Begin december verschenen twee boeken van de hand van Karel van den Berg over creativiteit in de journalistiek. Ze bevatten de resultaten van een onderzoek dat Van den Berg eind 2009 met steun van het Stimuleringsfonds voor de Pers startte. Jerry Vermanen, initiatiefnemer van Regiohack, las beide boeken en deed er zijn voordeel mee.

Elke redactie heeft er een: een collega die je boeken opdringt. “Hier, dit is interessant! Volgens mij moet iedereen dit lezen.” Soms tot vervelens toe, maar met goede bedoelingen. En ja, ik geef toe, ik ben die persoon op mijn redactie.

De laatste keer dat ik dit gedrag vertoonde was met ‘In The Plex’ van Stephen Levy, de biografie van het Google. Ik heb dat boek tot vervelens toe genoemd in discussies over internet. “Weet je waar ze écht goed over gebruikers nadenken? Google. Heb je toevallig dat boek gelezen?”, waarna ik voorstel om de dag erna een exemplaar mee te nemen.

Diezelfde neiging gaat de aankomende weken weer opspelen met het boek van Karel van den Berg. Of liever gezegd, twee boeken: ‘Nieuws Dat Verzin Je Niet’ en ‘Bedenk Eens Wat Nieuws’. Respectievelijk een manifest en handboek voor creativiteit in de journalistiek. Want dat hebben we hard nodig, aldus Van den Berg.

“Dit is hét moment voor innovatie”, vertelt Van den Berg in een telefonische toelichting. “Het vergt enorm veel creativiteit om een businessmodel te bedenken. En daarnaast is creativiteit een belangrijke onderscheidende factor. In een tijd waarin media steeds meer op elkaar gaan lijken, is het belangrijk om jezelf onderscheidend te maken.”

Positief over de journalistiek

Van den Berg heeft de afgelopen twee jaar – naar eigen zeggen – ruim 150 interviews met journalisten gehouden om erachter te komen hoe je creatief over journalistiek nadenkt. Het zijn geen zure boekjes over hoe slecht het met ons vak gaat, hoewel hij regelmatig uit ‘Flat Earth News’ van Nick Davies put.

Nee, Van den Berg is enorm positief over de journalistiek. Juist in deze tijdens kun je je onderscheiden met goede ideeën. Niet probleemdenken, maar kansdenken. Iets wat hijzelf het verschil tussen ‘yes, we can’ en ‘yes, weekend’ noemt.

Nieuwsredacties zijn teveel bezig met denkpatronen, vindt Van den Berg. Hij hekelt de collega die ideeën van anderen tijdens een redactievergadering afschiet met: “Luister, ik zit al jaren in de journalistiek, en…” Het zijn dooddoeners die creativiteit in de weg staan. Te vaak daar aan toegeven en je verliest het vermogen om jezelf te verrassen met een goed idee. Het manifest en het handboek geven een aantal richtlijnen en handreikingen om deze dooddoeners te voorkomen.

Denkpatronen

Voor wie is dit boek dan eigenlijk bedoeld? Voor de creatieveling die dreigt vast te roesten of de nukkige journalist die te vaak ‘ja, maar’ zegt? Van den Berg: “Iedereen heeft denkpatronen. Ik zeg, nieuws gebeurt met een gebeurtenis, journalistiek met een idee. En je kunt ideeën snel over het hoofd zien door denkpatronen.”

In het handboek leer je de denkpatronen dan ook te herkennen. Maar – en dat is erg belangrijk – denkpatronen zijn ook hard nodig om efficiënt te werken. Van den Berg manoeuvreert zich dus door deze twee werelden, zoekt naar de handvatten om goede ideeën te ontwikkelen en heeft die op papier gezet.

Dat handboek is dus geschikt als je voelt dat je ‘iets’ wilt veranderen, maar je weet niet hoe. Ben je band dat je jezelf in de weg zit? Van den Berg loopt je door het proces van ideeontwikkeling. Wil je meer verweer tegen dooddoeners en vooroordelen? Ook daar zijn hoofdstukken voor. Of je er iets mee doet, ligt uiteraard aan jezelf.

Plat gezegd: Je kloten op het hakblok durven leggen omdat je een goed idee hebt. Elke schrijver die dat aanmoedigt, krijgt van mij pluspunten.

Van den Berg schreef op DNR een interessant pleidooi voor commercieel modern en creatief denken. Het artikel maakte veel reacties los. Wat is de essentie van journalistiek? Hoe sterk drukt de economie een stempel op dat verhaal? Moet journalistiek een publiek goed worden, als dat het al niet is? Zelfs als je het niet eens bent met het betoog, word je gedwongen om journalistiek door een niet-routinematige bril te bekijken.

Strenge definitie van journalistiek

Waar ik wel problemen mee heb, is dat Van den Berg zelf enorm sterk vasthoudt aan een strenge definitie van journalistiek. Volgens mij heeft een uitgever dankzij internet meer taken dan ‘nieuws maken’. ‘Informatie leveren’ is ook een belangrijke taak geworden, zonder dat het een label ‘journalistiek’ meekrijgt. Denk aan GeenStijl, Marktplaats en Dichtbij.

Zijn vertrekpunt om ‘zoveel mogelijk burgers zo goed mogelijk [te] informeren, door wat belangrijk is interessant en relevant te maken’ lijkt me interessanter, omdat je dan opties openhoudt om ook buiten de gebruikelijke journalistieke kaders te denken. Van den Berg wil echter de journalistiek innoveren. Daarbij maakt hij de vergelijking met een telefoon die na jaren innovatie brood kan bakken. Handig, maar het is geen telefoon meer. “En de journalistiek moet blijven bestaan. Daar sta ik voor”, zegt Van den Berg.

Ik vind het jammer dat de deur buiten de journalistiek wordt dichtgegooid, omdat daar momenteel ontzettend veel innovatie plaatsvindt. Bart Brouwers wordt in ‘Bedenk Eens Wat Nieuws’ bijvoorbeeld verweten de journalistieke kernvoorwaarden te verlaten met het hyperlokale platform Dichtbij. En dat terwijl het volgens Brouwers niet uitmaakt of je het journalistiek noemt.

Volgens mij blokkeer je met die houding juist enorm veel ideeën waar een uitgever zijn voordeel mee kan doen. Valt jouw idee onder de noemer ‘journalistiek’? Vooral op die manier oppakken en kritisch benaderen. Gefeliciteerd, je hebt de journalistiek vooruit geholpen! Maar is het iets wat daar buiten valt, maar alsnog interessant? Tja, waarom zou je dat niet doen als het bij jouw uitgever een plek kan krijgen?

Maar naast dit discussiepunt voelen de boeken als een enorme ruggensteun voor creatieve journalisten. Ik heb zelf een structuur in mijn denken ontdekt en flink wat verweer voor dooddoeners opgedaan. Ik heb mijzelf weerbaarder gemaakt voor de nukkige collega die een potentieel goed idee de grond in wil boren. En ach, wie weet leen ik diezelfde persoon wel deze boeken uit. Kan geen kwaad.

Bedenk eens wat nieuws. Handboek voor journalistieke ideeontwikkeling

Karel van den Berg

€26,95

Bestel direct

Kopers van het boek ‘Bedenk Eens Wat Nieuws’ kunnen het manifest ‘Nieuws Dat Verzin Je Niet’ gratis  downloaden. Het manifest kan ook afzonderlijk worden gekocht.

Dit artikel is tot stand gekomen dankzij samenwerking met Persinnovatie.nl.

Jerry Vermanen

Redacteur

Jerry Vermanen werkt als datajournalist bij KRONCRV.
Profiel-pagina
Al 4 reacties — discussieer mee!