In Griekenland werd afgelopen week een rampscenario werkelijkheid: bijna drieduizend medewerkers van de publieke omroep ERT stonden plotseling op straat. Nu zullen Nederland 1, 2 en 3 niet zomaar op zwart gaan, maar dat er ook hier serieuze bezuinigingen volgen is een feit. Tegelijkertijd stellen allerlei ontwikkelingen de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) op de proef: de diversiteit in platformen neemt toe en het publiek is steeds vaker maker van media. Wat zijn eigenlijk de taken van de NPO? Dat is waar deze zevende en een-na-laatste editie van De Verkenners om draait.

Hoe belangrijk het is dat zulke taken worden gegarandeerd, bewijst de Griekse tragedie maar weer eens, aldus Hans Laroes. De voorzitter van de Raad voor de Journalistiek en voormalig hoofdredacteur van het NOS Journaal vindt het van een niveau ‘dictator in een bananenrepubliek’ dat dit blijkbaar zonder pardon gebeurt. Aan het bestaansrecht van de publieke omroep ligt het volgens hem niet, de Grieken staan er nou eenmaal niet om bekend handig met de centen om te gaan. Al zijn we ons in Nederland misschien juist iets té bewust van de financiën gaat hij verder: ‘Hier letten we alleen maar op cijfertjes en bedenken we achteraf wel een visie die ergens op lijkt.’

Terug naar essentie

TMG-directeur Frank Volmer vertegenwoordigt in het panel het marktsentiment, maar is opvallend welwillend ten aanzien van het publieke bestel. Die zorgt voor veel dingen die niet gemaakt zouden worden als je het overlaat aan de markt, denkt hij. Bijvoorbeeld Nederlands drama, wat veel te duur is om te maken. Wel moet er volgens hem duidelijker over worden nagedacht wat we nu precies willen. Volmer beschouwt de druk van de bezuinigingen dan ook als een welkom middel voor het terugvinden van de essentie van de NPO.

Wat Volmer betreft mogen die nieuwe plannen een stuk breder worden vormgegeven dan nu. Zo hoopt de mediamagnaat op meer publieke en private samenwerkingen. Overigens is de NPO ‘niet het antwoord op iedere vraag’, zegt hij. Hij zou graag zien dat ook commerciële partijen gestimuleerd worden zich aan bepaalde projecten te wagen. Het derde panellid, Joop Daalmeijer – met een indrukwekkende staat van dienst als omroepbestuurder, vult aan dat dit bij het Vlaams Audiovisueel Fonds al gebeurt. Daalmeijer vindt het daarnaast erg jammer dat Nederland in verhouding tot andere Europese landen erg weinig uitgeeft aan haar publieke omroep. Waar de BBC nog kijk- en luistergeld ophaalt, zijn wij daarmee gestopt.

Het experiment

Mark Deuze, hoogleraar Mediastudies aan de UvA, erkent de noodzaak van het ontwikkelen van een hernieuwde langetermijnvisie. De afgelopen tien jaar woonde hij in de Verenigde Staten en werd hij geïnspireerd door de Amerikaanse publieke omroep PBS, dat er volgens hem een innovatief samenwerksysteem op nahoudt met honderden lokale televisiestations. Kleine kanttekening: het voortbestaan van de omroep is tegenwoordig voor een groot deel afhankelijk van tot vervelens toe terugkerende fondswervingen.

Deuze pleit voor meer budget voor onafhankelijke producties en minder voor de NPO zelf. De ultieme waarde van een betaald publiek medium noemt hij echter ‘het experiment’: een veilige omgeving waar van alles kan worden geprobeerd. ‘In alle sectoren blijkt dit onmogelijk te realiseren wanneer je wordt afgerekend op commercieel succes.’ Bovendien zorgen succesvolle experimenten volgens Deuze voor een kettingreactie waar ook de commerciëlen wat aan hebben.

Frank Volmer vindt experimenteren zeker een belangrijke functie, maar ziet ook andere hiaten in de markt die zouden moeten leiden tot een publieke taak. Zo is er de jeugd, educatie in het algemeen en zouden ook veel culturele thema’s ondersneeuwen zonder de publieke omroep. Waar de NPO volgens hem wel meteen mee mag stoppen is met hun taak als algemene nieuwsvoorziening: ‘Dat verzorgt de markt inmiddels erg goed middels een divers palet van nieuwsdiensten.’

Onmogelijk, stelt Laroes. De NOS houdt de commerciëlen juist scherp om goede journalistiek te bedrijven. Hijzelf beschouwt het invullen van zo’n takenpakket overigens als een open deur en denkt dat het niet meer dan een dag duurt, misschien twee, dit op te tekenen. ‘Misschien als je dat in je eentje doet,’ grapt Volmer, die vervolgt: ‘Het feit is dat een gezamenlijke discussie over wat we precies willen op dit moment helemáál niet wordt gevoerd. Er zijn binnen de NPO bovendien zoveel partijen, iedereen trekt aan alle kanten maar uiteindelijk blijft het daardoor op dezelfde plek.’

Functies Publieke Omroep

Wie zich wel expliciet bezighoudt met de discussie over het takenpakket is voormalig NPO-bestuurslid Ruurd Bierman, door de European Broadcasting Union (EBU) aangesteld als projectmanager ‘Vision 2020’. Daarbij werkt hij voor 52 omroepen aan een toekomstvisie. Bierman verdeelt de taken van een publieke omroep als volgt: de rol van educatie en informatie, heritage (‘wat deel je aan geschiedenis’) en een controlerende functie. ‘Wat je brengt móet bovendien anders zijn dan wat er bij de commerciëlen is te zien. Liever minder doen, maar beter en met meer impact.’ Daarnaast pleit hij voor een solide financiering los van politieke discussies, wat debacles zoals bij de Griekse ERT moet voorkomen.

‘We vragen allemaal om veranderingen, maar wie neemt nu het voortouw? vraagt moderator Lennart Booij beslist. Het blijft even stil. Dan meldt Laroes dat we het volgens hem niet kunnen toevertrouwen aan enkel de mensen binnen de NPO. ‘Die proberen voornamelijk een gerestaureerd systeem in stand te houden in plaats van hun pijlen te richten op iets nieuws waar mensen echt wat aan hebben.’ Alle ‘murw geslagen’ mensen binnen de publieke omroep moeten wat hem betreft eens opstaan en protesteren, net als journalisten bij kranten. Die opmerking komt hem duurt te staan wanneer programmamaakster Ingeborg Beugel vanuit het publiek reageert dat mensen vaak genoeg in opstand komen, maar dat ‘de baasjes’ in Hilversum dan wel moeten luisteren.

Over het bestaansrecht van de Nederlandse Publieke Omroep bestaat een glashelder consensus, zoveel is duidelijk. ‘Het gaat vooral om keuzes durven maken,’ aldus Joop Daalmeijer. ‘Waarom is er bijvoorbeeld zoveel sport op radio en televisie, is dat wel nodig?’ Frank Volmer hoopt op een snelle bijeenkomst van de drie partijen: de politiek, de marktspelers en Hilversum zoals het nu is. ‘Wanneer we het eens kunnen worden over de benodigde functies ben ik ervan overtuigd dat we met zijn allen een fantastische publieke omroep in stand kunnen houden.’

Lees ook de verslagen over eerdere afleveringen van De Verkenners, de debatserie van De Balie en het Mediafonds over de toekomst van de media.

Al 3 reacties — discussieer mee!