Arjan DasselaarJe kunt NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch veel verwijten, maar in tegenstelling tot zijn lezers heeft hij tenminste opgelet bij economie. Of veel Heinlein gelezen.

Een mens heeft geen rechten, een mens krijgt ze. Eventueel, als hij geluk heeft. Fraai is de tirade van luitenant-kolonel Jean V. Dubois in het meesterwerk Starship Troopers van Robert Anson Heinlein (niet te verwarren met de gelijknamige Riefenstahl-persiflage van Paul Verhoeven):

Leven? Welk ‘recht’ op leven heeft een man die in de Stille Oceaan verdrinkt? De oceaan zal niet luisteren naar zijn kreten. Welk ‘recht’ op leven heeft een man die moet sterven om het leven van zijn kinderen te redden? Als hij ervoor kiest zijn eigen leven te redden, is dat dan omdat het zijn ‘recht’ is? Als twee mannen sterven van de honger, en kannibalisme is het enige alternatief voor de dood, wiens recht op leven is dan ‘onvervreemdbaar’?

Verwende lezers
Waarmee Heinlein maar wil zeggen: elk zogenaamd recht ontstaat bij de gratie van welvaart, en het is geenszins onvervreemdbaar. In wanhopige tijden is elk ‘recht’ aan erosie onderhevig, voor zover het er niet gewoon helemaal bij inschiet. Dat is geen uniek inzicht in de literatuur, maar het is blijkbaar wel nodig om het af en toe te herhalen.

Want mijn god, wat heeft NRC Handelsblad verwende lezers. Dat is een harde uitspraak en dat terwijl ik meestal nogal mild ben tegenover de klanten van de journalistiek. Dat zijn immers onze echte werkgevers, die ons zowel moreel als financieel bestaansrecht geven.

Plicht van de klant
Maar ook klanten hebben niet louter rechten. Abonnees van NRC Handelsblad zijn immers een contract aangegaan toen ze zich abonneerden, en daarbij hoort ook een plicht. Namelijk de plicht om te beseffen hoe de zakelijke overeenkomst tussen krant en lezer werkt.

De abonnee mag van een krant wat dingen verwachten. Ondermeer dat deze journalistiek bedrijft en blijft bedrijven op de manier die de krant deed toen de lezer abonnee werd. En ook dat de krant volgens de geldende afspraken dagelijks op tijd wordt bezorgd, weer of geen weer, want dat is immers het bedrijfsrisico van de krant.

Zakelijk mandaat
Omgekeerd geeft de lezer de krant een zakelijk mandaat om ook elders geld te verdienen. Elke lezer met een beetje opleiding, en daar mag je de klanten van NRC toch hopelijk toe rekenen, moet weten dat een krant niet volgeschreven en –gefotografeerd, gedrukt en verspreid kan worden voor de fooi die men aanduidt als ‘abonnementsgeld’.

Kranten zijn spotgoedkoop. Probeert u in de boekhandel maar eens een boek te vinden met evenveel tekst tegen dezelfde prijs. Ik wens u veel succes.

(Dat internet nog goedkoper is, soit. Abonnees van de papieren NRC kiezen voor de krant en daar hoort nu eenmaal een ander, duurder en inefficiënter businessmodel bij. Kiest u voor papier, dan geldt: ‘In for a kopek, in for a ruble.’)

Slimme Vandermeersch
En dus moeten kranten de boer op. Vandermeersch doet dat blijkbaar slim. Want twee redacteuren aan het werk kunnen houden met de netto-opbrengst van slechts vier Rolex-advertenties, dat is goed verdienen. NRC Handelsblad verdient geen kritiek, maar juist een compliment: goed dat het zoveel geld binnenhaalt door relatief zo weinig papieren ruimte te verkopen.

Dat een krant zijn omslag niet moet verkopen aan een adverteerder, is beroerd onderbouwd sentimentalisme. Zeggen dat een krant wel advertenties mag plaatsen maar niet op de voorpagina, is als prostitutie willen toestaan, maar dan alleen na tien uur ’s avonds en met de lichten uit.

Eerbare vrouw
Je krijgt waarvoor je betaalt. Lezers die niet willen dat NRC Handelsblad haar lichaam verkoopt aan derden, moeten de portemonnee trekken en een eerbare vrouw van haar maken. Oftewel: twee tot drie keer zoveel abonnementsgeld gaan betalen. Wedden dat de eigen moraal dan opeens wel ruimte maakt voor wat pragmatisme?

Het ‘recht’ op een niet van advertenties afhankelijke krant is duur. Principes kosten geld, want niets is gratis. Rondom die wijsheid is een groot deel van een ander boek van Robert Anson Heinlein opgebouwd. Uit The moon is a harsh mistress is dan ook de afkorting en strijdkreet TANSTAAFL! afkomstig: there ain’t no such thing as a free lunch.

Wellicht dat het handig is om dit boek eens mee te geven aan nrc.next-hoofdredacteur Rob Wijnberg.

Arjan Dasselaar

Al 5 reacties — discussieer mee!