Deed het wereldnieuws er vroeger soms weken over om de andere kant van de wereld te bereiken, tegenwoordig wordt al het kleine en grote nieuws binnen enkele tellen de aardbol rondgetwitterd. Welke gevolgen heeft dit voor de buitenlandcorrespondent? DNR wijdt een serie aan deze vraag. In de vijfde aflevering een interview met Elles van Gelder, die een onzeker avontuur begon als freelance correspondent in Zuid-Afrika.

Al langere tijd liep Elles van Gelder (33) met de gedachte om vanuit Zuid-Afrika journalistiek te bedrijven. Toen zij daarvoor het moment rijp achtte, vroeg ze de media waarvoor zij in Nederland werkte, of ze daar iets voor hen kon betekenen. Op eigen houtje, zonder de garantie van een vast salaris, vertrok Van Gelder in 2007 naar Afrika, om zich te vestigen in Pretoria.

Het verhaal van Van Gelder staat model voor de nieuwe buitenlandcorrespondent die haard en huis achterlaat om een onzeker bestaan als freelancer op te bouwen. Doordat het vaste dienstverband onder druk van bezuinigingen uit de mode is geraakt, moeten correspondenten vooral zelf hun zaakjes zien te rooien. Van Gelder: “Soms heb ik wel het gevoel dat het iets te versnipperd is, omdat ik als freelancer zoveel verschillende afnemers bedien.”

Geboeid door het Afrikaanse continent
De hoogblonde Elles van Gelder, tegenwoordig woonachtig in Johannesburg, studeerde journalistiek in Utrecht en moderne geschiedenis in Amsterdam, en was al op jonge leeftijd geboeid geraakt door het Afrikaanse continent. Twee keer eerder verbleef zij langere tijd in Zuid-Afrika – toen ze twintig was in het kader van een uitwisselingsproject, een paar jaar later om te werken voor een tijdschrift.

Toen Van Gelder de grote stap nam en Nederland verruilde voor Zuid-Afrika, moest ze noodgedwongen afscheid nemen van een aantal van haar opdrachtgevers; niet iedereen kon haar daar gebruiken – of betalen. Voor andere bladen daarentegen, bijvoorbeeld Internationale Samenwerking en Onze Wereld, kon ze haar werkzaamheden continueren. Er kwamen er zelfs ook een aantal bij, waaronder De Pers, die op dat moment zojuist werd opgericht.

“Je moet jezelf vooral bij de media in de kijker spelen, dan begint alles vanzelf te lopen”, meent de enthousiaste Van Gelder. Om die reden had zij, voordat ze naar Zuid-Afrika vertrok, eerst een jaar in Nederland als freelance journaliste gewerkt. “Mensen moeten je toch kennen, ze moeten vertrouwen in je hebben, ze moeten weten wat voor kwaliteit je levert.”

Passen en meten
Ondanks dat ze over genoeg media beschikte die haar verhalen wilden overnemen, openbaarden zich al snel de moeilijkheden van het vak. Doordat de beschikbare reisbudgetten de laatste jaren aanzienlijk zijn gekrompen, zijn veel opdrachtgevers niet in staat om alle kosten op te hoesten. Van Gelder: “Er is gewoon niet zoveel geld.”

In dat soort situaties wordt de vastberadenheid van de zelfstandige correspondent flink op de proef gesteld. Om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen, moet er daarom handig worden omgesprongen met de middelen die voorhanden zijn. Toen Van Gelder naar Zimbabwe wilde om verslag te doen van de verkiezingen, gaven haar eigen media geen gehoor. Daarop besloot ze op eigen kosten naar het land af te reizen, wat achteraf een goede keuze bleek; de verkiezingen liepen uit de hand en nieuwe opdrachtgevers als BNR Nieuwsradio en RTL Nieuws klopten aan de deur.

Het ontbreken van een budget is voor de onafhankelijke correspondent met recht een grote zorg. Van Gelder erkent dat ze zich soms in allerlei bochten moet wringen om op pad te gaan, bijvoorbeeld door de reiskosten over meerdere opdrachtgevers te verdelen. “Soms is het best frustrerend. Dan zie je dat er voor collega’s, ook Nederlandse, twee lokale journalisten klaarstaan, een auto, een fijn hotel, dat ze een satellietmodem hebben zodat ze overal online kunnen… En dat terwijl ik een vriend moet bellen om me op te komen halen.”

Manusje-van-alles
Een manier om de kans op opdrachten te vergroten, is door meerdere platformen aan te boren. De moderne multimediacorrespondent, het professionele manusje-van-alles, heeft als voornaamste voordeel dat hij op alle fronten inzetbaar is. Want naast het schrijven van achtergrondverhalen levert hij ook reportages voor de radio, schrijft hij voor een of meer websites en houdt hij zich bezig met video en fotografie.

Ook Van Gelder heeft in de vier jaar dat zij inmiddels in Afrika werkt, haar aandacht over diverse disciplines uitgespreid. Aanvankelijk begon ze met alleen schrijven, maar later kwam daar ook radio bij. Sinds enkele maanden werkt ze ook met video. De reden? “Omdat ik merkte dat daar vraag naar was.”

Desondanks kent het van alle markten thuis zijn ook valkuilen. Volgens Van Gelder schuilt het gevaar van de brede inzetbaarheid in de tijdsdruk die daardoor ontstaat. “Op een gegeven moment moet je een radioreportage voor de Wereldomroep maken én een artikel schrijven voor de website. En dan moet je ook nog foto’s én een video maken. Je weet op een gegeven moment niet meer waarmee je bezig bent. En dat gaat ten koste van de kwaliteit.”

Passie voor het vak
“Nee, het leven van een freelance correspondent gaat zeker niet over rozen”, beaamt Van Gelder. “Je moet behoorlijk wat werk verzetten wil je een inkomen verzamelen dat je ook in Nederland zou hebben.” De redenen waarom de journaliste naar Afrika vertrok was vooral de urgentie van de problemen op het continent en de persoonlijke ervaring die haar verblijf zou opleveren. “Het is echt fantastisch werk en je moet er net als ik een passie voor hebben.”

De verwachting is dat de komende jaren het werk van de buitenlandcorrespondenten steeds meer weg krijgt van het verhaal van Van Gelder. Want de correspondent die kan rekenen op structurele ondersteuning, is verreweg in de minderheid. Vooral voor jonge, nog ongebonden journalisten biedt dat onzekere bestaan perspectieven. Van Gelder: “Als ik gefrustreerd raak dan denk ik aan vrienden die een 9-tot-5-baan hebben op een kantoor waar iedere dag hetzelfde is. Dan prijs ik me gelukkig. Ik ben zondag achttien dagen achter elkaar aan het werk met korte nachten. Maar als je dan iets moois aflevert, vergeet je de vermoeidheid al snel.”

Lees ook de andere afleveringen van de serie over buitenlandcorrespondenten.

Foto: Anna Koblanck

Lees ook
Andere afleveringen in deze serie over buitenlandcorrespondenten

Al 5 reacties — discussieer mee!