Vier onderzoekers van de Erasmus Universiteit Rotterdam deden onderzoek naar de manier waarop Nederlandse journalisten gebruik maken van internet. Hun conclusie: online zoekvaardigheden worden steeds belangrijker voor journalisten. Vooral geoefende zoekers vinden sneller relevante informatie en blijken meer tijd over te houden voor het schrijven van hun artikel. Het resultaat van het onderzoek is dan ook een pleidooi voor meer aandacht voor training van online onderzoeksvaardigheden.

Bang wees oud-hoofdredacteur Peter ter Horst van de Haagse Courant naar een hoekje op de voormalige redactie. Daar stond eind jaren negentig die ene computer met internet die volgens hem de ondergang van zijn krant inluidde. De scene uit de eerste aflevering van Iedereen Journalist wordt al vaak aangehaald en onderuit gehaald.

Of de neergang van de krant nu wel of niet door internet kwam, het is inmiddels niet meer weg te denken als journalistiek instrument. Maar in hoeverre gebruiken Nederlandse journalisten internet daadwerkelijk als journalistiek middel? Door middel van een enquête en het observeren van dertien journalisten van een landelijk dagblad hebben we onderzocht in hoeverre online databases en zoekmachines gebruikt worden. Hoe zoeken journalisten en is er een verschil tussen ervaren zoekers en beginners?

Google en Wikipedia

Het zal niemand verbazen dat vooral Google en Wikipedia gebruikt worden om informatie op te zoeken. Maar vooral Google Search wordt gebruikt terwijl de gespecialiseerde zoekpagina’s van Google vaak onbenut blijven. Google Alert om onderwerpen te volgen wordt bijvoorbeeld weinig gebruikt, net als Google Scholar, terwijl veel journalisten aangeven wetenschappelijke artikelen te zoeken (voor meer van soortgelijke databases, zie hier).

Een belangrijk reden bij de keuze voor bronnen is vertrouwen dat is opgebouwd bij eerdere ervaringen. Juist hierdoor gebruiken journalisten vaak dezelfde bronnen. Bookmarks in de browser sturen de journalist naar zijn vaak gebruikte bronnen waardoor voor hem onbekende databases onbenut blijven. Niet alleen worden telkens dezelfde bronnen gebruikt, er wordt ook voornamelijk gezocht door middel van keywords waardoor de journalist beperkt is tot zoekresultaten die voldoen aan de bekende termen. Booleaanse zoekoperatoren (AND, NOT, OR) waarmee geavanceerder gezocht kan worden echter zeer weinig gebruikt.

Ervaren versus onervaren

Dit betekent uiteraard niet dat dit bij elke journalist het geval is. We konden de journalisten onderverdelen in ervaren zoekers en minder ervaren zoekers. De meer ervaren zoekers gebruiken bijvoorbeeld meer zoekfuncties zoals Booleaanse zoekoperatoren en meer verschillende zoekmachines.

Maar het meest opvallend is het tijdsvoordeel dat ervaren zoekers hebben bij de productie van een verhaal. Zij hebben sneller hun invalshoek geformuleerd omdat ze sneller weten hoe en waar ze moeten zoeken naar informatie. Daardoor houden zij meer tijd over om aan hun verhaal te werken. De minder ervaren zoekers zijn juist afhankelijker van bronnen die ze niet al te goed kennen. Zij moeten langer zoeken naar informatie waarbij ze uiteindelijk vaker terugvallen op de geijkte bronnen zoals persberichten en houden juist minder tijd over om aan hun productie te werken.

Zoekdiamant

Om dit proces te illustreren hebben wij de zoekdiamant geïntroduceerd (zie onder). Hierin onderscheiden we verschillende fasen in het zoeken naar informatie (van keuze onderwerp, via vaststelling invalshoek, tot gericht zoeken & schrijven).

Op de horizontale as staat de tijd en op de verticale de hoeveelheid informatie. De onervaren zoekers (boven) hebben meer tijd nodig om explorerend te zoeken voordat ze een invalshoek hebben gevonden. De deadline nadert echter  waardoor ze minder tijd hebben om gericht te zoeken en te schrijven. Bij de ervaren zoeker (onder) is de fase waarin explorerend gezocht wordt, juist een stuk korter waardoor er meer tijd over blijft om gericht te zoeken en te schrijven.

Train online zoekvaardigheden

Binnen dit onderzoek hebben we niet kunnen vaststellen of de artikelen van de ervaren zoekers ook inhoudelijk beter waren dan die van de onervaren zoekers. De resultaten tonen echter wel aan dat online zoekvaardigheden leiden tot een efficiëntere tijdsbesteding. Wat dat betreft zouden dergelijke zoektechnieken standaard deel moeten uitmaken van het curriculum op de School voor Journalistiek, universitaire and postacademische opleidingen. Bovendien zou elke journalist op nascholing moeten bij bijvoorbeeld de VVOJ of bij de twee Nederlandse zoekexperts zoals Henk van Ess en Eric Hennekam die reeds graag geziene gasten zijn op veel Nederlandse redacties.

Journalisten die al snel willen bijgeschoold worden kunnen zich opgeven voor een gratis zoekcollege van Eric Hennekam en Henk van Ess op zaterdag 19 oktober. Aanmelden is verplicht via een mailtje naar erichennekam@gmail.com, o.v.v. 19 oktober, naam en eventueel media waar je voor werkt ofwel freelancer bent.

Verantwoording

  • De resultaten van dit onderzoek zijn gepubliceerd in het artikel Dutch Journalism in the Digital Age.
  • De dataset met alle gegevens van de enquêtes is beschikbaar voor hergebruik bij KNAW Instituut DANS .
  • Dit onderzoek is uitgevoerd in het kader van het Europese project AXES – Access to Audiovisual Archives. Hierin ontwikkelen dertien Europese instellingen gezamenlijk een videozoekmachine waarbij spraak- en beeldherkenning wordt toegepast om fragmenten van tv-programma’s te kunnen vinden. Journalisten zijn één van de groepen waarvoor een apart systeem gemaakt wordt. Geïnteresseerde journalisten die het systeem binnenkort willen testen, kunnen contact opnemen met Max Kemman. Tijdens het VVOJ congres in november in Zwolle zal een demonstratie gegeven worden van het systeem.

Al 3 reacties — discussieer mee!