De NOS is gisteren gestart met een aanbodkanaal met nieuwsvideo’s die concurrerende nieuwssites gratis mogen gebruiken. Dat lijkt nobel. En ook terecht, het materiaal is gemaakt van ons belastinggeld, dus het is logisch dat we daar allemaal vrij over mogen beschikken. Maar er zitten gemene adders onder het gras.

De NOS is weliswaar een met publiek geld gefinancierde organisatie, maar gedraagt zich met name op de online markt als een commercieel bedrijf. Gerund door mijn kundige oud-collega Lara Ankersmit, voormalig uitgever van Telegraaf.nl. In deze markt waar veel advertentiegeld te verdelen is gaat de NOS voor de hoofdprijs: marktleider worden op het gebied van nieuws, een plek die nu nog door NU.nl wordt bezet, met Telegraaf.nl en Nos.nl in het kielzog.

Mediapartnerovereenkomst

Deze concurrenten kunnen nu, net als alle andere nieuwssites in Nederland, gratis de NOS-video’s plaatsen. Ze moeten daarvoor wel een mediapartnerovereenkomst sluiten met de NOS. In die overeenkomst staat ook dat de NOS het recht heeft om commercials te verkopen, die voor, in of na de video worden vertoond. Dat bevestigde Lara Ankersmit desgevraagd op Twitter.

De nieuwssite die de NOS-video’s publiceert mag er zelf geen reclame bij verkopen. Dat is tegen de regels die het ministerie van OCW stelt aan de NOS. Zo zou de NOS zich namelijk dienstbaar maken aan winst door derden. Maar ook daar heeft Lara een oplossing voor: de nieuwssite kan gewoon de filmpjes kopen bij de NOS, dan mag er wel advertentieruimte verkocht worden.

Een mooie sigaar-uit-eigen-doos-constructie dus, die gratis NOS-video’s. En de wereld op zijn kop. De enige nieuwssite in Nederland die geen gezond businessmodel hoeft na te streven – want met jouw en mijn belastinggeld gefinancierd – verkoopt content aan concurrenten en verkoopt advertenties op de sites van die concurrenten. “Jij mag gratis content. Verkoop ik wel de advertentie. Oh, jij bent een commercieel bedrijf? En ik niet? Oh ja!”

Marktverstoring

Hoeveel marktverstoring wil je hebben? De NOS gaat op de stoel zitten van partijen als Novum Nieuws en ANP, die het verkopen van content aan nieuwssites en kranten als core business hebben. En ze beperken de exploitatieverantwoordelijkheid van de uitgevers van de nieuwssites, door zelf advertenties te verkopen bij de video’s die ze aanleveren.

Het is mij niet bekend of dat met een revenue share zal zijn. Ongetwijfeld wel, maar je moet als uitgever van NU.nl of Volkskrant.nl niet willen dat jouw concurrent jouw advertentieruimte verkoopt.

Ook tellen de views van de filmpjes op de sites van concurrenten mee in de bereikstatistieken van NOS.nl. Dus door als NU.nl een NOS-video te plaatsen, versterk je de bereikspositie van je concurrent. Er is geen uitgever die daar blij van wordt.

Overigens ontkent Lara Ankersmit op Twitter dat ze die cijfers meetelt, omdat STIR (nu nog het branchebrede bereiksonderzoeksinstituut) zogenaamde third party content niet meetelt. Maar de NOS meet het bereik wel in de eigen statistieken. En het is maar net welke statistieken je gebruikt om je bereik te communiceren. Zeker nu STIR is weggevallen als onafhankelijk meetinstituut.

Kortom, het is een slecht ding, die nieuwe service van de NOS. Overigens is dat de NOS niet te verwijten, zij proberen domweg binnen de regels die het ministerie aan ze stelt te opereren. En verkopen dat naar de buitenwereld weliswaar als een service, maar hebben – ambitieus als ze zijn – heel goed door hoe dit helpt bij de strijd om de eerste plaats van nieuwssites in Nederland.

Ingrijpen door de staatssecretaris

Staatssecretaris Sander Dekker moet keihard ingrijpen op deze marktverstoring. En ja, daar moet de mediawet voor worden aangepast. Dekker benadeelt nu (waarschijnlijk onbedoeld) kranten keihard. Ik kan geen enkele reden bedenken waarom dat een goed idee zou zijn. Juist van een VVD-politicus mag je verwachten dat hij marktverstoring tegengaat in plaats van versterkt.

De positie van bestaande nieuwsorganisaties moet worden versterkt, niet door marktverstoring nog verder worden uitgehold. Ik maak mij zorgen om de diepte, breedte en pluriformiteit van de journalistiek in Nederland. De financiering van de journalistiek staat onder druk door het wegvallen van de koppeling tussen advertentiegeld en bedrijven die redacties financieren. Tot voor kort was die koppeling er min of meer automatisch. Geld van adverteerders ging naar bedrijven die content maken. Zonder content immers geen bereik. Nu gaat er al meer geld naar Google dan naar alle print titels samen. In Nederland gaat er al meer dan een miljard euro naar nieuwe toetreders als Google, Facebook, eBay (Marktplaats). Partijen die geen geld investeren in redactionele content. Meer daarover op de FB van Red de Journalistiek.

Wat zou Sander Dekker moeten doen

De staatssecretaris zou in elk geval de eis moeten laten vallen dat sites rondom NOS-video’s geen advertenties mogen verkopen. Het is onzin om te stellen dat de NOS zich zo dienstbaar maakt aan winst van derde partijen. De content is primair gemaakt voor de eigen uitgeefverantwoordelijkheid van de NOS. Het lijkt mij dat dit kan zonder aanpassing van de mediawet, want lijkt mij een interpretatiekwestie.

Verder zou de NOS verplicht moeten worden om de ruwe content vrij te geven, in plaats van het embedded aanbieden van kant en klaar gemonteerd materiaal. Wij consumenten zijn gebaat bij pluriformiteit in de berichtgeving. Nieuwsorganisaties moeten ruwe NOS beelden kunnen gebruiken om er hun eigen kleuring en saus overheen te gooien.

Maar wat we echt nodig hebben is een structurele reorganisatie van de nieuwsvoorziening in Nederland. Ik pleit ervoor dat Dekker de NOS privatiseert, desnoods alleen de internettak. Zodat ze op de vrije markt de strijd kunnen uitvechten met enerzijds contentverkopers als ANP en Novum en anderzijds de nieuwsuitgevers als TMG, Sanoma en de Persgroep.

Ja, een drastische ingreep. Maar ga even met me mee in een gedachtegang. Het publieke bestel is ontstaan in een andere tijd. De pluriformiteit van de schrijvende pers was dik in orde en er was geen aanleiding om te denken dat dit ooit zou veranderen. De radio- en TV-markt bestond nog niet en werd ontwikkeld met publiek geld. Omroepverenigingen moesten zorgen voor de borging van de verschillende stromingen in Nederland. De NOS verzorgde het nieuws.

Het is raar dat de staat ons nieuws betaalt

De tijden zijn veranderd. De toekomst van de brede, diepe journalistiek in Nederland is zorgelijk. En daarmee brokkelt de waakhondfunctie van de journalistiek steeds verder af. De radio- en TV-markt is tot wasdom gekomen. En RTL Nieuws is al jaren een prima concurrent voor het NOS Journaal.

De nieuwsvoorziening van kranten is grotendeels ook naar internet verschoven. En daar treffen ze de NOS aan als belangrijke concurrent. Zowel in mediaconsumptie als reclamebestedingen. De gedachte dringt zich daarom steeds meer op dat het vreemd is dat we allemaal accepteren dat de staat op radio, tv en internet de belangrijkste brenger van nieuws is.

Terwijl we koude rillingen zouden krijgen van een staatskrant. Het verzorgen van het nieuws was in het papieren tijdperk in prima handen bij private uitgevers. Waarom zou dat in deze digitale tijdens anders zijn en moet daar een door de staat gefinancierd vehikel naast bestaan? Een vehikel dat bovendien verstorend werkt in een markt waar de financiering van de journalistiek al zwaar onder druk staat.

Opheffen van de Publieke Omroep

Ik vind een privatisering van de NOS zelfs niet ver genoeg gaan. Ik pleitte al eerder voor een opheffing van de totale Publieke Omroep. Het budget dat nu beschikbaar is voor de Publieke Omroep moet herverdeeld worden, waarbij het financieren van journalistieke organisaties en producties het belangrijkste doel is.

Dat moet in een ondernemend model, waarin bedrijven de nieuwsvoorziening doen. Dat kan best. Krantenuitgevers, maar ook RTL, BNR en SBS hebben voldoende bewezen dat de nieuwsvoorziening perfect kan in een commerciële omgeving.

Ik denk daarbij aan een systeem waar bedrijven (dus ook de geprivatiseerde NOS) die aan de journalistieke opdracht voldoen voor elke euro die ze zelf investeren één euro van de overheid erbij krijgen. Dat mag in print, digitaal, radio, tv, of alle andere vormen die nog uitgevonden gaan worden. Zo makkelijk kan het zijn. Je heft er direct een groot ambtelijk geldverslindend overhead monster in Hilversum mee op.

Ik sta open voor andere voorstellen. Als het maar leidt tot een gezonde toekomst van de journalistiek in Nederland. En een markverstorende NOS draagt daar niet aan bij.

Al 20 reacties — discussieer mee!