Deze zomer stuurde een redacteur van Knevel en Van den Brink me een e-mail. Hij had gehoord dat ik een boek zou uitbrengen over de PVV-achterban en wilde daar misschien aandacht aan besteden. Ik stuurde het boek, had nog wat contact en werd uiteindelijk afgezegd.

Ik had geen hoge verwachtingen van dit verzoek. Mijn boek betreft een onderzoek en dat wordt in dit soort programma’s nauwelijks besproken. Achteraf hoorde ik dat de man aan wie ik mijn boek uitreikte, Hero Brinkman, dezelfde dag op de lijst van potentiële gasten had gestaan. Ook hij werd afgezegd. Het is interessant om te zien wie er die avond wel aan tafel zaten: Jack de Vries en Maurice de Hond. Ik begrijp waarom ik en Brinkman geen gast waren, maar waarom Jack de Vries? En zien we Maurice de Hond niet veel te vaak? Wat waren de overwegingen van de EO?

Gasten in Pauw en Witteman

Nu is er een boek uitgekomen wat antwoord geeft op dit soort vragen. Peter Kee, de parlementaire redacteur van het veel belangrijkere Pauw en Witteman, heeft een boek geschreven over de onderhandelingen die vooraf gaan aan optredens in deze talkshow. Kee vertelt hoe het programma te werk gaat, geeft voorbeelden van de afgelopen jaren en legt uit waarom bepaalde gasten mochten verschijnen en welke eisen gasten aan Pauw en Witteman kunnen stellen. Het levert een inkijkje op in de wereld van de talkshow.

Het is een interessant inkijkje geworden, maar toch op een andere manier dan Kee bedoelde. De inleiding gaat uitgebreid in op het feit dat Pauw en Witteman een belangrijk programma is. Kee vindt het bijzonder dat de VARA en Pauw en Witteman toestemming gaven voor dit boek. De VARA wilde in ruil voor de openheid inzicht hebben in wat hij zou schrijven. Kee zegt dat hij de grenzen heeft opgezocht. Ook hebben de in het boek genoemde politici de passages over zichzelf gelezen. Ze gaven toestemming, maar ook daarbij waren er vaak onderhandelingen nodig.

Chemie aan tafel

Deze inleiding suggereert daarmee veel gevoeligheden, spindoctoring en controversiële keuzes. Gasten moeten aan allerlei eisen voldoen, er moet exclusiviteit zijn, er moet chemie zijn aan tafel, en ga zo maar door. Maar de verhalen vallen tegen. Geert Wilders wil niet komen, Femke Halsema kreeg een exclusief afscheid, Hero Brinkman kreeg de kans de democratisering van de PVV voor te stellen en premier Balkenende werd met een video te kakken gezet.

Ik zal de relevantie van Pauw en Witteman niet betwijfelen, maar de voorbeelden in dit boek laten het omgekeerde zien van wat de auteur suggereert. Pauw en Witteman heeft vier keer per jaar een aflevering waaraan een belangrijke onderhandeling ten grondslag ligt en waarbij er vervolgens ook bredere aandacht voor het programma is omdat er echt iets nieuwswaardigs gebeurt: een bijzonder gesprek, aankondiging of nieuwsfeit. In veel van deze gevallen is er vooraf onderhandeld over de uitzending. Maar zelfs dat geldt niet altijd: de titel van het boek ‘Het briefje van Bleker’ verwijst naar een totaal ongepland moment dat het nieuws prominent haalde.

Weinig onderhandeling

In de meeste uitzendingen van Pauw en Witteman zitten gasten uit een vast rijtje (zie dit rapport), er komen onbekende gasten die geen eisen kunnen stellen, of er komen gasten die wel bekend zijn maar waarbij er ook alternatieven bestaan. In al deze gevallen wordt er weinig onderhandeld. De vaste gasten mogen toch wel komen, de rest is afhankelijk van de redactie. Met andere woorden: onderhandelingsjournalistiek is een paar keer per jaar echt belangrijk, maar verder bestaat redactiewerk bij Pauw en Witteman vooral uit het vinden van een leuke mix van gasten.

Daarmee is de stelling dat dit boek onderhandelingsjournalistiek transparant maakt zwaar overtrokken. Er staan ongetwijfeld dagelijks veel gasten op de gastenlijst, en de redactie maakt daaruit keuzes. Maar spannend is dat nauwelijks. Alleen ministers en fractievoorzitters – over wie dit boek gaat – kunnen eisen stellen en primeurs kwijt. Dat gebeurt slechts zeer incidenteel. De rest van de gasten doet hetzelfde als ik: ze werken bereidwillig mee aan de voorbereiding, geloven niet dat ze echt aan tafel zullen zitten maar komen zeker opdraven als ze die kans krijgen.

Peter Kee (2012). Het briefje van Bleker: Over intriges op het Binnenhof, politici, spindoctors en Pauw & Witteman. Atlas Contact. ISBN 9789025439620. €19,95.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. De podcast Onder Mediadoctoren ging onlangs uitgebreid in op de vraag of er bij talkshows deskundigen aan tafel zitten.

Debat
Woensdag 21 november 2012 vindt een debat plaats over het boek ‘Het briefje van Bleker’. Auteur Peter Kee vertelt hoe het er achter de schermen aan toe gaat bij Pauw & Witteman. Daarna is er discussie tussen spindoctor Kay van de Linde en mediawetenschapper Nel Ruigrok. Meer informatie is hier te vinden.

Chris Aalberts

Journalist

Chris Aalberts schrijft over politiek voor onder meer The Post Online en Noordhollands Dagblad. Hij is auteur van onder meer Palermo aan …
Profiel-pagina
Al één reactie — discussieer mee!