In oktober 2009 bracht het Mediafonds bezorgde liefhebbers van het gesproken woord bij elkaar. Programmamakers, luisteraars en sommige omroepbazen waren het erover eens dat verhalende radio – niet op actualiteit gericht – bedreigd werd. Nu is er Woord.nl: een initiatief van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO), het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid en het Mediafonds, ontwikkeld en uitgevoerd door de VPRO.

Woord.nl is een platform voor verhalende radio, met historische én nieuwe verhalen. Niet een archief, maar een zender. Het is niet verwonderlijk dat de VPRO de uitvoerende rol heeft: de VPRO heeft een reputatie op het gebied van verhalende radio, bijvoorbeeld in de vorm van documentaires en marathoninterviews.

Zenden en zelf uitzoeken

Remy van den Brand is eindredacteur van Woord.nl. Er is een vijfkoppige redactie die de radioprogramma’s samenstelt, de inhoud bepaalt, beoordeelt wat er actief wordt uitgelicht op de voorpagina, en kiest welke labels daaraan worden gegeven.

Van den Brand: “Heel kort gezegd ga ik over de inhoud. Voorheen was ik programmamaker. Ik deed de eindredactie van Studio Idzerda. Dat is overleden. Helaas. Zoals meerdere programma’s. Dat is ook een van de redenen voor het ontstaan van Woord.nl. Woord.nl is een zender, maar ook een plek waar je zelf bepaalt wat je luistert. Het is een combinatie van zenden en zelf uitzoeken. Je kunt zelf kiezen, je kunt suggesties van de redactie opvolgen, je kunt je door het systeem laten verrassen. Je kunt eindeloos door blijven luisteren als je dat wilt.”

Een luisterplek

Volgens Van den Brand heeft Woord.nl grote toegevoegde waarde: “Het is fijn om alle verhalende radio op één plek te hebben, zowel oude als nieuw geproduceerde content. Vanuit de archiefzijde is het sowieso makkelijk: er is heel veel wat een keer is uitgezonden bij de publieke omroep. Dat ligt dan wel opgeslagen in een archief maar daar kun je niet echt bij. Het is geen luisterplek. Er zijn verder wel veel podcasts en sites van omroepen. Maar dat is allemaal versnipperd.”

Syb Groeneveld is hoofd Nieuwe Media van het Mediafonds, en liaison tussen de verschillende partijen. Groeneveld: “We hebben de invulling gezamenlijk verzorgd. Voor ons stond van het begin af aan vast dat het platform meer moest zijn dan een groot, overzichtelijk archief. Radiomakers krijgen steeds minder plek om hun werk te plaatsen. Er zijn minder timeslots voor radiodocumentaires. Dat heeft erg veel te maken met herprofilering van de zenders. Vaak zijn de meer verhalende producties ook duurder. Maar wij wilden die rijke traditie niet laten verdwijnen en ook ruimte bieden voor experiment.”

Zelfstandige portal

Ook Erik van Hengstum heeft een coördinerende functie bij Woord.nl, maar dan vanuit de NPO, waar hij manager Innovatie is. Van Hengstum: “Met name in het begin was belangrijk om te bepalen: wat wordt het precies, hoe gaan we het aanpakken. Daar is dit het resultaat van. Een zelfstandige portal, met een duidelijke link naar een radioprogramma op Radio 1.”

In dat programma, Woord, staat verhalende radio vijf uur lang centraal: van twee tot zeven uur ’s nachts. Het hele project is voor een groot deel learning by doing, zegt Van Hengstum: “We moeten geleidelijk aan ontdekken hoe dit werkt. Daar is veel overleg voor nodig. Er is een andere werkwijze dan voor andere sites. Doorgaans maken omroepen programmasites, er staat een programmatitel bovenaan, de omroep bouwt en onder- houdt de sites. Nu is het echt iets van de gezamenlijkheid. Elke partij heeft net iets andere belangen, maar uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde: een succesvol plat- form opzetten, en leren van deze manier van audio presenteren.”

Waken voor pluriformiteit

Van Hengstum zorgt ervoor dat de opgedane kennis van Woord.nl gebruikt wordt voor de audioportfolio binnen de NPO. Waken voor pluriformiteit is een meer algemene taak. Van Hengstum: “Daarom is er een redactieraad ingericht waarin meerdere omroepen zijn vertegenwoordigd. Deze raad zorgt dat het niet één bepaalde kant opgaat. Dat is belangrijk, maar in zo’n verkennende fase staat dat nog niet altijd op de voorgrond. Je bent vooral bezig met vragen: welk materiaal is beschikbaar? Hoe gaan we dit presenteren?”

Welk materiaal is beschikbaar? – die vraag is vaak het startschot voor de specialisten van Beeld en Geluid, de derde partner. Hans van der Windt, curator Collecties: “Binnen de kaders van Woord.nl zoeken wij naar parallellen in het verleden. Vaak bepaalde radiomakers of series. Wij proberen vervolgens om content van die maker aan te bieden. Iets kan thematisch interessant zijn. In de aanloop naar de Winterspelen is een van de thema’s bijvoorbeeld ‘In de kou’. Dan zoeken we naar items uit het verleden die daar bij passen.”

Blijven doorklikken

Elk programma roept weer nieuwe associaties op. Bij de specialisten van Beeld en Geluid, en als het goed is ook bij de luisteraar: “Het is de bedoeling dat de luisteraar kan blijven doorklikken. Van maker naar maker, van omroep naar omroep.”

De komst van Woord.nl is ook een goede aanleiding om oude programma’s te digitaliseren. Hoorspelen. Documentaires. Van den Brand: “Die staan soms niet eens op DAT-bandjes, maar op nog veel oudere banden. Wij zoeken ook in de archieven van Beeld en Geluid. Soms zijn er series die niet compleet zijn. Luisteraars die fan waren hebben misschien cassettebandjes op zolder liggen. Daar moet je dan naar op zoek.”

Uitzendingen blijven online

Van der Windt verwacht dat Woord.nl aan zal slaan bij het publiek, “dat sowieso”, maar hij heeft één verwachting die belangrijker is dan alle andere. “Er wordt nu heel veel materiaal online gedistribueerd. Mijn verwachting is dat het materiaal nu ook online blijft. Vaak zijn het tijdelijke publicaties – een programma verdwijnt, dus ook de website verdwijnt langzaam. Of de omroepwebsite wordt vernieuwd, en dan verdwijnt er wéér een deel van de uitzendingen. Daar kan Woord.nl verandering in brengen.”

Dat is een ontwikkeling die ook door makers zal worden toegejuicht. Van der Windt: “Veel makers hebben voor verschillende omroepen gewerkt. Die willen heel graag dat hun eigen werk op één plek terug te vinden is. Vaak staat er maar een klein deel online, omdat de omroep nog niet is gefuseerd of omdat de website nog niet is vernieuwd. Woord.nl kan ervoor zorgen dat werk duurzaam, en simpel, terugvindbaar is.”

Geavanceerde technologie

Geert-Jan Strengholt is projectmanager Digitaal bij de VPRO en nu tweeënhalf jaar betrokken bij Woord.nl. Hij houdt zich namens de VPRO bezig met de technologie en met de grote lijnen. “In eerste instantie wilden we een service ontwikkelen die de radiocollectie uit het archief doorzoekbaar en afspeelbaar kon aanbieden. Op basis daarvan kwamen er prototypes van applicaties die het publiek kan gebruiken.”

Aan zo’n omvangrijk project zitten bijzondere eisen vast. “Er is geavanceerde technologie nodig, bijvoorbeeld op het gebied van zoeken. Bij audio worden er ook nog eens speciale eisen gesteld aan metadatering.”

Nieuwe technologische wegen

En dan is er nog de uitdaging van wat Strengholt “de nieuwe technologische wegen” noemt: “Er komen steeds meer diensten bij, waardoor je audio op allerlei manieren kunt beluisteren. We hebben Woord.nl zodanig vormgegeven dat het op mobiele telefoon, tablet en computer dezelfde ervaring oplevert.”

De bedoeling is dat je Woord.nl er overal bij kunt pakken – ook onderweg. “Er zijn veel mensen die dagelijks in de trein of auto zitten. Forenzen die liever naar een mooi verhaal luisteren dan naar de zoveelste update van het laatste nieuws. Die bieden we nu een groot platform met oude en nieuwe radioverhalen, lange interviews, minidocumentaires van één minuut en radioboeken. Dat is echt vrij uniek. Je ziet dat er hier en daar projecten ontstaan rond uitsluiting van archieven. Maar die hebben niet die combinatie met recent en nieuw.”

Woord.nl is geen Uitzending Gemist

De voor de hand liggende vergelijking met Uitzending Gemist wordt dan ook door alle betrokkenen verworpen. Strengholt: “Woord.nl is een levende omgeving – het archief wordt weer actueel in de context van de nieuwe radioverhalen.”

Woord.nl zal nadrukkelijk ook een plek zijn voor nieuwe audioproducties. Radiomakers kunnen hun verhalende werk – losse producties, maar ook series met meerdere afleveringen – nu ook via Woord.nl aanbieden. Het Mediafonds heeft daar een speciale regeling voor geïntroduceerd, getiteld Open woorden.

Woord.nl is, kortom, een heel nieuwe manier van luisteren. “We richten ons op mensen die spannende dingen willen horen. Natuurlijk proberen we het zo goed mogelijk aan te bieden. Daarom willen we ook heel graag commentaar horen”, besluit Van den Brand. “Alle suggesties zijn welkom.”

De feestelijke aftrap voor Woord.nl wordt op maandagmiddag 3 maart gegeven in het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum. Met bijdragen van Hermineke van Bockxmeer, directeur Media en Creatieve Industrie van het ministerie van OCW, Paulien Cornelisse & Chris Bajema, Bert Kommerij en Maartje Smits. Vincent Bijlo presenteert de middag. Aanmelden kan hier.


Dit artikel is afkomstig uit 609, het blad van het Mediafonds. De nieuwste editie is gewijd aan radio.

Wie alle artikelen van de nieuwste editie van het blad wil lezen: een pdf van 609 is vanaf 3 maart te vinden op de website van het Mediafonds.nl.

Nog geen reactie — begin de discussie!