De media-aandacht voor de scheiding van PvdA-leider Diederik Samsom is een typerend voorbeeld van de ‘privatisering’ van de politieke berichtgeving. Media richten zich steeds meer op het privéleven van bekende individuen, zoals politici. Maar is dat de schuld van de media, vragen Nel Ruigrok, Carina Jacobi en Joep Schaper van de Nieuwsmonitor zich af.

Is de scheiding van Diederik Samsom nieuws? Dat vraagt Raoul du Pré, chef van de politieke redactie van de Volkskrant, zich af op de website van zijn krant. Na de scheiding van Rafaël en Silvie van der Vaart is nu ook de scheiding van een politicus nieuws in alle media.

Net als bij de scheiding van de voetballer en televisiester werd de reden om de gebeurtenis als nieuws te brengen door de media zelf aangedragen; als ware het een verantwoording. Waren het bij Raf en Syl nog de Duitse media die erover schreven waardoor het nieuwswaardig werd, in het geval van Samsom had de politicus er zelf om gevraagd, aldus de media.

Immers, hij heeft zijn gezin ingezet tijdens de campagne en zich nadrukkelijk neergezet als familieman. Zo was de hele familie Samsom te zien in een TV-spotje van de PvdA. Dit spotje werd indertijd met de nodige kritiek ontvangen: “Amerikaanse toestanden in Den Haag”, schreef het AD op 30 juni 2012, om vervolgens te concluderen dat alle Nederlandse politici zich meer en meer gingen richten op de verpersoonlijking van de politiek.

Personalisering van het nieuws

De verpersoonlijking van de politiek kent echter diverse dimensies en over de definitie van personalisering van het nieuws bestaat dan ook geen consensus binnen de wetenschap.

Een gangbare manier om personalisering te meten is het berekenen van de verhouding tussen nieuws over de persoon in kwestie en nieuws over het ambt dat deze vertegenwoordigt. Toenemende aandacht voor de partijleider ten opzichte van de partij als geheel, of de minister in vergelijking met zijn of haar ministerie, zorgt voor een sterkere personalisering.

Als het nieuws expliciet gaat om de vraag wie de nieuwe premier wordt, heet dit ‘presidentialisme’. De berichtgeving tijdens de afgelopen verkiezingscampagne liet een hoge mate van presidentialisme zien (zie rapport Medialogica in campagnetijd van de Nieuwsmonitor).

Een derde verschijnsel dat onder personalisering valt is de toenemende aandacht in de media voor het privéleven van bekende individuen, zoals politici . Deze vorm van personalisering is in feite een ‘privatisering’ van het nieuws. Dit is de vorm van personalisering die geassocieerd wordt met ‘Amerikaanse toestanden’, maar die ook in landen als Groot-Brittannië in toenemende mate te zien is.

Depolitisering van politiek nieuws

Naast een focus op het privéleven heeft ‘privatisering’ van de politieke berichtgeving ook betrekking op een focus op eigenschappen van politici die niet direct politiek relevant zijn, zoals uitstraling en sympathie. Deze vorm van privatisering wordt veel gehanteerd in Duitstalige landen, waar het privéleven van politici nog grotendeels een taboe is in de media. Men spreekt daar ook wel van een depolitisering van het politieke nieuws: het gaat nog wel over politici, maar niet over politieke inhoud, oftewel beleid.

In hun onderzoek stelden Nael Jebril samen met collega’s vast dat in een aantal Europese landen een focus op het privéleven van politici bijdraagt aan politiek cynisme bij het publiek. De onderzoekers concludeerden dat geprivatiseerd nieuws geen positieve rol speelt in een democratisch syteem. Toch lijkt privatisering in het nieuws toe te nemen; eerst in de Verenigde Staten, maar ook in andere landen.

Schuld van de media?

De vraag is echter: is dat de schuld van de media? Gepersonaliseerde en geprivatiseerde berichtgeving is voor het grote publiek aantrekkelijker dan politiek relevante, partij-gecentreerde berichtgeving, en zal daardoor meer nieuwsconsumenten aanspreken. Personalisering en privatisering vormen daarmee onderdeel van een overlevingsstrategie van media in de huidige, competitievere markt.

Hetzelfde kan over de politieke partijen gezegd worden. In de huidige politiek zijn kiezers minder sterk aan een partij gebonden dan enkele decennia geleden en zijn daarmee makkelijker door verkiezingscampagnes te beïnvloeden. Gepersonaliseerde en geprivatiseerde campagnes zijn toegankelijker en beter behapbaar dan inhoudelijk gefocuste campagnes, vandaar dat ook partijen vaak voor deze strategie zullen kiezen.

Tenslotte moeten ook kiezers bij zichzelf te raden gaan. Het nieuws over de scheiding van Samsom op alle nieuwssites in de top-5 van meest gelezen berichten. Zo werken pers, politiek en publiek mee aan een toenemende personalisering.

Gepersonaliseerd stemgedrag

Recent onderzoek in Nederland toont aan dat gepersonaliseerde berichtgeving leidt tot gepersonaliseerd stemgedrag. Met politici die zelf geprivatiseerde campagnespots inzetten tijdens de campagne, zal de berichtgeving alleen nog maar meer gericht zijn op de persoon en niet op de politiek inhoudelijke standpunten. Zoals Du Pré ook schrijft: “Samsom heeft zijn privéleven zelf politiek ingezet”. Met als gevolg nog meer gepersonaliseerd stemgedrag.

Het tegengaan van een dergelijke spiraal – weg van politieke inhoud naar privépersonen – bij zowel partijen, mediaberichtgeving alsook kiezers lukt alleen wanneer alle drie de groepen zich daarvoor inzetten en laten zien dat beleid er meer toe doet dan de huwelijksperikelen van de partijleider.

Lees ook op DNR: En waarom is de scheiding van Samsom precies relevant?

Al 7 reacties — discussieer mee!