nederlander die een stukje tikt, loopt het risico te moeten verschijnen voor de Raad?”

“Zo is het.”

Uiteraard is dit een verzonnen conversatie. Het telefoongesprek dat ik gistermiddag had met Victor Lebesque ging heel anders. Desalniettemin klopt de strekking: de Raad voor de Journalistiek is voornemens om ook klachten tegen burgerjournalisten in behandeling te nemen.

Opzienbarende vernieuwing

Nieuwe statuten voor de Raad voor de Journalistiek, zo meldde Het Parool afgelopen zaterdag. Maar wat was het nieuwe aan die statuten? Dat wist Het Parool niet duidelijk te maken. Desalniettemin zijn de nieuwe statuten tamelijk opzienbarend. Want terwijl de Raad zich voorheen alleen bezig hield met het werk van professionele journalisten, zal ze zich in de toekomst ook ontfermen over burgerjournalisten. Jawel, ook de amateurjournalistiek valt binnenkort onder het wakend oog van de journalistieke rechtbank.

Voorheen stond in de statuten dat de Raad zich richt op het beoordelen van klachten over gedragingen van professionele journalisten, dat wil zeggen, journalisten die hun brood verdienen met journalistieke werkzaamheden. Journalistiek als bijbaantje telde niet. Iemand die vier dagen in de week de boekhouding van de plaatselijke kruidenier bijhield en één dag stukjes tikte voor De Telegraaf, was volgens de Raadsregels geen journalist. Je moest wel echt hardcore journalist zijn om door het rechtsprekend orgaan serieus te worden genomen.

Dat gaat in de toekomst dus veranderen. Voortaan zal niet het loonstrookje bepalend zijn, maar de vraag of er sprake is van een journalistieke productie. Als iemand een klacht indient over een krantenartikel, blogpost, televisie-uitzending, radio-item, tweet, of wat dan ook, dan zal de Raad allereerst bekijken of de betreffende productie valt aan te merken als ‘journalistiek’.

Definitie van journalistiek

De grote vraag is natuurlijk op basis van welke definitie de Raad zal beoordelen of een productie journalistiek is. In de nieuwe statuten zijn daartoe drie criteria opgenomen. Er moet sprake zijn van (1) actuele informatie, die (2) van algemeen belang is, en die (3) verspreid wordt via een medium dat zich richt op een breed publiek. Dat is inderdaad geen volledig dichtgetimmerde definitie erkent Raadsvoorzitter Lebesque. “Na verloop van tijd zal bij de Raad jurisprudentie ontstaan over de vraag welke producties aan deze omschrijving voldoen.”

Dat kan nog interessant worden. Want wat is ‘een breed publiek’? Hoeveel lezers moet een blog hebben om door de Raad serieus te worden genomen? En hoeveel volgers moet een twitteraar hebben alvorens te kunnen spreken van een ‘breed publiek’? En wanneer is er sprake van ‘algemeen belang’? Het lijkt er in elk geval op dat een toevallige getuige van een vliegtuigramp die kiekjes maakt van slachtoffers en deze de wereld in twittert, het risico loopt zich straks te moeten verantwoorden voor de Raad voor de Journalistiek.

Overigens, het journalistieke tuchtrecht zelfregulerende orgaan heeft weinig slagkracht. Het verplichten tot rectificatie, het verbieden van publicatie en ander onheil hoort niet tot de mogelijkheden van de Raad. Ook kan de Raad geen beroepsverbod opleggen. Maar dat spreekt voor zich, met deze nieuwe statuten.

Het is nog niet bekend vanaf wanneer de nieuwe statuten in werking zullen treden. Ze zijn goedgekeurd door het bestuur van de Stichting Raad voor de Journalistiek en wachten nu op het formele oordeel van de participanten in de stichting.

Alexander Pleijter

Hoofdredacteur

Alexander Pleijter is hoofdredacteur van De Nieuwe Reporter. Hij werkt als universitair docent Journalistiek en Nieuwe Media aan de …
Profiel-pagina
Al 10 reacties — discussieer mee!