Over journalistiek en de media wordt veel geklaagd. Soms terecht, soms ten onrechte. Veel serieuze klachten worden in der minne afgedaan, met een ingezonden brief, een vriendelijk telefoontje van een hoofdredacteur, of onder dreiging van een advocaat. Zo’n honderd mensen per jaar komen met hun klacht bij de rechter – dat kost hen geld -, een iets kleiner aantal klaagt bij de Raad voor de Journalistiek – dat is gratis.

“Vergis je niet,” zei Kees Boonman, bestuurslid van de Raad voor de Journalistiek, een paar maanden geleden nog tegen NRC Handelsblad, “als de journalistiek vandaag de Raad opheft, staat de Tweede Kamer morgen klaar met een eigen waakhond om de pers in te tomen. De nationale ombudsman staat al te popelen om onze taak over te nemen.”

Toch zal het aantal klachten bij de Raad zal in 2013 sterk afnemen en zal het gezag van de Raad, altijd een kwetsbaar punt, tot onder nul gaan dalen. De opheffing is dan materieel een feit.

Wijziging in werkwijze

De oorzaak daarvan ligt in de wijzigingen in de werkwijze van de Raad die het bestuur, met Kees Boonman, dezer dagen aankondigde: alleen nog klachten in behandeling nemen tegen media die de Raad erkennen, minder juristen in de Raad en meer journalisten, vervanging van de Leidraad – een soort stijlboek zoals de NRC heeft – door simpele criteria als ‘waarheidsgetrouw en accuraat’, ‘controleerbaar en integer’.

De gevolgen laten zich raden. Tegen De Telegraaf worden verreweg de meeste klachten ingediend, de krant erkent de Raad echter niet, komt nooit opdagen, een klacht tegen De Telegraaf indienen kan dus nog alleen bij de rechter. Hetzelfde geldt voor klachten tegen HP/De Tijd, Het Parool, Elsevier enz.

Media die de Raad, ten onrechte, vaak zien als ‘opstapje naar de rechter’ dwingen klagers nu meteen naar de rechter te gaan. Media die het bont maken en tegen wie klachten worden ingediend, trekken gewoonweg hun erkenning van de Raad in, dan zijn ze van alles af.

Journalisten gaan zelf klachten behandelen

De journalisten gaan het ook voortaan vooral zelf doen, klachten behandelen. Daar zijn ze namelijk, naar eigen opvatting, heel goed in. Opvallend in een wereld waarin, bijvoorbeeld, advocaten en medici ook door journalisten worden aangevallen op hun tuchtrecht waarin HH Mr’s en HH Medici uitsluitend bezig zouden zijn hun collega’s de hand boven het hoofd te houden. Nee, daar hebben journalisten geen last van.

De juristen – leden van onder meer Hoge Raad en Raad van State – zullen de Raad moeten verlaten, het was allemaal ‘te juridisch’ en ‘te ingewikkeld’ voor de gemiddelde journalist, zo laat het bestuur van de Raad weten.

Leidraad afgeschaft

Vandaar dat de Leidraad, de fatsoenregels waar journalisten zich volgens de Raad aan moeten houden, tegelijk maar worden afgeschaft. Ze zijn niet alleen ‘te ingewikkeld’, ze zijn ook ‘te beperkend’.

Wie de uitspraken van de Raad met regelmaat leest, krabt zich nadenkend achter de oren welke muilkorvende uitspraken de Raad de laatste tijd allemaal gedaan heeft. ‘Te beperkend’, laat het even tot u doordringen; een gotspe zou oud-raadslid Ed van Thijn zeggen.

In plaats van de Leidraad gaat het gezelschap journalisten zich over andermans werk buigen aan de hand van kriteria als ‘waarheidsgetrouw en accuraat’, ‘onpartijdig en fair’, ‘controleerbaar en integer’. Wie weet wat dat in concreto betekent, mag het zeggen.

Misschien een goede suggestie voor minister Opstelten: hele wetboeken kunnen worden weggegooid en worden vervangen door kriteria als ‘controleerbaar en integer’. Dat scheelt een hoop rechters.

Al 6 reacties — discussieer mee!