Enkele ‘believers’ predikten een glorieuze toekomst voor datajournalistiek, maar eerst moesten nog heel wat hindernissen genomen worden. Langzaamaan begint het genre in Nederland nu echter op te bloeien. 

Het was één van de meest opmerkelijke journalistieke vacatures van het jaar: de zoektocht van de toenmalige NU-hoofdredacteur Laurens Verhagen naar een ‘nerd met vijf poten’ in 2011. In Jelle Kamsma vond hij een geschikte kandidaat, waarmee NU.nl de eerste full-time datajournalist in Nederland in dienst nam.

“Maar weinig mensen hadden een beeld bij wat het was”, aldus Verhagen. “Veel redacteuren dachten dat het vooral om mooie plaatjes ging. Infographics, zoals je die ook in een geprint magazine terugvindt. Terwijl het interessante aan datajournalistiek juist is dat je zelf data verzamelt en daar nieuws uit haalt.”

Want daar ligt volgens Verhagen de grote kracht van de datajournalist. “Je kunt met relatief weinig mankracht hele interessante informatie opduiken. Het is een prachtige vorm van onderzoeksjournalistiek die hele onderscheidende artikelen kan opleveren. En vooral dat laatste wordt steeds belangrijker.”

Flinke hobbels
Het eerste jaar van Jelle Kamsma als datajournalist kende flinke hobbels. Een nieuwe functie, het opbouwen van een netwerk, het uitzoeken van verschillende analyse- en visualisatiegereedschappen. Kamsma werd direct in het diepe gegooid. “Het eerste probleem dat ik tegenkwam is dat er geen mensen zijn die vaardig zijn in datajournalistiek en je dingen kunnen leren”, aldus de datajournalist. “Ik begon echt op nul en moest alles zelf uitvogelen.”

De visualisaties die Kamsma maakte moesten op alle platforms werken: in verouderde browsers, maar ook op mobiele apparaten. Redactioneel gezien moest de datajournalist ook flink wat ervaring opdoen. Voor zijn aanstelling had hij enkel een stage van vier maanden bij het ANP afgerond. “Dat werpt heel veel hindernissen op. De eerste 4 maanden ben ik daar heel druk mee bezig geweest.”

Hoe ingewikkeld is het om vanaf dat nulpunt te beginnen? “Als ik tegen een technisch probleem aanloop, vind ik het ontzettend leuk om daar een oplossing voor te vinden. Nu ik op het afgelopen jaar terugkijk, ben ik daar veel tijd aan kwijt geweest. Ik had toch liever meer verhalen geschreven die meer impact maakten.”

Volgens Kamsma staat de datajournalistiek in Nederland nog steeds aan het begin. “En ik denk dat we over vijf jaar niet meer over datajournalistiek praten, maar dat het dan als onderzoeksjournalistiek wordt beschouwd. Voor mij is het vooral een verzameling vaardigheden. Met name hoe je met getallen en spreadsheets omgaat.”

Televisie, regionaal en politiek
Vanaf dat moment kwamen meer nieuwsorganisaties in beweging op datajournalistiek gebied. Nieuwe projecten zagen het levenslicht en en datajournalisten konden plotseling een baan vinden.

VPRO was al een tijd flink bezig met een groot project, namelijk Nederland van Boven. Naar Brits voorbeeld wilde de publieke omroep een eigen versie van het programma Britain from Above. Datajournalist Frédérik Ruys werd tijdelijk aangenomen en op 6 december 2011 was de eerste aflevering van de Nederlandse versie te zien. Een kijkcijferkanon: bijna 1,2 miljoen mensen stemden af op Nederland 1. Volgens Ruys is het programma ‘de ijsbreker voor de datajournalistiek’.

Ook op regionaal niveau wordt datajournalistiek bedreven. Tijdens het evenement RegioHack worden journalisten, programeurs en studenten bij elkaar gebracht om datajournalistiek te ontdekken en bedrijven. De 30-urige hackathon wordt door de Stentor en TC Tubantia georganiseerd.

“Datajournalistiek is belangrijk omdat betrouwbare journalistiek gegrondvest is op feiten’, aldus Tubantia-hoofdredacteur André Vis. “Het is in de regio extra belangrijk, omdat alles wat je schrijft zo direct de mensen raakt.” De eerste editie van RegioHack vond plaats op 10 en 11 november 2011. Een tweede hackathon wordt voorbereid.

Vanuit het Stimuleringsfonds voor de Pers worden vier datajournalistieke projecten gesubsidieerd: RTL Nieuws Facts (€ 92.500,-), Stichting Het Nieuwe Stemmen ( € 75.000,-), Sargasso (€ 84.471,-) en ‘Wat zeggen ze nou eigenlijk’ van Lobas Media (€ 129.793,-).

RTL Nieuws ontwikkelt momenteel een dataportaal, waarbij journalisten en burgers data kunnen delen en ontdekken. De resultaten hiervan worden via internet, televisie en mobiele applicaties gepresenteerd. Datajournalist Jelle Kamsma werkt sinds 12 maart bij de onderzoeksredactie van RTL Nieuws om mee te werken aan dit project. RTL verwacht dat de datawebsite eind 2012/begin 2013 online is.

Het Nieuwe Stemmen is een organisatie die politieke data verzamelt, inzichtelijk maakt en aanbiedt aan andere partijen. Deze stichting is gefuseerd met Hack de Overheid, een organisatie die hetzelfde doel voor ogen had. Regelmatig worden evenementen zoals Hack de Overheid georganiseerd om journalisten en programmeurs bij elkaar te brengen. Ook zijn projecten als Wie Kies Jij? en Wat Stemt Mijn Raad? afgerond. Het doel is uiteindelijk om alle data en de achterliggende code open source aan te bieden.

Het Nieuwe Stemmen werkt op zijn beurt weer samen met weblog Sargasso. Sargasso richt zich qua datajournalistiek voornamelijk op politieke besluitvorming. Laura Wismans is de datajournalist binnen dat project. Onlangs organiseerden Sargasso en het ANP een hackdag over armoede. Daarnaast doet Sargasso nog een aantal overige kleinere projecten, zoals camera’s in de openbare ruimte samen met RTL Nieuws.

Ten slotte stichting Lobas Media, dat zich met het project ‘Wat zeggen ze nou eigenlijk’ voornamelijk op datavisualisatie richt. Via een nog te ontwikkelen tool ‘Wat vind ik ervan’ wordt het publieke debat in Nederland gevisualiseerd. Journalisten kunnen daarmee standpunten en citaten van internet plukken en visueel ordenen. Het resultaat van zo’n mindmap-achtige sessie kun je vervolgens ook in de krant of de website publiceren. De stichting hoopt na de zomer een bèta-versie van de tool te lanceren.

Bovenstaande projecten lijken het grotendeels te moeten hebben van onderlinge samenwerken: gezamenlijk evenementen organiseren, delen van data en kennis uitwisselen. Datajournalistiek begint ook in Nederland op te bloeien, maar hoe ziet de toekomst eruit? En welke stappen moet dit journalistieke genre nemen om verder te kunnen doorgroeien?

In het laatste deel van deze serie: De toekomst van datajournalistiek.

_____

Deze serie is  tot stand gekomen in samenwerking met het Mediafonds en Persinnovatie.nl.  De serie is een bewerking van een artikel over datajournalistiek in 609, het magazine van het Mediafonds. De andere delen in deze serie zijn hier te vinden.

Jerry Vermanen

Redacteur

Jerry Vermanen werkt als datajournalist bij KRONCRV.
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin de discussie!