Over ethiek in welk vak dan ook zijn al vele boeken geschreven en seminars gevuld. Ook de beroepsvereniging voor tekstschrijvers Tekstnet wijdde er op 7 september jongstleden een workshop aan. In de romantische, Rotterdamse locatie Hotel New York boog een twintigtal ‘taalarbeiders’ zich over dit fenomeen. Volgens inleider Monique Janssens hebben tekstschrijvers het niet makkelijk vergeleken met journalisten. Die beschikken ten minste nog over journalistieke codes. Voor tekstschrijvers bestaan die niet. Terwijl ze toch regelmatig met ethische dilemma’s te maken krijgen. Mag je bijvoorbeeld producten en diensten aanprijzen, waar je als brave tekstschrijver eigenlijk weinig notie van hebt?

Zie hier het probleem in een notendop. Gelukkig geeft Janssens als journaliste, auteur en afgestudeerd filosofe handvatten om zulke kwesties aan te pakken. Ze omschrijft ethiek als de filosofie van goed en kwaad. In sneltreinvaart stipt ze aansluitend Aristoles’ deugdethiek en Kants categorisch imperatief aan, de basis van de plichtsethiek. Anders gezegd: handel zó, dat de regel die je hanteert als algemene regel voor iedereen zou kunnen gelden. Als liegen mag, dan kan je niemand meer geloven en zou liegen of waarheid spreken betekenisloos worden.

Discutabele producten aanprijzen

Na haar inleiding bespreken alle aanwezigen in kleine groepjes aan de hand van het zogeheten Markkula Ethisch Beslismodel waar men in de dagelijkse tekstschrijfpraktijk mee te maken heeft. De cases liggen voor het opscheppen. Mag je als tekstschrijver een pilletje tegen rimpels aanprijzen, terwijl je aan je water voelt, dat zoiets niet kan kloppen? En hoe te handelen in het geval van een bank? Is het geoorloofd complexe financiële producten aan te bevelen, als je geen idee hebt hoe die straks daadwerkelijk voor mensen uitpakken? Bedenk dat de gefailleerde DSB indertijd nota bene over een door de Nederlandse Bank verstrekte bankvergunning beschikte! Wijsheid achteraf doet menig tekstschrijver huiveren. Werkte hij daar aan mee? Maar ja, ‘brood-op-de-plank’ en ‘de-kachel-moet-roken’. Je mag er toch op vertrouwen, dat iemand die een hypotheek nodig heeft zich terdege informeert!

Het mooie van het Markkula Ethisch Beslismodel (MEB) is dat het de tekstschrijver in ieder geval een beetje helpt. Het doet recht aan vele ethische theorieën; verschillende invalshoeken worden beschouwd en bij elkaar gebracht. Dat resulteert in één conclusie. Dat is meteen de makke van het model. Het antwoord op de vraag welke keuzemogelijkheid de beste is (na alle overwegingen op een rij te hebben gezet), zal altijd wel twijfel, discussie en onenigheid oproepen. De vraag een bankfolder over beleggen te schrijven kan toch positief door een tekstschrijver beantwoord worden. Hij hoeft niet alle implicaties van het product te doorgronden om te overwegen ‘als ik het doe, kan ik door mijn taalgebruik de klant in spe in ieder geval nog enigszins voor een misstap behoeden’. Met andere woorden, modellen en dus ook het MEB, verhelderen discussies en leggen heikele punten bloot. Maar men wordt er nooit volledig door uit de brand geholpen.

Journalistieke codes

Eén van de zelfstandige tekstschrijvers die al langer het vak uitoefent, verzucht steeds meer moeite met opdrachtgevers te krijgen. Het mooi en helder verwoorden geeft zeker arbeidsplezier. Maar het besef dat (mede) dankzij jouw vlotte tekst mensen worden overgehaald iets te kopen of doen, wat ze beter hadden kunnen nalaten, is niet prettig. “Tijd voor je eigen boek”, merkt een collega cynisch op.

Nee, dan journalisten, die boffen! Zij beschikken over geïnstitutionaliseerde ethische codes. De maatschappij floreert dankzij hun onbaatzuchtige informatie aan burgers. Een goed geïnformeerde burgerij die vervolgens maximaal profiteert van een vrije uitwisseling van ideeën. De tekstschrijver daarentegen worstelt met vrije nieuwsgaring en de verantwoordelijkheid het geschrevene waarheidsgetrouw, onafhankelijk, fair en met open vizier te brengen. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat journalisten daardoor niet meer hoeven dubben over lastige ethische dilemma’s in de weerbarstige dagelijkse praktijk. Ook zij zouden wellicht hun voordeel kunnen doen met een soortgelijke workshop over ethiek.

Al 4 reacties — discussieer mee!