Hij had er onlangs voor het eerst van gehoord. Op sommige redacties hebben journalisten het over een ‘Huub Eversje’, als ze met een ethisch dilemma te maken hebben.

Huub Evers vertelde het gisteren op zijn drukbezochte afscheid als hoofddocent media-ethiek en lector aan de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg. De bijdragen van de sprekers aan het symposium ‘Sociale media, de journalistiek en beroepsethiek’ waren doorspekt met warme woorden aan het adres van ‘mister media-ethiek’.

Mark Deuze, universitair hoofddocent aan de Indiana University in de VS en oud-student van Evers, traceerde in elk van zijn zeven boeken sporen van de invloed van Evers. Ethiek blijkt altijd een rol te spelen. We leven tegenwoordig ‘in de media’ in plaats van ‘met de media’, aldus Deuze. Mensen produceren zelf voortdurend media-uitingen en zijn niet slechts ontvangers. Dat zorgt voor nieuwe ethische problemen.

Ook Jo Bardoel, hoogleraar Journalistiek en Media aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, wees op de ‘socialisering van het privéleven’. Twitter als overlap tussen interpersoonlijke communicatie en de massacommunicatie door de media. Dit lange termijneffect van sociale media verdient meer aandacht, aldus Bardoel. Effecten van verschijnselen als Twitter op de korte termijn, worden daarentegen volgens de hoogleraar overschat. Twitter brengt weliswaar nieuwe mogelijkheden met zich mee, maar tast de bestaande machtsverhoudingen in de massamedia nauwelijks aan. Uit onderzoek mag dan blijken dat nieuws van ‘vrienden’ de voorkeur heeft boven nieuws van bestaande media-instituten, die aanleverende vrienden zijn voor het nieuws wel aangewezen op die instituten, aldus Bardoel. “Het zijn wat dat betreft veranderingen in de marge.”

Het ‘leven in de media’ vormt ook een terugkerend probleem voor de Raad voor de Journalistiek, bleek uit de bijdrage van secretaris Daphne Koene. Sinds 2001 heeft de raad 49 uitspraken gedaan over media-uitingen via internet, zo’n tien procent van het jaarlijkse aantal. De helft daarvan betreft sites van print- en audiovisuele media, de andere helft pure online media. Over uitingen via Twitter heeft de raad tweemaal een oordeel geveld. Hierbij moet de raad, aldus Koene, voordurend de afweging maken of het een journalistieke gedraging betreft of een uiting van persoonlijke aard is. Hoe meer we leven ‘in de media’, hoe lastiger dat kan worden.

In hoeverre zijn klassieke morele standaarden nog houdbaar in dit tijdperk van leven in de media, vroeg Evers zich af. Aan de ene kant zijn vragen te stellen bij het gebruik van balkjes voor de ogen van verdachten en initialen, aan de andere kant kan de praktijk van internet nauwelijks maatgevend zijn. Neem bijvoorbeeld de online reacties op bijdragen van de voormalige Volkskrant-ombudsman Thom Meens. Dan kan men inderdaad spreken van het internet als ‘afvoerputje van de beschaving’, aldus Evers. “En dan hebben we het nog over een nette krant”. De scheldpartijen en niet ter zake doende reacties op journalistieke bijdragen zijn trouwens geen typisch Nederlands verschijnsel. Ook El Pais heeft er bijvoorbeeld last van.

Elk medium moet zich volgens Evers herbezinnen op de morele standaarden. Hoe gaat men om met privacybescherming, betrouwbaarheid en zorgvuldigheid als ook journalisten leven ‘in de media’? ‘Publish now, check later’ kan het antwoord niet zijn. Het publiek heeft in ieder geval recht om te weten hoe media werken, aldus Evers. Transparantie dus. Een eerste stap kan zijn dat media bijvoorbeeld verwijzen naar hun commitment aan de Raad voor de Journalistiek, waarvan Evers sinds kort deel uitmaakt.

Concrete oplossingen waren er niet, deze middag in villa De Vier Jaargetijden in de Tilburgse binnenstad. Maar dat had ook niemand verwacht. Media-ethiek is altijd werk in uitvoering. Op de redacties zullen journalisten nog vele ‘Huub Eversjes’ tegenkomen.

Bij het afscheid van Evers als lector en hoofddocent media-ethiek werd ‘Kan dat zomaar?’ gepresenteerd, een boekje over ethische kwesties in de journalistiek. Lees hier een recensie.

Nog geen reactie — begin de discussie!