Datajournalistieke analyse van complexe onderwerpen kan de lezer echt nieuwe inzichten opleveren, zeker in interactieve vorm op de site van een krant. Maar vertalen van dynamische informatie in een infographic die een papieren artikel kan ondersteunen blijkt ingewikkeld. Het gevolg: prachtige visualisaties die meer verwarring scheppen dan duidelijkheid.

In de Volkskrant van 8 maart pronkt een kleurrijke infographic met lijnen, titels en cijfers, bij een artikel over twee pagina’s. Ik kan mijn ogen er niet vanaf houden. Maar wat betekent het?

De kop van het artikel doet vermoeden dat ik kan zien wat mijn gemeente met al het geld doet. Een actueel en relevant onderwerp in tijden van crisis en in het kader van de gemeenteraadsverkiezingen.

Maar mijn gemeente kan ik toch echt niet ontdekken. Zichtbaar zijn bedragen, onderverdeeld in bepaalde categorieën, uitgesplitst naar subcategorieën. De gekozen kleuren lijken geen betekenis te hebben, er is althans geen legenda die ze verklaart. Over welk jaar het gaat en welke gemeente, wordt eveneens niet duidelijk uit de afbeelding.

Bron: De Volkskrant, zaterdag 8 maart 2014, pag. 6-7.

Verhaal en verantwoording

Gelukkig is er een verantwoording. Deze verklaart waar de cijfers vandaan komen (CBS en de gemeenten zelf) en welke keuzes zijn gemaakt in het analyseren hiervan. Zo hebben de makers ervoor gekozen om de cijfers van 2010 met die van 2013 te vergelijken om hiermee veranderingen in uitgaven te kunnen aangeven in de afgelopen raadsperiode.

In de verantwoording lees ik ook dat ze rekening hebben gehouden met gefuseerde gemeenten omdat dit invloed heeft op de in- en uitgaven. Gemeenten die geen cijfers hadden aangeleverd zijn niet meegenomen. Goed dat ze dit uitleggen. Maar waarom kan ik deze keuzes dan niet terugzien in de infographic?

Dan het verhaal. Volgens de krant zijn veiligheid, gemeentebelastingen, sport en recreatie, en bibliotheken en cultuur de vier gebieden waarop het meest wordt bezuinigd. Enkele gemeentes worden als voorbeeld uitgelicht. Dit verhaal sluit niet aan bij wat ik zie. De infographic toont mij dat ‘de gemeente’ jaarlijks het meeste spendeert aan werk. Bezuinigingstrends zijn uit de infographic niet op te maken. En dat is jammer.

De kracht van het inzetten van een infographic is nu juist dat het meer inzicht geeft in het verhaal en vice versa. Een infographic moet verhelderen. Hier hebben het verhaal en de infographic helaas weinig aansluiting op elkaar. De infographic ziet er prachtig uit maar schept meer verwarring dan duidelijkheid.

Digitaal dossier

De krant verwijst wel door naar een digitaal dossier waar je naar hartelust kunt klikken, filteren en vergelijken om op die manier een beeld te krijgen van een gemeente naar keuze. Deze visualisatie past veel beter bij het verhaal.

Inkomsten gemeentebelastingen. bron: www.volkskrant.nl/gemeenten (geraadpleegd: 12-03-2014)

Deze digitale kaart is interactief en voorzien van een toelichting. Hier kan ik selecteren op een gemeente en vergelijken met andere gemeenten. Zo kan ik per gemeente zien wat de belastinginkomsten per inwoner zijn. Ook kan ik bekijken wat de woonlasten voor huur en koop in een gemeente zijn en hoeveel ze uitgeven.

Jammer is echter dat in deze kaart niet is meegenomen wat de samenstelling is van de gemeentelijke coalities. Want deze samenstelling is van invloed op het gemeentelijke beleid. In aanloop naar de gemeentelijke verkiezingen zou dit van grote meerwaarde zijn omdat de kiezer zo inzicht krijgt in de keuzes die de afgelopen coalitie heeft gemaakt. Door dit helder te maken kan de kiezer een gefundeerde stem uitbrengen waardoor deze datajournalistieke productie zijn meerwaarde zou bewijzen. Althans de digitale versie.

Dynamiek

De laatste letter van bovenstaande redenatie is net geschreven, als er ineens een tabblad ‘gemeentelijke coalities’ verschijnt in het digitale dossier. Dat is het voordeel van online media: in tegenstelling tot papier kun je online constant verbeteringen en aanpassingen doen. Doordat je kunt filteren en selecteren biedt online meer mogelijkheden om grote hoeveelheden informatie overzichtelijk te presenteren en op een relevante manier aan te bieden voor een grote doelgroep. De krant kent hierin beperkingen. Stel je voor dat elke gemeente gevisualiseerd zou zijn. Het overzicht zou ver te zoeken zijn.

Gemeentelijke coalitiepartijen bron: www.volkskrant.nl/gemeenten (geraadpleegd: 13-03-2014)

De uitvoering van het datajournalistieke verhaal van de Volkskrant zet dan ook aan het denken. Het onderwerp is actueel en relevant. Maar met het inzetten van de statische infographic in de krant slaat zij de plank mis. Het oogt lekker, maar de integratie tussen tekst en beeld is ver te zoeken. Dit voorbeeld geeft weer hoe lastig het is om een goede vorm te vinden voor datajournalistieke producties in de krant.

Juist deze vorm, afgestemd op de inhoud, is van groot belang voor de relevantie en informatieve waarde van een verhaal. Nu ging het plaatje voor het praatje. Een goede analyse in de krant met daarbij een verwijzing naar de online visualisatie had meer hout gesneden. Het is een taak van de makers om zorgvuldig te bekijken of verhaal en infographic elkaar verhelderen. Kies voor inhoud en vaar niet mee op een trend.

Nog geen reactie — begin de discussie!