Ruim twee weken geleden plaatste Nu.nl een oproep aan zijn bezoekers om mee te helpen met een onderzoek naar drones. De nieuwssite wilde weten waar en hoe vaak de Nederlandse overheid zulke onbemande spionagevliegtuigen laat vliegen. Binnen enkele dagen kreeg Nu.nl meer dan honderd aanmeldingen van enthousiaste lezers, van wie een aantal actief meehielp aan het verwerken van gegevens.

Het initiatief van Nu.nl is fraai voorbeeld van hoe media hun publiek kunnen inzetten bij het maken van een verhaal, vonden de panelleden vrijdag tijdens de tweede bijeenkomst van ‘De Verkenners’. ‘Al die mensen zijn gratis medestanders, waardoor je in je onderzoek nog dieper kunt graven’, aldus Marleen Stikker, directrice van de Waag Society.

[Lees ook op DNR het interview met Tom Bakker: “Grote verwachtingen over burgerjournalistiek zijn niet ingelost”

Maar tegenover elk geslaagd voorbeeld staat ook een minder succesvolle poging, wisten de aanwezigen. Neem ‘Steekspel’, de eerste ‘user generated-film’, geregisseerd door Paul Verhoeven. Kim van Kooten schreef een openingsscène voor het televisiedrama, waarna de rest van het draaiboek bijeen werd geraapt uit bijdragen van maar liefst 1500 Nederlandse scenarioschrijvers, zowel professioneel als amateur. Het bleek een moeizame exercitie.

Nieuwe relatie tussen media en publiek

Voor veel mediabedrijven is het nog zoeken naar welke rol ze hun steeds invloedrijkere publiek willen toedichten. Sinds de komst van het internet is die relatie tussen media en hun publiek namelijk fundamenteel veranderd. De burger is voor zijn nieuws en achtergronden niet langer alleen afhankelijk van kranten en televisiestations. Voor mediabedrijven wordt het daarom steeds belangrijker om rekening te houden met de eisen en de verwachtingen van hun publiek.

Tegelijkertijd zijn burgers van passieve volgers veranderd in actieve producenten van content. Ze schrijven op hun blogs, twitteren, filmen en fotograferen en bieden de media zo een potentiële bron van kennis en informatie. De vraag is alleen: op welke manier kunnen journalisten en programmamakers die kennis en informatie inzetten? En welke positie zouden de media moeten innemen ten opzichte van hun publiek? Over dergelijke vragen bogen de aanwezige deskundigen zich vrijdag in de Balie tijdens de tweede aflevering van De Verkenners.

Beperk de invloed van het publiek

‘De film van Verhoeven was een mooi initiatief, maar het liet ook zien dat je de invloed van het publiek moet beperken’, oordeelde Jesse Burkunk, hoofd Nieuwe Media bij BNN en een van de panelleden. ‘Je moet het publiek betrekken bij een deel van een project, niet bij het geheel. Want alleen als je gerichte vragen stelt, leidt dat tot kwaliteit.’

Het verzoek dat een maker aan zijn publiek doet, moet daarom ook niet te groot zijn, vond Tom Bakker, een onderzoeker die onlangs promoveerde op burgerjournalistiek. ‘Er wordt wel eens onderschat welke praktische bezwaren er voor mensen zijn om met zo’n initiatief mee te doen. Veel van die mensen gaan om 7 uur uit bed, werken de hele dag en moeten daarna nog avondeten maken. Die hebben geen tijd om heel actief te gaan co-creëren.’

‘Het publiek is namelijk helemaal niet zo actief als sommige mensen hopen’, vervolgde Bakker. ‘Er is een goede reden voor dat de leuning van een bank een beetje achterover staat en de zitting wat is ingedeukt: dan kunnen mensen achterover zitten. Op de bank neem je geen actieve houding aan.’

Boekhouder en blogger

De andere panelleden, Stikker en Burkunk, toonden zich echter wat optimistischer over het inzetten van de publieke kennis en kunde. Ze grepen daarbij terug op een eerder tijdens het debat vertoond filmpje over Eliot Higgins, een Britse boekhouder en blogger. Higgins doet vanuit zijn eigen huis al meer dan een jaar lang onderzoek naar welke wapens en munitie worden gebruikt bij de oorlog in Syrië, mede door het grondig analyseren van foto’s. ‘Dat zijn dingen waarvoor de meeste journalisten gewoon geen tijd hebben’, aldus Stikker.

Tijdens het intermezzo bleek eens te meer waartoe een actief publiek in staat is. Daarin vertelde kunstenaar en filmmaker Floris Kaayk over zijn project Human Birdwings, een soort mediacampagne waarin hij deed voorkomen alsof hij met behulp van grote vleugels kon vliegen. Zijn (opzettelijke) bedrog werd uiteindelijk blootgelegd door opmerkzame burgers, die ontdekten dat er verschillende onjuistheden in zijn zorgvuldig vooropgezette verhaal zaten.

De betrouwbaarheid van burgers

Voldoende capabele en nijvere burgers dus, was de overtuiging. Maar welke rol zou een mediabedrijf moeten innemen bij het mobiliseren van dat publiek? Op die vraag ging ‘verkenner’ en mediafilosoof Bas Könning in tijdens zijn betoog. Volgens hem zouden journalisten en programmamakers zich vooral moeten richten op het inzichtelijk maken van de betrouwbaarheid van de burgers die ze als bron gebruiken.

‘Als je weet dat de betrouwbaarheid van een bron te betwisten is, dan is dat goed genoeg’, meende hij. ‘Ik hoef niet zozeer betrouwbaar, ik wil een transparant betrouwbaarheidsniveau. Ik wil weten waar ik aan toe ben. Het hoeft niet waar te zijn, maar ik wil weten in hoeverre het waar zou kúnnen zijn.’

Meer keuze is meer onzekerheid

De media moeten volgens Könning het publiek daarom ook niet in elke stap van hun productieproces inzetten. ‘Think with your audience’, was het devies dat hij laatst op een bijeenkomst hoorde. Hij verbeterde het meteen: ‘Je kunt niet met je publiek denken. Je moet praten mét je publiek en denken vóór je publiek. Dus het publiek als bron, gepaard met de wijsheid van de redacteur.’

Want dat het publiek, als het om media gaat, uiteindelijk regeert, vond Könning niet. ‘Als het internet ergens toe heeft bijgedragen, dan is dat aan een gebrek aan vertrouwen’, stelde hij. ‘Meer informatie levert niet meer inzicht op. Bij de Gamma verkopen ze ook maar 50 soorten behang. Want als het er meer zijn, gaan mensen niet met behang, maar met twijfels naar huis.’ En zo is het ook met informatie, aldus Könning. ‘Er is steeds meer behoefte aan vertrouwde bronnen.’

Lees ook de verslagen over eerdere afleveringen van De Verkenners, de debatserie van De Balie en het Mediafonds over de toekomst van de media.

Al één reactie — discussieer mee!