In deze laatste bijeenkomst van De Verkenners werd teruggeblikt op de zeven eerdere afleveringen. Ook was het nu de beurt aan politici om zich te buigen over het veranderende medialandschap en hoe zij daarin de rol van de overheid zien. “Er moeten scherpe keuzes gemaakt worden.”

Het panel bestaat uit Matthijs Huizing (VVD), Martijn van Dam (PvdA), Kees Verhoeven (D66) en Jasper van Dijk (SP). Allen zijn het eens over het huidige bestaansrecht van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO), maar hun motivatie daarvoor verschilt nogal eens. Zo ziet Verhoeven het publieke omroepbestel min of meer als historisch overblijfsel, terwijl Van Dijk het fel verdedigt als garantie voor onafhankelijke journalistiek.

Van Dam is het daarmee eens en voegt toe dat geen enkel ander medium zo invloedrijk is als video: ‘Naast werken en slapen doen mensen niets zoveel als televisie kijken.’ De staat moet volgens hem handig gebruik maken van zo’n medium dat zoveel impact heeft op de samenleving. Huizing daarentegen ziet de NPO vooral als surrogaat voor voldoende spelers op de relatief kleine Nederlandse mediamarkt. Komen er naast het RTL Nieuws bijvoorbeeld meerdere grote journaals bij dan mag de NOS er wat hem betreft mee stoppen.

Taak van de Publieke Omroep

Maar wat mag je nu precies verwachten van een publieke omroep? Werd tijdens de voorlaatste editie van De Verkenners een behoorlijke overeenstemming bereikt over ten minste de aanpak voor het formuleren van taken en doelstellingen, nu is het resultaat minder concreet. Kees Verhoeven van D66 laat wel weten dat experimenten in ieder geval hoog bovenaan het lijstje moet staan. Matthijs Huizing van de VVD voegt daaraan toe dat de NPO zich moet bezighouden met dingen die commercieel niet interessant zijn en kleine doelgroepen die anders worden vergeten. Daar is Verhoeven het echter niet mee eens: ‘Dat leidt op den duur op zoveel publieksverlies dat de politiek over een tijd besluit dat de publieke helemáál niet meer hoeft te bestaan.’

Waar de vorige editie de taken als zodanig in de schijnwerper werden gezet, nu lijkt de discussie zich vooral te toe te spitsen op het beoogde publiek. PvdA’er Martijn van Dam benadrukt nogmaals hoeveel mensen de NPO kan bereiken. Hoe ze dat precies willen doen laat hij graag aan henzelf over: ‘Daar zijn ze tenslotte voor ingehuurd.’ Jasper van Dijk van de SP kan zich daarin vinden en vult aan dat het niet voor niets de ‘publieke omroep’ heet en niet de ‘elitaire omroep’. VVD’er Huizing wil naar eigen zeggen best het grote publiek bedienen maar dat mag volgens hem niet ten koste gaan van kleine dingen die ook maatschappelijke waarde hebben. Het voetbal op tv noemt hij als voorbeeld. Dat ziet hij graag verdwijnen van het open net als dat betekent dat er meer ruimte komt voor kleinere sporten.

Toekomstverkenning van de staatssecretaris

Een dag eerder opende staatssecretaris Sander Dekker Onderwijs, Cultuur en Wetenschap het Mediapark Jaarcongres en publiceerde hij zijn ‘Toekomstverkenning publieke mediabestel’. Hierin wil hij de nieuwe situatie van de NPO omtrent de grove bezuinigingen inpassen binnen het extreem veranderende medialandschap. ‘Er moeten scherpe keuzes gemaakt worden’, schrijft Dekker, zelf niet aanwezig in De Balie.

Vreemd genoeg maakt een definitie van de taken van de NPO geen deel uit van zijn verhaal, daar zijn de vier volksvertegenwoordigers in het panel het over eens. Matthijs Huizing: ‘Hoe kun je een toekomstverkenning uitvoeren zonder dat er overeenstemming bestaat over wat je überhaupt in die toekomst gaat doen?’

Kwaliteitsverlies door bezuinigingen

Bovenop de 200 miljoen euro bezuinigingen van het vorige kabinet legde het huidige kabinet de publieke omroep nog eens een extra taakstelling op van 100 miljoen. Daarmee gaat het budget van 900 miljoen naar 600 miljoen euro. Dit moet voornamelijk zorgen voor het terugdringen van bureaucratie, maar volgens Henk Hagoort van de NPO leidt het wel degelijk tot kwaliteitsverlies. ‘Twee derde van het te bezuinigen budget gaat echt ten koste van programma’s en hun makers.’

Hagoort benadrukt bovendien dat het decimeren van het budget niet stopt na de bezuinigingen: ‘Minder geld voor programmamakers zorgt voor slechtere kwaliteit en dat leidt tot een verlies aan kijkers. Hierdoor raakt de NPO haar concurrerende positie kwijt en lopen de inkomsten van de STER ook nog eens terug.’ Komt de NPO in die negatieve spiraal terecht dan zakt ze door het ijs, zo spreekt hij de fundamentele zorg van Hilversum uit.

Verdwijnende advertentiegelden

Sowieso verdwijnen dankzij de Google’s en de Facebooks tegenwoordig veel advertentiegelden naar het buitenland, vertelt Martijn van Dam. ‘Zij halen miljoenen op, maar niets daarvan wordt terug geïnvesteerd in Nederlandse kwaliteitsjournalistiek.’ Kees Verhoeven beaamt dit en voelt best wat voor een mediabelasting voor zulke bedrijven, er wordt volgens hem zelfs al over gefilosofeerd. Matthijs Huizing is het niet eens met wat volgens hem een ‘strafmaatregel’ is. ‘Zij zijn gewoon slimme ondernemers. Als jullie het niet eens zijn met de huidige belastingregels dan moeten jullie je daarop richten.’

Kees Verhoeven is vooral van mening dat in het huidige medialandschap de overheid moet zorgen voor een eerlijker speelveld. Nu zijn de verhoudingen tussen bijvoorbeeld kabelbedrijven en programmamakers totaal scheef, stelt hij. Al geeft hij ook toe dat in zo’n continu wisselend speelveld het moeilijk is om als overheid de rol van de publieke omroep te bewaken.

Betalen voor Uitzending Gemist

Het klopt dat er een grote discrepantie bestaat tussen de inkomsten van de kabelaars voor hun pakketdiensten en het luttele bedrag wat daarvan naar de NPO gaat, stelt Henk Hagoort. ‘Relatief weinig van het betaalde geld komt terecht bij makers, maar dat weten mensen niet.’

Ook vertelt hij dat er plannen zijn voor een ‘plus-variant’ van Uitzending Gemist, waarbij mensen tegen extra betaling meer kunnen terugkijken. Op de vraag waarom we moeten betalen voor iets dat we via belastingen al hebben voorzien legt hij uit dat dit niet helemaal opgaat. ‘Wanneer programma’s zijn gemaakt door onafhankelijke producenten kopen wij slechts de lineaire rechten, voor het uitzenden op televisie. Moet het op Uitzending Gemist komen, dan moeten daar extra rechten voor worden aangeschaft.’ Hij vergelijkt de on demand-markt met dvd’s en videobanden: van series kon je die vroeger toch ook niet gratis ophalen bij een winkel in de buurt?

Martijn van Dam vult aan dat bezoekers van het gesubsidieerde Concertgebouw ook nog gewoon moeten betalen voor een kaartje – hetzij minder. ‘Het is misschien niet ideaal, maar het is nu het hoogst haalbare.’

Alle aanbevelingen uit deze en de zeven eerdere afleveringen van De Verkenners zullen worden samengevat in een boekje dat na de zomer aan staatssecretaris Sander Dekker en Joop Daalmeijer van de Raad voor Cultuur zal worden overhandigd.

Lees ook de verslagen over eerdere afleveringen van De Verkenners, de debatserie van De Balie en het Mediafonds over de toekomst van de media.

Nog geen reactie — begin de discussie!