RTL Nieuws brengt meer migranten in het algemene nieuws dan het NOS Journaal. Bij het commerciële nieuwsbulletin is ‘mainstreaming diversity’, oftewel diversiteit in het algemene nieuws, beleid. “Bijvoorbeeld aan het eind van een item over een supermarktovername, komt een caissière met een hoofddoek in beeld, die vriendelijk ‘tot ziens’ zegt.  Op die manier wordt de diversiteit in de samenleving op televisie getoond”, zegt onderzoeker Jessika ter Wal van het kenniscentrum voor media en diversiteit, Mira Media.

Zij deed in het kader van het internationale MEDIVA-project onderzoek in Nederland naar de mate waarin personen van allochtone afkomst zijn terug te zien in items van het ‘prime time’ televisienieuws en in artikelen in dagbladen. Het ging hier om een steekproef van vijf weken binnenlands nieuws uit de periode november 2011-februari 2012 van RTL Nieuws, het NOS Journaal, de Volkskrant, het AD en Metro. Daarnaast interviewde Ter Wal journalisten van deze en nog eens vijf andere Nederlandse media over de rol van diversiteit bij nieuwsproductie, personeelsbeleid en training.

Afspiegeling van de samenleving

RTL Nieuws wil, volgens Ter Wal, een ‘afspiegeling van de samenleving zijn’. “Daar gaat het niet om de verschillen, maar om de overeenkomsten. Hoge benzineprijzen bijvoorbeeld. Daar heeft iedereen last van, ook migranten. RTL brengt dan zoveel mogelijk verschillende mensen in beeld. Bij de NOS gebeurt dat  minder, hoewel zij uiteraard ook die afspiegeling zoeken.”

Ook bij het vinden van de uitzondering – zoals experts van een andere etniciteit – doet RTL Nieuws het beter dan het journaal van de publieke omroep. Ter Wal: “Nadat prins Friso onder een lawine was terecht gekomen, interviewde RTL Nieuws een jonge Zuid-Amerikaanse specialist uit Groningen, en niet de zoveelste witte man van in de vijftig uit de Randstad.”

RTL Nieuws is positiever

RTL Nieuws bericht bovendien positiever dan de NOS over migranten. Daarbij bracht het programma ook meer kritiek in beeld op de regering, bijvoorbeeld  Europese reacties op Nederlandse voorstellen voor aanscherping van het asielbeleid, of reacties van de politie en de Raad van State op het voorstel tot een boerkaverbod. “RTL lijkt daarin vrijer dan de NOS.  De NOS lijkt gevoeliger voor de binnenlandse politieke agenda en beweegt zich meer binnen het krachtenveld van institutionele actoren, zoals het kabinet en de Tweede Kamer”, vertelt Ter Wal.

“De NOS zoekt wel naar diversiteit; er wordt ook geïnvesteerd in bewustwording en training, maar in ons onderzoek zagen we dat niet terug in de inhoud. Bij de NOS werd in de periode van onderzoek veel minder gezocht naar diverse bronnen voor interviews of items waarin vanuit een ander perspectief naar migranten werd gekeken. Als we naar de cijfers kijken ligt de NOS qua percentages negatief nieuws en negatieve rollen voor migranten dichter bij het AD, en doen de andere onderzochte media het beter. Opmerkelijk is dat RTL geen diversiteitsbeleid heeft, maar toch beter scoorde op de inhoud.”

Bij de commerciëlen zien we met name bij human interest en lifestyleverhalen diversiteit in de interviews en reportages. Daar verschijnen migranten die actief zijn in positieve zin, bijvoorbeeld “vrouwen die strijden tegen (de gevolgen van) kindermishandeling of een professor die een programma opzet om obesitas onder de aandacht te brengen”.

Maar ook bij RTL is niet alles perfect. “Bij hardere nieuwsonderwerpen waar migranten een negatieve rol in hebben, vervalt RTL Nieuws ook in meer eenzijdige berichtgeving met gebruik van overwegend institutionele bronnen. Bijvoorbeeld RTL Nieuws citeerde in een item over problemen in het Utrechtse Terwijde gemeente en politie, en bracht daarnaast beelden van de buurt, zonder interviews onder buurtbewoners. Overigens zonder de etnische afkomst van de overlastveroorzakers te noemen.”

In het algemeen kwamen bij zowel RTL als NOS redelijk vaak migranten aan het woord als items specifiek over migrantenonderwerpen gaan, namelijk in de helft van de onderzochte items.

Migranten in de krant

Bij de kranten is duidelijk het verschil te zien tussen de Volkskrant, het AD en Metro. “In de Volkskrant werden in de onderzochte periode vaker migranten geciteerd, en zij kwamen ook vaker positief in het nieuws. Er is in die krant meer ruimte voor achtergronden, er is een verslaggever die op het onderwerp gespecialiseerd is en die een eigen netwerk heeft”, vertelt onderzoekster Ter Wal. “De Volkskrant combineerde nieuws uit institutionele bronnen met interviews uit de praktijk, en signaleerde ook zelf onderwerpen met eigen reportages.”

In het AD is veel meer aandacht voor kort nieuws waarbij migranten negatief in beeld komen als veroorzakers van problemen die moeten worden aangepakt, zoals schooluitval, overlast, mensenhandel, en huisvesting. Hierin wordt ook rustig gesproken over ‘Marokkaanse jeugdbendes die de buurt terroriseren’. Het gaat bovendien vaak over migranten en er wordt niet vaak met hen gesproken. Een onderwerp als het Polenmeldpunt van de Partij voor de Vrijheid (PVV) van Geert Wilders kreeg bijvoorbeeld veel aandacht in het AD. “Dat is ook te merken aan discussies in de brievenrubriek op de opiniepagina van de krant.”

Bij zowel AD als Metro is er meer ruimte voor emotie. Een school die actie voert tegen de uitzetting van de Afghaanse conciërge en zijn gezin bijvoorbeeld komt daar op de voorpagina met foto. De gratis krant Metro is vergeleken met het AD dan net weer anders, blijkt uit het Mediva-onderzoek, en lijkt in dat opzicht meer op RTL. “Diversiteit is veel zichtbaarder in die krant, vooral in mainstream nieuws, zoals cultuur, mode en onderwijs. De verschillende groepen staan ook vaker op de foto in Metro. Bovendien is de migrant actief in beeld. In de onderzochte periode werden ze niet in een slachtofferrol geplaatst, maar Metro liet zien dat ze actief deelnemen aan de samenleving. Dat was overigens ook zo voor het brengen van kort negatief nieuws”, zegt Ter Wal.

Niet bewust

Uit de interviews die ter Wal voerde, bleek dat Metro en RTL menen dat ze niet bewust bezig zijn met diversiteitsrichtlijnen en –beleid voor hun redactie. “Maar in de inhoud  zie je dat ze wel degelijk rekening mee houden met diversiteit”, zegt de onderzoekster. “NOS daarentegen werkt aan het uitbreiden van netwerken en expertises binnen de bestaande redactie, maar had in de praktijk minder diversiteit in mainstream nieuws en had relatief meer aandacht voor negatief nieuws in de onderzochte periode.”

Tot slot bleek uit het onderzoek dat Nederland het eigenlijk helemaal niet zo slecht doet ten opzichte van de andere vijf landen die aan deze pilot meededen. Hoewel niet elk land zich met Nederland laat vergelijken, blijkt wel dat er hier meer ruimte is voor ‘migranten’ in het nieuws om te worden geciteerd. Dat geldt zelfs ten opzichte van het Verenigd Koninkrijk, waar deze bronnen met name in de pers en in het algemene nieuws minder vaak aan het woord kwamen. De Britse media waren ten opzichte van hun Nederlandse tegenhangers vaker positief of neutraal in het nieuws dat zij brachten over migranten, en zij hadden ook minder vaak nieuws over migranten die anderen of zichzelf schade toebrachten.  In Italië, Griekenland, Polen en Ierland werd veel minder vaak over onderwerpen met migranten bericht.

Dat in de helft van de betreffende Nederlandse televisie-items migranten aan het woord kwamen, is volgens Ter Wal ‘vrij positief’. “Het percentage artikelen en items dat over migranten gaat op het totale nieuws, is voor Nederland vrij constant als je kijkt naar eerdere onderzoeken. Mainstreaming diversity in de inhoud bij RTL en Metro is een nieuw gegeven. Maar met alleen meer stemmen in het nieuws kom je er natuurlijk niet. Het gaat ook om een balans in de inhoud en aandacht voor positief nieuws waarin de groepen in kwestie een actieve en niet stereotiepe rol hebben.”

Het publiek

Niet toevallig zijn RTL en Metro ook media met grotere aantallen migranten onder hun kijkers en lezers. Media in andere landen zijn minder bezig met de vertegenwoordiging van migranten in het algemene nieuws. Of de andere media, naast RTL en Metro, hier ook in mee willen gaan, hangt af van het publiek waar ze op afstemmen. “We zien in alle onderzochte landen dat journalisten zich graag beroepen op waarden van journalistieke onafhankelijkheid, objectiviteit, en kwaliteit en met name in dagbladen de inhoud ook afstemmen op de lezers. Feit blijft dat dit publiek over een aantal jaren niet meer hetzelfde zal zijn en dat media dus gedwongen zullen worden na te blijven denken over hoe zij diversiteit willen brengen in het nieuws.”

Het onderzoek biedt naast de resultaten van de pilot een instrument dat media en mediagebruikers in verschillende landen kunnen toepassen om de mate van diversiteit in nieuwsproductie, nieuwsinhoud, personeelsbeleid en training te beoordelen.

De resultaten en fact sheets van het internationale onderzoek ‘Media for Diversity and Migrant Integration’ (MEDIVA) en verslagen van de workshops waar over deze onderwerpen is gedebatteerd, zijn te vinden op: http://mediva.eui.eu. De Nederlandse gegevens zijn te raadplegen in deze pdf.

Perdiep Ramesar schreef dit artikel als liaison journalist vanuit Mira Media voor het internationale Mediva-project, waaraan hij op persoonlijke titel aan is verbonden.

Al 2 reacties — discussieer mee!