Vorige week organiseerde het Expertise Centrum Journalistiek een debat over de rol die de media speelden in het ontstaan van het oproer in Haren, afgelopen september. Mediawetenschapper Peter Vasterman van de Universiteit van Amsterdam presenteerde op deze bijeenkomst cijfers waaruit bleek dat de aandacht van de massamedia voor Project X Haren zorgde voor een cruciale omslag.

Welke rol speelden de media in de aanloop naar de rellen in Haren op 21 september? Als je de Facebookberichten, de tweets en het verloop van het aantal aanmeldingen bestudeert, dan valt op dat er een cruciaal omslagpunt is. En dat vindt plaats op dinsdag 18 september, het moment dat de nieuwsmedia aandacht gaan besteden aan Project X.

Vier fasen

Terugkijkend zijn vier fasen te onderscheiden.

  1. De eerste fase loopt van de publieke aankondiging van het feestje op Facebook op 6 september tot 18 september, de dag waarop het onderwerp in de media doorbreekt.
  2. De tweede fase loopt van dinsdagmiddag 18 september tot en met vrijdagmiddag: drie dagen uitgebreide media-aandacht zowel in dagbladen als op radio en televisie (en in infotainmentprogramma’s) en een sterke toename van het aantal berichten op de sociale media.
  3. De derde fase is de avond van de rellen op 21 september met live streams en live verslaggeving ter plekke. En een explosie van twitterberichten.
  4. De vierde fase van de nasleep is vanaf zaterdag 22 met persconferenties, nabeschouwingen en opsporing.

In de eerste fase van de aanloop naar Project X in Haren spelen Facebook en Twitter een belangrijke mobiliserende rol, maar de echte grote boost komt pas in fase 2 als de nieuwsmedia er massaal aandacht aan gaan besteden vanaf 18 september. Dan komt er een actie-reactiepatroon, een sneeuwbaleffect, op gang waardoor het onderwerp steeds groter wordt en iedereen in Nederland weet waar Project X in Haren over gaat.

Facebookdatabase

Inmiddels staat het complete bestand van Facebookberichten van de eventpagina online (op: Cohen doe er je voordeel mee, zie ook website Dutchcowboys: Ritzo ten Cate). Als je die database analyseert, dan wordt pas goed duidelijk hoe groot de invloed van die media-aandacht is geweest op Facebook en Twitter. We zoomen even in op die tweede fase tot aan de avond van de rellen zelf. En vooral het moment dat de vonk kennelijk oversloeg en de interactie tussen sociale media en nieuwsmedia begon.

Het omslagpunt

Opiniesite Joop.nl schrijft erover op zondag 16 september, maar zonder de naam van het dorp te noemen. ‘Paniek in dorp: Meisje zet verjaardagsparty opFacebook.’ Dat bericht wordt dan nog niet overgenomen door andere media. Dat gebeurt wel als Trouw er op dinsdag 18 september een artikel over publiceert: ‘Het verjaardagsfeestje van een meisje uit Haren, in Groningen, lijktgigantisch uit de hand te lopen’. Er is gebeld met een woordvoerder van de gemeente die het probeert te relativeren, maar die wel zegt dat een noodverordening of samenscholingsverbod tot de mogelijkheden behoort.

Die noodverordening vormt voor andere media het signaal dat de gemeente het feestje kennelijk serieus neemt. Dus wordt het nieuws vervolgens overgenomen door het ANP en door allerlei nieuws websites van Nu.nlNOS op 3Spits,TelegraafAD, en Editie.nl. In veel artikelen wordt vervolgens geschreven dat Haren al een noodverordening heeft afgekondigd terwijl het alleen maar geopperd is als mogelijkheid, evenals inzet ME. Die stukken verschijnen allemaal in de loop van de middag op dinsdag de 18e. Vaak bevatten ze links naar Facebook en naar de diverse teasers zoals deze of de sites embedden de video’s zelfs (zoals Trouw doet).

Verder besteedt het BNN radioprogramma Coen en Sander show op 3FM er aandacht aan met een interview van deejay Timur Perlin met Merthe zelf. Jongeren hebben DJ’s van diverse radiozenders in de loop van de ochtend bestookt met twitterberichten over Project X.

Het effect van die media-aandacht in het aantal facebookberichten

Twee grafieken: eerst het totaalbeeld van de Facebookberichten, dat zijn er in totaal 52.277 tot en met 3 oktober. Tot en met vrijdag 21 september: 44.134 en 95% van die berichten komt dus nà 18 september, de dag dat de nieuwsmedia voor het eerst over het feestje berichten.

 

De pijl geeft aan waar de media-aandacht begint en meteen zie je een sterke toename van het aantal berichten: van 615 op maandag naar 5949 op dinsdag. Dat zet daarna sterk door. Opvallend is ook het kleine aantal berichten in de periode tussen 8 en 18 september: 2120 berichten.

Als je de Facebookberichten per uur bekijkt op dinsdag 18 september, zie je een toename vanaf het moment dat de media zich met Project X bezig gaan houden, dus vanaf een uur of vier.

Ze doen de marketing voor ons!

In veel berichten verwijzen de bezoekers naar de webpagina’s van de nieuwsmedia met een link erbij. Vooral de NOS op 3 wordt heel vaak genoemd.

Uit de berichten blijkt ook verbazing dat de media het oppikken. En ook nog doorlinken naar Facebook en de teasers. Een paar citaten:

Zelfs de nos begint erover.

Goedzo rtl nieuws en nos. promoten die handel.

het parool, NRC, eigenlijk alles dus, het is nu wachten op teletekst en het journaal xD, ze doen de marketing voor ons!

De NOS linkt het evenement ook gewoon, kortom nog meer mensen op aanwezig hahaha!

Slechte publiciteit bestaat niet, TV maakt het alleen maar groter!

merthe is op de hoogte gesteld door 3fm! EN IEDEREEN IS UITGENODIGD DOOR 3FM

We proberen dit verhaal zoveel mogelijk te downsizen, want elke vorm van aandacht die erheen gaat, is er een te veel.’ – en wat doet de NOS: gewoon meer aandacht.

Dat laatste verwijst naar een citaat van de politie in het stuk op de site van NOS op 3. Men verbaast zich erover dat de NOS zich niets aantrekt van dat streven om te downplayen. Verder veel oproepen om te gaan en hoe een en ander te organiseren.

Bezoekers Facebookpagina

Ook opvallend is dat het aantal bezoekers op de Facebook-eventpagina sterk toeneemt nadat de media aan de slag zijn gegaan met Project X. Voor dinsdag 18 september om 12 uur hadden 720 bezoekers 2454 berichten geplaatst. Daarna stijgt dat aantal heel snel naar 9236 bezoekers, van wie 8715 nieuw zijn. 199 mensen posten niet meer na de 18e. De helft van alle bezoekers laat een bericht achter, maar er is een kleine groep van dertig bezoekers die meer dan 100 berichten plaatsen. Het record is 266.

Twitter op dinsdag

Er is ook informatie verzameld over Twitter op dinsdag en dan blijkt ook dat de NOS heel vaak wordt genoemd in het twitterverkeer over Project X. Onderstaande grafiek is van Arnout de Vries van TNO (helaas is die database niet beschikbaar op internet).

Kijken we naar Twitter, dan valt op dat de berichtenstroom tamelijk beperkt is tot de 18e, met maar honderden berichten per dag, dus in totaal zo’n 1000. Twitter explodeert dat pas echt op donderdag en vooral op vrijdag, met zo’n 275.000 berichten.

 

Blijkbaar is er een veel breder publiek aangeboord door alle media-aandacht, niet alleen van jongeren die naar Haren willen maar ook van belangstellenden die alles rond Project X proberen te volgen. Misschien zijn de Facebookbezoekers de voorlopers en de Twitteraars de volgers?

Verloop aanmeldingen

Na een week staat het aantal aanmeldingen volgens de brief van de ouders van Merthe op 2400. Op maandagavond 17 september staat de teller volgens bezoekers van de Facebookpagina op 4600. Een dag later op 10.000 en dat stijgt daarna  door naar 31.000 op vrijdag. Het is niet gelukt om het verloop van het aantal aanmeldingen op Facebook te reconstrueren, hier is gebruik gemaakt van de cijfers die genoemd zijn in de berichten en op andere sites.

 

Conclusies

De aandacht voor Project X op de sociale media krijgt een enorme boost op het moment dat de landelijke media, inclusief de popzenders, zich met ‘Haren’ gaan bezighouden. De vermeende noodverordening dient als legitimatie voor de media-aandacht: als de gemeente Project X zo serieus neemt is dat nieuws. Daarna stijgt de activiteit op Facebook en later Twitter explosief en verdriedubbelt uiteindelijk het aantal aanmeldingen op Facebook. De media-aandacht en de maatregelen die de gemeente Haren aankondigt, maken Projext X in Haren voor jongeren blijkbaar pas ‘echt’. De dominante invalshoek van de media: het dreigt gigantisch uit de hand te lopen in het rustieke Haren. Extra ingrediënten: beelden uit de speelfilm en de teasers. Alle reacties worden ook weer nieuws. Zo wordt vanaf woensdag de spanning verder opgebouwd met alle gevolgen van dien.

Voor reacties op dit verhaal en de discussie in Amsterdam op 8 november zie onder meer:

Lees ook
Eerdere artikelen over Project X Haren en de media

Al 15 reacties — discussieer mee!