De NVJ maakt zich sterk voor hogere tarieven voor freelance journalisten. Freelancer Arno van ’t Hoog schreef eerder deze week op DNR dat het niet realistisch is om nieuwsorganisaties op te roepen om freelancers beter te betalen, aangezien de rendementen van nieuwsbedrijven onder druk staan. NVJ-secretaris Rosa Garcia López dient hem in een brief van repliek.

Beste Arno,

Ik deel je analyse vrijwel volledig. Het klopt: er zijn te veel (freelance) journalisten. Jaarlijks studeren gemiddeld 600 studenten journalistiek af. Het aantal freelance journalisten neemt jaarlijks gestaag toe met ruim 300 (in totaal staan er 4712 freelance journalisten ingeschreven bij de Kamer van Koophandel).

De NVJ waarschuwt al jaren dat er te veel journalisten worden opgeleid. Zelf ga ik alle hogescholen en universiteiten langs. Daar steek ik twee verhalen af. Het ene verhaal gaat over de verzadigde freelancemarkt en het tweede verhaal gaat over ondernemerschap. Het verhaal over ondernemerschap focust zich op de boodschap dat het maar weinigen lukt om als ondernemer te overleven. Ondernemen is immers – net zoals journalistiek – een vak.

Oplossingen

Het zijn geen lekkere verhalen, maar wel realistisch. Het klopt ook dat de NVJ door morele verontwaardiging de strijd ter verbetering van de arbeidsmarktpositie van freelancers niet gaat winnen. We schreeuwen nu weliswaar van de daken dat de freelancemarkt volledig is bedorven, maar in feite stellen we hele concrete oplossingen voor.

In ons Pamflet vragen we mediaorganisaties om twee concrete zaken:

  1. Betaal freelancers twee weken na het geven van een opdracht.
  2. Betaal freelancers een volledige vergoeding, ongeacht of een stuk (integraal of verkort) wordt geplaatst na een overeenkomst.

Alleen al door deze twee ingrepen zouden freelancers geholpen zijn.

Daarnaast vragen we de politiek om in de wet te verankeren dat de NVJ meer ruimte krijgt om adviezen te geven over fatsoenlijke tarieven en percentages voor hergebruik in de sector.

Adviestarieven

De NVJ signaleert dat vooral jongeren ongewild de tarieven ondermijnen. Een net afgestudeerde journalist weet niet wat hij vragen mag voor een klus. Negen van de tien keer vraagt hij te weinig. Dit heeft tot gevolg dat jongeren de markt ‘bederven’ voor andere freelancers. De NVJ zou daarom graag adviestarieven (denk aan een tariefkaart zoals die bijvoorbeeld gebruikelijk is in Frankrijk) willen hanteren. Dit mogen wij nu niet in het kader van de Mededingingswet.

Een ander probleem is dat mediaorganisaties zelden betalen voor hergebruik van content. Dit terwijl zij verdienen aan hergebruik door één artikel of foto vaker dan één keer te gebruiken. Sanoma Media heeft in haar contracten opgenomen dat een gemaakte foto éénmaal wordt betaald en vervolgens negen maanden lang zonder extra vergoeding door alle titels (print, online en tablets) binnen het Sanoma concern mag worden gebruikt. Sanoma geeft meer dan 100 bladen en sites uit.

Ook hier weer vragen we wederom aan de politiek om in de wet te verankeren dat hergebruik moet worden betaald. Kortom, freelancers zouden al geholpen zijn als zij een volledige vergoeding voor een opdracht krijgen, een tariefkaart mogen hanteren en voor hergebruik van hun materiaal worden betaald.

Zelfstandigenaftrek afgeschaft

Zijn we er dan? Nee, nog lang niet. De overheid ervaart de toename van het aantal zzp’ers als een probleem. In 2012 telt Nederland ongeveer 800.000 zelfstandigen. Zelfstandigen zouden te veel gebruik maken van de staatskas (zelfstandigenaftrek) in plaats van bijdragen aan de socialeverzekeringspot.

Een kromme redenatie (zelfstandigen voorzien in hun eigen inkomen en maken geen gebruik van de WW of bijstand) maar wel een redenatie die tot gevolg heeft dat de zelfstandigenaftrek in 2015 wordt vervangen door een winstbox. Deze maatregel treft vooral zelfstandigen die minder dan €50.000 winst uit onderneming genereren. Geloof me, dat zijn veel zelfstandigen en het gros van de freelance journalisten.

Zo zijn er nog meer overheidsmaatregelen, zoals de vervanging van de VAR door een Webmodule, die er op wijzen dat de overheid zzp’ers als laspost ervaren. Ondanks de maatregelen van de overheid zal het aantal zelfstandigen en zeker het aantal zelfstandige (foto)journalisten verder toenemen de komend jaren. Mediaorganisaties willen verder flexibiliseren uit kosten overwegingen. Ordinair gezegd, en ik citeer de mediaorganisaties, willen ze af van de “goudomrande cao’s”. Met andere woorden, ze willen journalisten in vaste dienst het zelfde werk laten verrichten voor een lagere vergoeding en slechtere arbeidsomstandigheden (onzekerheid).

Journalistiek heeft een prijs

Wat mediaorganisaties vergeten is dat journalistiek een vak is en dat heeft zijn prijs. In 2004 – dus vier jaar voor de economische crisis – kon 30% van de freelancers niet rondkomen (bron: het onderzoek ‘Een ongewis bestaan‘ van Teunis IJdens en Harold van der Werff in opdracht van de FLA en de NVJ). Concrete cijfers over het huidige aantal freelancers die niet kunnen rondkomen zijn er niet. In 2013 gaat de NVJ hier opnieuw onderzoek naar doen.

Wel blijkt uit een enquête van de NVJ secties Freelance en NVF (700 respondenten: 2012) dat de tarieven van freelancers gemiddeld genomen in vijf jaar tijd niet zijn verhoogd. Sterker nog, tegenwoordig worden in de tarieven de onkosten verdisconteerd. Dit afgezet tegen een jaarlijkse inflatieverhoging betekent dat de tarieven fors zijn gekelderd.

Is het dan allemaal de schuld van anderen? Nee. Deze ontwikkelingen ontslaan freelancers niet om kritisch naar zichzelf en naar hun onderneming te kijken. De NVJ houdt hen voor dat zij alleen een kans maken als ze en hun toegevoegde waarde in kaart weten te brengen en deze aan de man weten te brengen. Ook stimuleert de NVJ freelancers om na te denken over hun klanten en om deels hun focus te verleggen naar commerciële opdrachten.

Natte droom

Je stelt dat de NVJ meewerkt aan de ongelijke beloning tussen journalisten in vaste dienst en freelancers. Je redenatie is als volgt: mede omdat de NVJ opkomt voor betere cao’s zou dit ten koste gaan van het freelancebudget. Het is de natte droom van elke mediaorganisaties dat journalisten in vaste dienst tegen freelancers worden uitgespeeld. Daar doet de NVJ niet aan mee.

Het klopt dat de rendementen van dagbladen kelderen. Maar het klopt ook dat mediaorganisaties zoals bijvoorbeeld Reed Elsevier (20011: winstmarge 12,66% stijging van 2%) stijgende rendementen laten zien. Ook tijdens de economische crisis. Van dergelijke mediagiganten mag je verwachten dat ze hun freelancers billijk betalen, inclusief een jaarlijkse inflatiecorrectie. Zoals je ook mag verwachten van organisaties dat ze bij laag conjunctuur met lagere rendementen genoegen nemen.

We zijn het eens dat bewustwording en gezamenlijke acties van freelancers de tarieven in beweging kunnen krijgen. Dat is het plan. Daarom wil ik je vragen om aanstaande dinsdag samen met mij en met ruim honderden andere freelancers op het Eerlijk Deel Festival op te komen voor betere tarieven. Kom je ook? Vergeet je niet aan te melden via freelance@nvj.nl.

Met vriendelijke groet,

Rosa Garcia López

Secretaris Freelancers & NVF

Al 3 reacties — discussieer mee!