Wat heeft Blendle in petto voor freelancers?, vroeg Arno van ’t Hoog zich afgelopen september af op DNR. Volgens Wijbrand Schaap bestaan er nogal wat misverstanden over dit soort digitale diensten en het gebruik van artikelen die freelancers geschreven hebben. Daarom zet hij op een rij hoe het precies zit.

Ik heb sinds dit weekend een beta-account van Blendle, de app die het mogelijk maakt om artikelen uit alle belangrijke kranten van Nederland te lezen en er ook nog voor te betalen. Blendle ziet er goed uit. Ze hebben een geld-terug-knop die ik erg tof vind, en nog niet heb aangeklikt. In het gebruik is Blendle zelfs beter dan de echte apps van bijvoorbeeld NRC Next of De Volkskrant.

Stukken van freelancers

En ik betrap me erop dat ik het vaakst stukken aanklik van freelancers. Niet gek, want freelancers maken een krant uniek. Het gewone nieuws is immers vrijwel overal hetzelfde.

Maar freelancers maken zich ook zorgen. Zorgen of die digitale meerwaarde wel daar terecht komt waar die hoort: in de portemonnee van degene die de stukken geschreven hebben. Uitgevers betalen immers niet graag.

En de nieuwe digitale ‘kiosken’ zeggen dat je voor je geld niet bij hen moet zijn.

Is dat waar? Niet echt.

Daarom: 5 misverstanden rondom de nieuwe digitale platforms

1: ‘Wij zijn slechts een winkeltje, zoals een kiosk of een platenzaak’

MyJour, eLinea en Blendle zijn géén kiosken, al zien ze er wel zo uit. Strikt volgens de wet zijn het uitgevers. Het publiceren, op de eigen site, van content van een krant of tijdschrift, is een nieuwe openbaarmaking van dat werk. Feitelijk moeten er daarvoor met alle betrokken auteurs opnieuw afspraken worden gemaakt.

2: ‘Wie niet wil dat zijn stukken uit de krant bij ons verschijnen, kan ze op zwart laten zetten’

Wie wel eens een contract van een krantenuitgever of tijdschriftmagnaat onder ogen heeft gehad, weet dat die partijen doorgaans alle rechten in één keer willen afkopen. Online of offline herpublicaties? Je kunt vaak niet anders dan er akkoord mee gaan.

Maar dat is niet zo. Je kunt bedingen dat je stukken niet heruitgegeven worden. Daarvoor moet je met je uitgever onderhandelen. Als die meewerkt kunnen zij vragen om je tekst niet mee te nemen. De kiosken tonen zich bereid om daar gehoor aan te geven.

Maar zo extreem hoeft het niet te gaan. Wanneer je als freelancer aangesloten bent bij de LIRA kun je er ook gewoon voor zorgen dat je een vergoeding krijgt uitbetaald voor deze heruitgaves. Zonder dat je ruzie hoeft te maken met je opdrachtgever, of met die aardige mensen van Blendle of MyJour.

3: ‘We hebben met alle uitgevers onderhandeld’

De mensen achter eLinea, Myjour en Blendle hebben met de Persgroep gesproken, met Sanoma, met WPG en nog zo wat uitgeveefbedrijven. In al die zware onderhandelingen hebben ze echter met een hele grote uitgeverij niet gesproken: de freelancers van Nederland. Hen is niet gevraagd of zij hun stukken zonder vergoeding willen laten doorplaatsen. Het is echter nog niet te laat. Als freelancer kun je natuurlijk zelf een deal sluiten over nieuw werk en eerste publicatie met de nieuwe kiosken en je uitgever. Voor heruitgave van oud werk kun je dat niet zelf.

LIRA kan ook met Blendle, Elinea en MyJour afspraken maken over de collectieve hertuitgave van artikelen. Dat scheelt de freelancer een hoop werk, het scheelt de Blendles van deze wereld een hoop stress en je hoeft zelf ook niet iedere dag bij te houden wat er van jou geplaatst en gelezen wordt.

Een kwestie van één vakje aankruisen in je aansluitingscontract bij LIRA. Om precies te zijn: 3A. Daarmee geef je LIRA de mogelijkheid om namens jou te onderhandelen over online publicaties, anders dan op je eigen website, of de site die je met een paar anderen zelf hebt opgezet. Als het goed afloopt worden de resultaten van die onderhandelingen jaarlijks bijgeschreven op je bankrekening. Als de onderhandelingen niet succesvol verlopen kunnen de openbaarmakingen van de kiosken als onrechtmatig worden beschouwd en uit de lucht gehaald worden..

4: ‘TPO Magazine is de enige plek waar freelancers al hun rechten behouden’

Dat klopt. Dit online magazine verkoopt het werk van individuele journalisten. Op eigen titel dus, en niet onder de vlag van collectieve doorplaatsing van een totale krant of tijdschrift. TPO Magazine zou ook zomaar eens de enige plek kunnen zijn waar je een aardig inzicht krijgt in je marktwaarde. Bij je LIRA aansluitingscontract valt een publicatie via TPO Magazine dan ook onder de uitzonderingen op artikel 3A: het is een individuele exploitatievorm waar LIRA zich niet mee bemoeit.

5: ‘LIRA wil elke vernieuwing de kop in drukken’

LIRA is een stichting zonder winstoogmerk. Het is een ‘collectieve beheersorganisatie’ voor iedereen die in Nederland professioneel schrijft: romanschrijvers, schoolboekschrijvers, journalisten, scenarioschrijvers, dichters en toneelschrijvers. LIRA beheert jouw auteursrechten en onderhandelt met digitale exploitanten, bibliotheken en databanken, houdt bij wat er gepubliceerd wordt en komt op voor de collectieve belangen van individuele auteurs. De Vereniging Schrijvers en Vertalers, waar de Freelancers Associatie onderdeel van is, kan bestaan dankzij subsidie van LIRA.

LIRA probeert in de overgang naar het digitale tijdperk de schrijvers van Nederland te beschermen. Nu worden nog te vaak de kosten van investeringen in nieuwe platforms en technieken afgewenteld op de auteurs, terwijl de uitgevers alles doen om hun eigen positie veilig te stellen. Door op te komen voor de auteurs, en dat in vrijwel alle gevallen ook via onderhandelingen te doen, zorgt LIRA er mede voor dat vernieuwing van de uitgeverijsector bestendiger wordt, omdat ze niet ten koste gaat van degenen zonder wie de hele sector niet zou kunnen bestaan: de schrijvers.

Sluit je als freelancer daarom aan bij de LIRA, als je dat nog niet al gedaan hebt. En vul dat kruisje in bij vakje 3A in je contract.

Dit artikel verscheen eerder op de website van de Freelancers Associatie, de belangenvereniging voor freelance journalisten.

Al 3 reacties — discussieer mee!