Het drieluik Iedereen Journalist toont aan dat het Nederlandse mediawereldje eenvoudig samen te vatten is: een parade van droeftoeters die niet weten hoe ze hun boekdrukkunst-toko draaiende kunnen houden. Daar tegenover een aantal jonge journalisten (en Mark Koster) die het vanaf hun zolderkamertje gewoon doen.

Misschien is de naam Iedereen Journalist niet zo goed gekozen. De docuserie richt zich voor het grootste deel op de uitgeverskant achter journalistiek. Met de woorden ‘ verdienmodel’, ‘voordat internet er was…’ en ‘teruglopende advertentie-inkomsten’ verdien je al snel een paar kruisjes op je journalisten-bingokaart. Iedereen Uitgever was een betere naam geweest.

De eerste twee afleveringen besteden nul aandacht aan ‘het vak’. Gelukkig wordt dat in het derde deel (gedeeltelijk) goed gemaakt. Maar kom op, De Correspondent is vooralsnog een belofte. Firestorm is een slim project (en slimmer opgezet dan Snowfall), maar het is ‘vorm boven inhoud’. Een appje om voorkeuren te dataminen (of kan Jeroen Smit dat nog eens duidelijk uitleggen)? Daar winnen we de oorlog niet mee.

Het is niet één afzonderlijk interactief klikdingetje of een prestigeproject dat de journalistiek gaat redden. Doe het gewoon. ‘In een groot schip ondergaan of op een vlotje een zeil opzetten, niet weten waar je naartoe gaat’, zei Eric Smit. Precies dat.

‘Het wereldwijde web’

Iedereen Journalist zet oude en nieuwe media tegenover elkaar als vijanden. Zodra je dat als reden voor de crisis wilt aandragen – en niet de jarenlange uitmelkerij van een uitgedroogde tiet (lees: het oude krantenmodel) – dan moet je die twee zaken ook op hun waarde beoordelen. Niet dat laffe een-tweetje van de knorrige parlementaire verslaggever en een ‘ik vraag toch gewoon wat?!’-blogger. Zo doe je beide kanten iets tekort. Laat zien wat de overeenkomsten en verschillen tussen oude en nieuwe journalistiek zijn.

Maar er valt ook genoeg te lachen in die extreme tegenstelling. Zo kregen we oud-hoofdredacteur Peter ter Horst van de Haagse Courant te zien, die stiekem een beetje loog over de teloorgang van zijn krant. In een korte anekdote vertelt Ter Horst dat eind jaren 90 slechts één computer met internet in een hoekje stond. Volgens hem luidde internet de ondergang van zijn krant in. Echter, al in de jaren 80 – dus ver voor de opkomst van ‘het wereldwijde web’ (BINGO!) – daalde de oplage in eenzelfde moordend tempo. Als het niet zo grappig was, zou ik er om huilen.

Toch heeft Iedereen Journalist ook wat pareltjes laten liggen. Het is hilarisch om Peter Vandermeersch iPad-apps te zien slijten voor een zaal 65-plussers, maar wat gebeurt er intussen op de redactie? Specifieker, de digitale jongens van NRC. Denk aan de NRC Reader, NRC.nl, de groeiende digitale oplage.

Maar alsjeblieft, houd op met de muffe verwijzing naar The Guardian. Als je dan de nadruk op verdienmodellen wilt leggen, moet je zeker niet die verlies draaiende, geld bloedende Britse krant als voorbeeld nemen. De echt noodlijdende Nederlandse kranten hebben vrij weinig aan de paar succesverhaaltjes van zo’n internationale gigant. Alsof je tegen een internetbedrijfje op een industrieterrein in Almere zegt: “Doe wat Google doet.”

En och, de scènes waarin Micha Kat als de nieuwe journalist wordt opgevoerd. God bewaar me…

Karakters

Nee, wat dat betreft geen gebrek aan mooie karakters in Iedereen Journalist. Bert Brussen die zelfs InHolland-scholieren een slechtbetaalde baan gunt (“Dit is een stagiair… oh, je werkt hier voor vast?”). De onverwoestbare grijns van Wouter Bax. De Calimero-fotograaf die alles de schuld aan ‘dat internet’ geeft. Het Basic Instinct-momentje van Marianne Zwagerman. Alexander Klöpping met zijn trui. Of is het een trui met Alexander Klöpping erin?

Je merkt dat de docu met een flinke aanhangwagen vol vooroordelen is gemaakt. Welke rol geven we aan wie? Als geïnterviewde valt daar nauwelijks aan te ontsnappen. Wat zielig voor die fotograaf! En wat gemeen van ‘dat internet’ om…nou ja, wat eigenlijk? Als er geen vraag meer is naar iemands werk, dan houdt het toch op? Zo werkte de wereld ook voor ‘dat internet’.

Ook factcheck stond niet prominent op de todo-lijst. Zie de eerder genoemde uitspraken van Ter Horst over de ondergang van de Haagsche Courant. Nog een aantal mythes die vrij eenvoudig door te prikken zijn. Ook de venijnige zin aan het einde van het Wouter Bax-deel – “Wouter Bax is een paar weken geleden ontslagen, omdat hij niet naar de pijpen van adverteerders wenste te dansen.” – had wel een bron of dubbelcheck kunnen gebruiken. Journalistiek onwaardig in een documentaire over journalistiek.

Werkplezier

Op de momenten dat er geen Deloitte-dame of verbitterde oudmediaal in beeld is, valt het enorme werkplezier van de moderne journalist op. Werken voor een hongerloon, maar wel elke dag toffe shit maken. Je hoort Eric Smit over zijn ‘kleine kloteclubje’ praten en je hebt direct zin om maandenlang in een dossier te klimmen. Die gasten van The Challenge zijn ook awesome. Geen idee of hun plan slaagt, maar ze doen het gewoon. Omdat ze ergens in geloven.

Als je Iedereen Uitgever uit Iedereen Journalist filtert, kun je nog best positief over de journalistiek zijn. Je ziet werkplezier. Niet met een uitgezogen grafkop richting werk ‘omdat het moet’, maar liefde voor het vak. Doe je dat niet, dan heb je in drie afleveringen voldoende voorbeelden gezien hoe je kunt eindigen. Droeftoeteren over ‘vroeger, vóór het internet’…

Deel 1: Crisis

Deel 2: Overleven

Deel 3: De nieuwe journalist

Jerry Vermanen

Redacteur

Jerry Vermanen werkt als datajournalist bij Pointer (KRO-NCRV).
Profiel-pagina
Al 10 reacties — discussieer mee!