Hebt u laatst Job Cohen gezien toen hij te gast was bij Paul de Leeuw. Of Henk Bleker? Of Gerdi Verbeet? Of Jetta Klijnsma? Afgezien van de politieke kleur van de gasten, lijkt het duidelijk dat politici graag te gast zijn bij Paul (!) of soortgelijke vermakelijke programma’s. Wat zijn uw gedachtes als u een politicus bij Paul of één van zijn collega’s in de entertainmentindustrie ziet? Worden uw oordelen over de politiek of politici hierdoor positiever? Of raakt u hierdoor juist minder goed gestemd over politici en het werk dat zij verrichten?

Het is een recente ontwikkeling dat politici te zien zijn in zulke entertainende programma’s. De reden hiervoor is dat, aan de ene kant, omroepen en zenders geloven met de combinatie van informatie en entertainment, infotainment, een interessante en vooral aantrekkelijke invulling te kunnen geven aan de programmering. Aan de andere kant is ook de bereidwilligheid van politici om mee te werken aan vermaak toegenomen. De heren en dames politici weten dat ze in dergelijke programma’s vanuit een persoonlijke invalshoek worden benaderd, zonder al te veel kritische vragen. Bovendien zijn kijkers van talkshows degene met de minste interesse in de politiek en daardoor het makkelijkste te overtuigen.

In de Verenigde Staten is het al langer gebruikelijk dat presidentskandidaten in aanloop naar de verkiezingen zoveel mogelijk talkshows langsgaan. Zo blijkt uit het talrijke aantal spotprents, dat Barack Obama de overwinning in 2008 eigenlijk niet te danken had aan zijn standpunten, maar toch vooral aan de ruimte en steun die Oprah Winfrey hem gaf in zijn verkiezingsstrijd.

Politici in koffieprogramma’s

Ondanks dat het talkshowgenre hier in Nederland niet zo populair is als in Amerika, lopen politici in verkiezingstijd toch warm om even ‘het volk’ toe te spreken via zulke programma’s. Koffietijd van RTL4 had in de dagen voorafgaand aan de Provinciale Statenverkiezingen Sabine Uitslag, Job Cohen, Emile Roemer, en zelfs de nogal mediaschuwe Geert Wilders op de koffie.

In dezelfde periode schoven Marlies Veldhuijzen van Santen, Job Cohen, Alexander Pechtold, Elco Brinkman (overigens aangekondigd als VVD-politicus) gezellig aan bij KoffieMax op Nederland 1.

Experiment

Nu beklijft de vraag of dit een goede democratische ontwikkeling is en het mensen meer bij de politiek betrekt, of dat mensen door het verschijnen van politici in zulke apolitieke programma’s juist zullen afhaken bij het democratische proces.

Deze vraag werd onderzocht in het voorjaar van 2011 met een experiment waaraan 273 mensen deelnamen. Deze mensen werden willekeurig toegewezen aan drie groepen: twee daarvan zagen een video van ongeveer 6 minuten en de andere groep zag geen video. Eén groep kreeg een gedeelte van een aflevering van KoffieMax te zien, waarin Elco Brinkman (van het CDA…) te gast was.

De andere groep kreeg een video te zien met een gedeelte van AltijdWat, een serieuze actualiteitenrubriek waarin Elco Brinkman ook werd geïnterviewd. In beide programma’s werden grotendeels dezelfde onderwerpen besproken, namelijk waarom hij nog steeds in de politiek actief wil blijven. Echter vanwege de verschillende genres waartoe deze programma’s behoren werd dit logischerwijs vanuit een andere invalshoek benaderd: persoonlijk en familiair in KoffieMax, tegenover kritisch en serieus in AltijdWat.

Na afloop van de video beantwoordden de respondenten een aantal vragen waarmee hun niveau van politiek cynisme gemeten kon worden. Geloofden mensen bijvoorbeeld dat politici bekwaam zijn, vooral in de politiek zitten omdat ze vriendjes zijn met andere politici en om hun eigen belangen te verdedigen, of betrouwbaar zijn, belastinggeld verspillen, of het contact met de maatschappij hebben verloren?

Cynisme hangt af van politieke kennis

Een eerste blik op de resultaten van het onderzoek, wekte de illusie dat het niet veel uitmaakt welke video zij zagen voor hoe cynisch mensen zijn ten opzichte van de politiek. Over het algemeen waren de mensen die KoffieMax zagen even cynisch als degenen die AltijdWat zagen.

Uit eerder onderzoek was echter gebleken dat mensen verschillend reageren op politieke berichtgeving naarmate ze meer of minder politieke kennis hadden. Dit was ook het geval in deze studie. De mensen die veel politieke kennis hadden waren het meest cynisch na het zien van de gezellige talkshow KoffieMax, terwijl zij minder cynisch waren na het zien van het serieuze AltijdWat. Voor de mensen met weinig politieke kennis, gebeurde juist het tegenovergestelde. Mensen die weinig wisten van de politiek waren het minste cynisch na het zien van KoffieMax en juist cynischer na AltijdWat.

Verklaringen

De mogelijke verklaring is dat mensen met meer dan gemiddelde politieke kennis, het plotseling opduiken in talkshows van politici beschouwen als niets meer dan ordinaire campagnetrucs. Dit terwijl de mensen met minder politieke kennis het mogelijk juist fijn vinden dat een politicus eindelijk eens in ‘gewone mensentaal’ spreekt.

Voor het bekijken van AltijdWat kan eenzelfde logische argumentatie worden gevolgd. De mensen met relatief weinig politieke kennis vinden het waarschijnlijk lastig te begrijpen en hebben mogelijk het gevoel dat de politicus ver van hen afstaat, terwijl degenen die meer van politieke zaken weten het goed en belangrijk vinden wanneer een politicus dieper op de zaken ingaat en verantwoording aflegt.

Door politici, journalisten en wetenschappers wordt vaak geklaagd over de vermakelijke en niet serieuze manier waarop sommige media met politieke onderwerpen omgaan en dat politici zichzelf hiermee inlaten. Dit onderzoek toont echter aan dat het combineren van informatie over politieke zaken en entertainment, niet per definitie kwalijke gevolgen heeft voor de democratie.

Hoewel mensen met veel politieke kennis cynischer werden door het kijken naar KoffieMax met Elco Brinkman, gebeurde juist het tegenovergestelde bij de mensen met minder politieke kennis. Hiermee lijken optredens van politici in talkshows zelfs een overbruggende functie te kunnen vervullen in de maatschappij, aangezien ze de mensen met de minste betrokkenheid dichter bij de mensen met meer politieke betrokkenheid kunnen brengen en zo de democratische ongelijkheid tenminste enigszins te kunnen terugdringen.

Boukes, M., & Boomgaarden, H. (2012). Politicians appaering in talk shows and political cynism: An experimental study of the effects of infotainment.Etmaal van de communicatiewetenschap. Leuven, 9-10 February 2012.

Presentatie_MarkBoukes_Etmaal2012

Nog geen reactie — begin de discussie!